Njëqind ditë Trump 2.0 – “Amerika në vend të parë” po e ndryshon rendin botëror

Me një luftë të paprecedentë globale tarifore, shkurtime të ndihmës së jashtme të SHBA-së, fyerje ndaj aleatëve të NATO-s dhe pranim të narrativës së Rusisë për pushtimin e Ukrainës, Presidenti Donald Trump, vetëm 100 ditë pas rikthimit në pushtet, ka minuar rëndë themelet e rendit botëror që Shtetet e Bashkuara ndërtuan pas Luftës së Dytë Botërore, shkruan Reuters, transmeton Portalb.mk

“Trump është shumë më radikal tani sesa ishte tetë vjet më parë. Dhe jam i befasuar”, tha Elliot Abrams, një konservator që shërbeu nën Ronald Reagan dhe George W. Bush, dhe në mandatin e parë të Trumpit ai ishte përfaqësuesi special i SHBA-së në Iran dhe Venezuelë.

Politika “Amerika në vend të parë” e Trumpit në mandatin e tij të dytë ka armiqësuar aleatët tradicionalë, ka inkurajuar kundërshtarët dhe ka ngritur pyetje rreth kufijve të strategjisë së tij. Pasiguria rreth veprimeve të tij i ka detyruar tashmë disa vende të fillojnë të përshtatin politikat e tyre që do të jenë të vështira për t’u ndryshuar, edhe nëse një president më tradicional vjen në pushtet në vitin 2028.

Kritikët e Trumpit paralajmërojnë gjithashtu për rreziqe të brendshme për demokracinë amerikane – nga sulmet ndaj gjyqtarëve, te presioni ndaj universiteteve, e deri te kryerja e deportimeve që përfshijnë dërgimin e emigrantëve në burg në El Salvador.

“Po dëshmojmë një destabilizim të madh në marrëdhëniet botërore”, thotë Dennis Ross, një ish-negociator për Lindjen e Mesme për administratat Demokratike dhe Republikane.

Vlerësimet e ndryshimeve që po sjell Trumpi vijnë nga më shumë se dhjetëra intervista të Reutersit me zyrtarë aktualë dhe të mëparshëm, diplomatë dhe analistë të pavarur nga Uashingtoni dhe kryeqytetet botërore.

Ndërsa disa nga pasojat mund të jenë afatgjata, ekspertët besojnë se situata nuk është ende e pariparueshme, veçanërisht nëse Trump e zbut qasjen e tij – diçka që ai e ka bërë pjesërisht në rishikimin e tij të politikës tarifore. Megjithatë, pak njerëz presin ndryshime drastike dhe shumica e vendeve tashmë po punojnë për rregullime të përhershme në marrëdhëniet e tyre me Shtetet e Bashkuara për të mbrojtur veten nga lëvizjet e paparashikueshme në të ardhmen.

Disa vende evropiane kanë filluar të forcojnë industritë e tyre të mbrojtjes për të zvogëluar varësinë nga armët amerikane. Në Korenë e Jugut ka një debat të ashpër rreth zhvillimit të armëve të veta bërthamore, ndërsa partnerë të tjerë të Uashingtonit po i afrohen Kinës, të paktën ekonomikisht.

Shtëpia e Bardhë hedh poshtë kritikat se Trump ka dëmtuar besueshmërinë e Amerikës. Në vend të kësaj, ata pretendojnë se kjo po riparon dëmin që ndodhi gjatë “udhëheqjes së ngathët” të Joe Biden.

“Presidenti Trump po ndërmerr veprime të shpejta për t’iu përgjigjur sfidave: duke i sjellë Ukrainën dhe Rusinë në tryezën e negociatave, duke ndaluar rrjedhën e fentanilit, duke mbrojtur punëtorët amerikanë duke e mbajtur Kinën përgjegjëse dhe duke rivendosur presionin maksimal mbi Iranin”, tha zëdhënësi i Këshillit të Sigurisë Kombëtare të Shtëpisë së Bardhë, Brian Hughes.

