Siljanovska-Davkova: E frikshme që çdo 8 Mars numërojmë viktima të reja, si është e mundur që institucionet të jenë imune ndaj sinjaleve paralajmëruese
Është tronditës fakti që në vitin 2025 pati 4.745 raportime për dhunë në familje dhe gjashtë raste vrasjesh, ndërsa në dy muaj në vitin 2026 – tashmë katër raste të vrasjeve të grave. Këto shifra alarmante janë pasqyrë e një shoqërie në të cilën e drejta më themelore e njeriut është e kërcënuar – e drejta për jetë. Nuk po citoj statistika, por po vërej dështimin e parandalimit institucional dhe veprimit në kohë. Pas shifrave fshihen histori jetësore, tragjedi familjare, ëndrra të paplotësuara. Kjo u theksua nga presidentja Gordana Siljanovska-Davkova në seancën plenare në Parlament, “Të drejtat dhe mundësitë e grave – arritjet dhe perspektivat”, e cila mbahet çdo vit me rastin e Ditës Ndërkombëtare të Gruas më 8 Mars, transmeton Portalb.mk.
“Është e frikshme që çdo 8 Mars numërojmë viktima të reja, paraqesim statistikat më të fundit, debatojmë politikat, miratojmë strategji, duke vënë në dukje të njëjtat probleme, duke paraqitur statistika brutale, duke propozuar masa dhe aktivitete të propozuara më parë, por të pandërmarra. Dhe këtë 8 Mars, menjëherë pas vdekjeve të pakuptueshme të Ivanës dhe Katjas, është e vështirë për mua ta përjetoj atë si Ditën e Gruas! Simbolika e festës është humbur në errësirën e realitetit mizor, të pakuptueshëm dhe të papranueshëm”, tha presidentja.
Ajo theksoi se momenti kyç është ai i raportimit dhe nëse një grua përballet me një person që i ngjall mirëkuptim, mbështetje, siguri dhe shpresë, ajo do të inkurajohet të luftojë për veten, por nëse pritet nga një profil për të cilin fyerjet dhe rrahjet janë pjesë e komunitetit, ajo do të dyshojë në efektet e hapit të ndërmarrë dhe do të vuajë. Prandaj, theksoi Siljanovska-Davkova, zyrtarët e policisë, punonjësit socialë dhe gjyqtarët e trajnuar dhe të sensibilizuar janë shpëtimtarë aktivë ose bashkëpunëtorë pasivë në krim.
“A nuk e kemi kuptuar dhe mësuar ende se femicidi nuk është shpërthim i papritur zemërimi, por kulmi dhe fundi i një procesi të gjatë dhe të dhimbshëm presioni psikologjik, manipulimi, torture, frike, pasigurie dhe pak dëshire e shprese. Sa kohë do të vajtojmë post festum, në vend që të parandalojmë dhe sanksionojmë në mënyrë të përshtatshme dhe të gëzohemi me viktimat e mundshme, por të shpëtuara? Çfarë ndodhi me detyrimin kushtetues për kujdesin dhe mbrojtjen e veçantë të familjes?”, pyeti Siljanovska-Davkova.
Presidentja pyeti nga foltorja parlamentare se si është e mundur që institucionet të jenë imune ndaj sinjaleve paralajmëruese, pse sistemi i mbrojtjes sociale, policia, prokuroria dhe gjyqësori nuk reagojnë me kohë dhe deri kur do t’i ndryshojmë ligjet, në vend që t’i zbatojmë ato.
“A nuk kemi formuar ende aleancë natyrale dhe të pathyeshme të punonjësve socialë, zyrtarëve të policisë, inspektorëve të dhunës në familje, mësuesve, mjekëve, gazetarëve, OJQ-ve, përfaqësuesve ligjorë falas dhe gjyqtarëve? Unë pyes: A vlen jeta e një gruaje dhe sa? A nuk ishte Katja pjesë e së ardhmes sonë dhe a nuk kishte Ivana të drejtën për lumturi?”, pyeti presidentja.
