Preshova: Me ligj duhet të parashikohet shumica e kualifikuar në Kuvend për emërimin e kryeprokurorit
Më në fund ka ardhur koha që të parashikohet shumicë e kualifikuar në ligj për emërimin e një prokurori publik republikan në Parlament dhe për zgjedhjen e anëtarëve të Këshillit të Prokurorëve Publikë, thotë Denis Preshova, profesor i asociuar në Fakultetin Juridik “Justiniani i Parë” në UKM në Shkup. Sipas tij, kjo duhet të jetë edhe një kërkesë nga opozita për mbështetjen e tyre për Ligjin për Prokurorët Publikë, i cili zbatohet me shumicë të kualifikuar, transmeton Portalb.mk.
Reagimi i profesorit vjen pasi sot është planifikuar seancë parlamentare në të cilën propozimi i qeverisë – që gjyqtari Nenad Saveski të zgjidhet si prokurori i ri publik shtetëror – do t’u paraqitet deputetëve. Për zgjedhjen e një prokurori publik shtetëror kërkohet shumicë absolute në Parlament, pra të paktën 61 vota.
Në një postim në Facebook, profesori shkruan se pas debatit në lidhje me ligjet e reja në fushën e prokurorisë publike, veçanërisht në lidhje me shumicën e kërkuar për zgjedhjen e të ashtuquajturit Prokuror Publik i Shtetit dhe anëtarëve të Këshillit të Prokurorëve Publikë të zgjedhur nga Kuvendi, nuk mund të hidhet poshtë si interpretim i vetëm, siç thotë ai, i rrënjosur i Amendamentit 10, i cili ndryshoi nenin 69 të Kushtetutës.
Në pjesën përkatëse të kësaj dispozite, e cila i referohet kuorumit për vendimmarrje në Kuvend, Preshova thotë se është përcaktuar që Kuvendi mund të vendosë nëse shumica e numrit të përgjithshëm të deputetëve është e pranishme në seancë.
“Kuvendi vendos me shumicën e votave të deputetëve të pranishëm, dhe të paktën me një të tretën e numrit të përgjithshëm të deputetëve, nëse Kushtetuta nuk parashikon një shumicë të veçantë. Në kontekstin specifik, kjo dispozitë interpretohet në kuptimin që për emërimin e Prokurorit Publik të Republikës dhe anëtarëve të Këshillit nga Kuvendi, një ligj nuk mund të parashikojë shumicë të ndryshme nga ajo e treguar në dispozitën kushtetuese, sepse Kushtetuta nuk e parashikon një gjë të tillë”, thotë ai.
Sipas tij, Kushtetuta nuk parashikon asgjë, domethënë nuk parashikon asnjë shumicë për emërimin ose zgjedhjen e këtyre pozicioneve, ndërsa ligjet specifike nuk e kanë rregulluar fare shumicën e kërkuar për zgjedhje ose emërime që nga viti 2007.
“Kjo hap dilemën pse ligjvënësi nuk mund të parashikonte një shumicë më të lartë, për shembull shumicë të kualifikuar, për zgjedhje ose emërim me ligjet specifike. Kjo dilemë bëhet edhe më e thellë duke pasur parasysh se sipas zgjidhjes aktuale, kryeprokurori dhe anëtarët e Këshillit praktikisht mund të zgjidhen me 40 vota në Kuvend, gjegjësisht me një shumicë relative siç parashikohet aktualisht në nenin 69 të Kushtetutës. Vetëm nëse të gjithë 120 deputetët janë të pranishëm, do të nevojiten 61 vota për zgjedhje”, shpjegon ai.
Gjëja më interesante, sipas profesorit, është se Komisioni i Venedikut, në opinionin e tij për dy ligjet, për Prokurorinë Publike dhe Këshillin e Prokurorëve Publikë, siç thotë ai, e ka pranuar këtë interpretim dhe për këtë arsye tani pretendohet se Komisioni i Venedikut në fakt po na tregon se për zgjedhjet me shumicë të kualifikuar, që është një lloj standardi ndërkombëtar, Kushtetuta duhet të ndryshohet.