Sipas një sondazhi të Reuters/Ipsos të kryer më 21 prill, më shumë se gjysma e amerikanëve – përfshirë një të pestën e republikanëve – besojnë se Trump është “shumë i afërt” me Rusinë dhe publiku ka pak interes për agjendën e tij ekspansioniste.

Rreziqe të larta për të ardhmen e rendit botëror

E ardhmja e rendit botëror të bazuar në tregtinë e lirë, sundimin e ligjit dhe respektin për integritetin territorial është në pikëpyetje. Trump, i cili i sheh marrëdhëniet globale përmes këndvështrimit të një ish-zhvilluesi të pasurive të paluajtshme, ka nisur një ofensivë të gjerë tarifore që ka tronditur tregjet financiare dhe ka dobësuar vlerën e dollarit.

Duke akuzuar partnerët tregtarë për “vjedhje” të Amerikës, Trump ka vendosur tarifa që i kanë shtyrë shumë vende të marrin në konsideratë forcimin e lidhjeve me Kinën. Pavarësisht se i quan tarifat një “ilaç” të domosdoshëm, qëllimet e saj mbeten të paqarta.

Paralelisht, kjo ndryshoi pothuajse tërësisht politikën amerikane ndaj pushtimit rus të Ukrainës, gjë që e shqetësoi Evropën dhe hapi mundësinë e detyrimit të Kievit për të pranuar humbjen e territorit në këmbim të përmirësimit të marrëdhënieve me Moskën.

Kancelari gjerman Friedrich Merz shprehu shqetësim në lidhje me marrëdhëniet transatlantike: “Do të jetë e vështirë nëse ‘Amerika në vend të parë’ do të thotë në të vërtetë ‘Amerika vetëm’.”

Në të njëjtën kohë, retorika ekspansioniste e Trumpit për aneksimin e Groenlandës, rimarrjen e Kanalit të Panamasë dhe shtimin e Kanadasë si shteti i 51-të, ka nxitur frikë të mëtejshme. Edhe pse ide të tilla duken jashtëzakonisht ekstreme, analistët paralajmërojnë se fuqi të tjera të mëdha, si Kina, mund t’i përdorin ato si justifikim për ambiciet e tyre territoriale.

Kryeministrja daneze Mette Frederiksen reagoi ashpër: “Kur aleati ynë më i ngushtë kërkon të marrë një pjesë të territorit tonë nën presion dhe kërcënime, ne duhet të pyesim veten se çfarë mund të besojmë në të vërtetë.”

Përgjigja nga bota

Në Evropë, BE-ja tashmë po përgatit tarifa hakmarrëse, dhe vende si Gjermania dhe Franca po shqyrtojnë forcimin e kapaciteteve të tyre ushtarake. Ndërkohë, Kanadaja kërkon lidhje më të forta ekonomike dhe të sigurisë me Evropën.

Koreja e Jugut po përpiqet të ruajë aleancën e saj kyçe të sigurisë me Shtetet e Bashkuara, edhe pse është e alarmuar nga kërcënimet për tërheqjen e trupave amerikane.

Japonia është gjithashtu e befasuar nga shkalla e tarifave të vendosura dhe po nxiton të përshtasë strategjinë e saj.

Një pyetje kyçe është nëse disa vende do të përpiqen të forcojnë lidhjet tregtare me Kinën, e cila po paraqitet si një alternativë ndaj politikave të Trump.

Edhe pse ekspertët thonë se situata nuk është ende e pariparueshme, dëmi në marrëdhëniet amerikane me aleatët dhe fitimet për kundërshtarët janë tashmë të mëdha.

“Nuk kemi arritur në pikën pa kthim”, thotë Aaron David Miller i Fondacionit Carnegie për Zhvillim Ndërkombëtar në Uashington, “por dëmi që po bëhet tani është ndoshta i pamatshëm”.