Ajo theksoi se nuk mjafton të parashikohet një vepër penale e femicidit në Kodin Penal, kur riklasifikimi ndodh kaq shpesh nëse autoritetet nuk veprojnë në cilësi zyrtare, megjithëse ndryshimet në Kodin Penal e lejojnë këtë, nëse preferohet një dënim me kusht në vend të dënimit më të lartë.
Duke ratifikuar Konventën e Stambollit, kujtoi ajo, shteti është zotuar të krijojë një sistem gjithëpërfshirës dhe funksional të parandalimit, mbrojtjes dhe sanksionimit, bazuar në kuptimin se dhuna ndaj grave është e lidhur me pabarazinë strukturore.
Në shtetin e Maqedonisë, siç theksoi Siljanovska-Davkova, më shumë se gjysma e studiuesve janë gra, gjë që përfaqëson një potencial serioz intelektual.
“Njohuritë ekzistojnë, por rruga drejt pozicioneve vendimmarrëse dhe drejt qendrave ku përcaktohen rregullat ende nuk është po aq e arritshme. Prandaj, pjesëmarrja e grave në qeverisjen lokale dhe qendrore nuk është vetëm çështje përfaqësimi sasior, por tregues thelbësor i pjekurisë dhe cilësisë së vendimeve publike. Politikat nuk janë norma abstrakte, por mekanizma konkretë që formësojnë kushtet e jetës: shtëpinë, arsimin, sigurinë, sigurinë ekonomike dhe mirëqenien e përditshme”, tha presidentja.
Prandaj, shtoi ajo, kur empatia e grave si aftësia për të njohur cenueshmërinë sociale, përgjegjësia amërore si ndërgjegjësim për pasojat afatgjata, si dhe mendja dhe njohuritë, të ndërtuara përmes përvojës profesionale dhe jetësore, integrohen në proceset e vendimmarrjes, krijohen politika me thellësi më të madhe analitike, ndjeshmëri etike dhe qëndrueshmëri sociale.
“Mos lejoni që festimi i 8 Marsit të reduktohet në një formë protokollare që do ta shterojë kuptimin e tij në gjeste simbolike dhe fjalë të përshtatshme. Trëndafilat që do ta zbukurojnë dhomën sot do të fillojnë të humbasin freskinë e tyre nesër në heshtje, dhe vëmendja që zgjat vetëm një ditë nuk është e mjaftueshme. Gratë nuk presin trimëri të përkohshme, festive, të lidhur me festën, por siguri të përhershme që buron nga një sistem i qëndrueshëm, funksional dhe i drejtë”, theksoi Siljanovska-Davkova.
Kryetari i Kuvendit, Afrim Gashi, bëri thirrje “Të ngrihemi në këmbë për gratë – burimin e jetës, forcën e familjes dhe fisnikërinë e shoqërisë. Jo vetëm si një gjest mirësjelljeje, por si një akt ndërgjegjësimi!” Me fjalimin e tij, ai e mbylli seancën me një mesazh se kjo ditë duhet të jetë një kujtesë për udhëtimin e gjatë të grave drejt rolit të tyre të merituar në shoqëri, për sakrificat e heshtura, për betejat e fituara dhe për ato që ende presin të fitohen.
Fatmir Bytyqi, si ekonomist, foli për shumë statistika që pasqyrojnë pabarazinë gjinore në ekonomi, por si politikan, ai shprehu bindjen e tij se për t’i çliruar gratë nga vlera ekonomike represive, së pari duhet të fitojmë betejën politike. Nevojitet emancipim politik – tha Bytyqi dhe nënvizoi se “Sa herë që një grua poshtërohet, poshtërohet edhe ndjenja jonë e përbashkët e rendit, drejtësisë dhe kuptimit të jetës. Një shtet që nuk i mbron gratë nuk e mbron as demokracinë”.