“Por nuk është tamam kështu. Jo vetëm për shkak të jologjizmit të interpretimit, por edhe sepse, nëse lexohet me kujdes, Venediku sipas mendimit të vet distancohet disi dhe thotë se Komisioni i Venedikut ishte i informuar për këtë interpretim të dispozitës kushtetuese dhe nëse kjo është e saktë, atëherë Kushtetuta duhet të ndryshohet. Megjithatë, ata që e informuan nuk ia përcollën Komisionit të Venedikut se, për shembull, ndryshimet në Ligjin e ASHMAA në vitin 2018 parashikuan që anëtarët e Këshillit të ASHMAA dhe Këshillit Programor të RTM-së të zgjidhen me shumicë të kualifikuar në Parlament, ose se që nga viti 2007 Ligji për Komitetin për Marrëdhënie Ndërmjet bashkësive ka një listë të gjatë ligjesh për të cilat parashikohet votimi me shumicë të dyfishtë, ose sipas Badinterit, megjithëse një pjesë e mirë e këtyre ligjeve nuk bien në fushat e përcaktuara nga paragrafi 2 i nenit aktual 69 të Kushtetutës (kultura, përdorimi i gjuhëve, arsimi, dokumentet personale dhe përdorimi i simboleve), dhe përveç kësaj nga neni 114 dhe ligji për qeverisjen lokale). Gjithashtu, për Ligjin për Kuvendin, u përcaktua poashtu gjatë procedurës se ai duhet të miratohet me shumicë të dyfishtë”, shpjegon Preshova.
Sipas tij, ky interpretim i dispozitës kushtetuese nuk është i përshtatshëm sepse krijon dualitet shumë të çuditshëm dhe bën dallimin artificial midis mbajtësve të posteve që Kushtetuta i përmend, por nuk rregullon shumicën e kërkuar për zgjedhjen ose emërimin e tyre, dhe mbajtësve të posteve që Kushtetuta nuk i përmend dhe për të cilat Kuvendi është i lirë të përcaktojë me ligj shumicën e kërkuar për zgjedhjen ose emërimin e tyre.
“Mjaft absurde, apo jo? Amendamenti kushtetues nuk është në asnjë mënyrë dhe nuk mund të jetë kufizim për ligjvënësin në parashikimin dhe rregullimin e një shumice të veçantë për zgjedhje. Amendamenti synon të sigurojë mbështetje minimale dhe shumicë në Kuvend për vendimmarrje, ndërsa Kuvendi mund të parashikojë një shumicë të kërkuar për zgjedhje ose emërim përmes ligjeve nëse e konsideron të nevojshme, sigurisht, nëse kjo shumicë nuk është vendosur tashmë në Kushtetutë”, shkruan profesori.
Nëse Kushtetuta, siç thotë ai, është memece në lidhje me shumicën e kërkuar, atëherë Preshova beson se nuk ka pengesë që ky boshllëk të mbushet nga ligjvënësi.
Përndryshe, ai paralajmëron se mund të ndodhë që prokurori publik i shtetit të emërohet me më pak se 61 deputetë.
E gjithë kjo, thotë ai, është shumë më tepër si përdorimi i dispozitave kushtetuese për një treg politik sesa një interpretim relevant dhe të përshtatshëm të Kushtetutës.
“Mund të thuhet se kjo është një çështje e ‘kushtetutëzimit’ të marrëveshjes politike midis partive ‘kryesore’ politike për të toleruar zgjedhjen e kandidatit ‘të tyre’ ose kryeprokuror dhe anëtarë në Këshill të përshtatshëm për partinë. Unë besoj se më në fund ka ardhur koha për të siguruar një shumicë të kualifikuar me ligj për emërimin e prokurorit publik republikan dhe zgjedhjen e anëtarëve të Këshillit të Prokurorëve Publikë, dhe kjo duhet të jetë gjithashtu një kërkesë nga opozita për mbështetjen e tyre për Ligjin e Prokurorit Publik, i cili kryhet me shumicë të kualifikuar”, thotë ai.
Sipas tij, debati publik mbi Ligjin e Prokurorit Publik do të jetë testi i parë nëse ekziston një vizion i tillë në Parlament dhe midis partive apo, siç thonë ata, ne do të vazhdojmë të jemi skllevër të një interpretimi anakronik kushtetues të bazuar në formalizëm të ngurtë ligjor, nga i cili, shton ai, kemi vuajtur për shumë kohë dhe i cili tashmë përdoret shumë shpesh për të kënaqur matematikat dhe agjendat partiake. Preshova shpreson që kandidati i propozuar nga Qeveria për Prokuror Publik do të marrë shumicë të kualifikuar pas emërimit në Parlament, por ajo gjithashtu pret të tregojë se nuk është aq e pamundur të gjesh kandidat që mundet, siç shton ai, të kapërcejë hendekun politik midis shumicës parlamentare dhe opozitës.
Ndërkohë në një seancë qeveritare ministrat votuan në favor të propozimit për Prokuror Shtetëror dhe propozimi së shpejti do të dorëzohet në Kuvend, i cili duhet ta votojë atë me shumicë të thjeshtë. Bëhet fjalë për një gjykatës nga Gjykata Themelore Penale në Shkup, Nenad Saveski, i cili pritet të zërë vendin e Ljupço Kocevskit, i cili dha dorëheqjen pas kritikave të qeverisë për punën e tij.