Deputetja Monika Zajkova theksoi se 8 Marsi nuk është ditë për lule, por për të vërtetën. Nuk mund të ketë barazi gjinore vetëm në letër. Heshtja vërtet vret, prandaj institucionet nuk duhet të heshtin, është detyrimi ynë të tregojmë se sistemi mund të mbrojë – tha Zajkova.
Me rastin e 8 Marsit, deputetja Dijana Toska shprehu respektin e saj më të thellë për të gjitha gratë dhe vajzat për kontributin e tyre në familje, në arsim, në ekonomi, në politikë dhe në çdo fushë të jetës publike, gjë që është thelbësore për zhvillimin e vendit tonë. Respekti për gratë nuk duhet të jetë simbolik dhe njëditor, por duhet të jetë i ngulitur në politikat dhe vendimet tona të përditshme.
Deputetja Daniela Belimova tha se duhet t’i bëjmë vetes një pyetje thelbësore: A kanë të gjitha gratë mundësi të barabarta për të realizuar potencialin e tyre? Kjo vlen veçanërisht për gratë në zonat rurale dhe gratë që ruajnë stabilitetin e familjeve të tyre. Puna e tyre shpesh mbetet e papaguar, e nënvlerësuar dhe e padukshme institucionalisht.
Kur grave u jepen mundësi të barabarta dhe hiqen barrierat, përfiton i gjithë komuniteti – shkollat bëhen më të forta, ekonomia më e gjallë dhe demokracia më e drejtë. Pa gratë, çdo fitore është gjysmake”, tha deputetja Kaltrina Beqiri.
Deputetja Jovana Mojsoska tha se në këtë ditë nuk mund të flasë për gjëra të bukura, duke pasur parasysh dëshmitë e shumta të grave me jetë në rrezik. Ajo foli për mosfunksionimin e institucioneve, për sistemin e gabuar që kushton jetë njerëzore. Prandaj, ajo mund t’ua uroj 8 Marsin vetëm atyre grave që patën guximin të qëndrojnë dhe të jetojnë këtu.
Deputeti Lupço Prenxhov theksoi se 8 Marsi nuk është një datë e zakonshme, por një kujtesë për parimet dhe detyrimet për barazi dhe respekt për gratë. Është rezultat i një lufte dekadash për dinjitet, e filluar me guxim dhe rezistencë. Respekti për gratë nuk duhet të jetë vetëm simbolikë, 8 Marsi do të jetë një ditë kur do të angazhohemi për të siguruar që çdo grua të jetojë një jetë dinjitoze.
Sekretarja e Përgjithshme e Kuvendit, Marina Dimovska, dërgoi mesazh se nuk guxojmë të lejojmë që çështja e barazisë gjinore të trajtohet si agjendë formale që hapet një herë në vit. Duhet të jetë një angazhim i përhershëm institucional, me tolerancë zero ndaj dhunës.
“Kuvendi, si dhoma më e lartë legjislative, ka përgjegjësi të veçantë. Këtu krijohen politikat që formësojnë jetën e përditshme të qytetarëve. Këtu duhet të japim shembull – me mundësi të barabarta, me transparencë, me respektimin dhe me vlerësimin e dijes dhe profesionalizmit”, theksoi Dimovska.
Ndryshe, Dita Ndërkombëtare e Gruas festohet për çdo vit me 8 mars. Në vende të ndryshme të botës, fokusi i celebrimit të kësaj dite i jepet respektit, vlerësimit dhe dashurisë ndaj grave, e po ashtu në disa vende festa e ka fokusin në pozitën ekonomike, politike dhe sociale të grave.
Me rastin e kësaj dite në Shkup, do të zhvillohet marshim tradicional për të drejtat e grave që do të fillojë në orën 12:00 në parkun “Gruaja Luftëtare”. Organizatorët thonë se slogani “Nuk do të zhdukemi” shpreh luftën e palëkundur dhe të domosdoshme të grave për të mbijetuar në një sistem dhe shoqëri që kërcënon sigurinë e tyre, nuk i mbron nga abuzuesit, i harron, i lë në margjina dhe i fshin.