Apartamentet më të shtrenjta për 22% në RMV, a mund të frenohet rritja e çmimeve?
Nëse një vit më parë për një apartament prej 50 metrash katrorë në një nga lagjet e Shkupit ju duhej të paguanit 90.000 euro, pra të paguani 1.800 euro për metër katror, tani për të njëjtin apartament do të duhet të ndani të paktën edhe 20.000 euro më shumë, shkruan Radio Evropa e Lirë, transmeton Portalb.mk.
Kjo vjen si pasojë rritjes së çmimeve të apartamenteve, që vetëm në gjysmën e parë të vitit 2025 janë për 22,5% më të larta, tregon kështu analiza e Bankës Popullore.
Kështu, një metër katror që vitin e kaluar shitej për 1.800 euro, tani shitet për të paktën 2.200 euro. Por nuk rritet vetëm çmimi për metër katror, por po rritet edhe numri i kredive të cilat i marrin qytetarët.
“Nga fillimi i vitit 2025 sërish është përshpejtuar rritja e çmimeve të apartamenteve dhe në gjysmën e parë të vitit është mesatarisht 22,5% në vit. Por, rritje ka edhe te numri i kredive – një rritje vjetore prej 14,3% në muajin maj, që është një nga faktorët që ndikojnë në kërkesën për apartamente”, thanë nga Banka Popullore.
Në të kaluarën një rritje kaq e shpejtë është regjistruar në vitin 2022 kur gjithashtu ka qenë rreth 22%, pas çka në dy vitet e ardhshme çmimet u stabilizuan, vetëm për të regjistruar sërish një rritje të shpejtë. Kjo paraqet një shqetësim për Bankën Popullore, kështu që Guvernatori Trajko Sllaveski paralajmëroi për masa në koordinim me institucione të tjera, por nuk zbuloi se për çfarë masash bëhet fjalë.
Por, qëndrimi i cili mbizotëron në sektorin e ndërtimit është se oferta është më e ulët se kërkesa dhe se kjo është arsyeja kryesore për rritjen e çmimeve.
“Edhe pse shteti disponon me mekanizma për të ndikuar në çmimin e një metri katror të banesave, unë besoj se ndikimi i tyre është i kufizuar në kushte të kërkesës së lartë”, tha Andrea Serafimovski, kryetare e Shoqatës së Ndërtimtarisë dhe Industrisë së Materialeve Ndërtimore pranë Odës Ekonomike të Maqedonisë së Veriut.
Edhe analisti ekonomik dhe profesor universitar Arben Halili thekson se qenësor është raporti mes ofertës dhe kërkesës. Ai thotë se në një ekonomi tregu shteti nuk duhet dhe nuk mund të ndërhyjë në çmimin me të cilin investitorët do t’i shesin apartamentet.
Dallimi mes një kredie për apartament banimi dhe investimi?
Në shpjegimin që Radio Evropa e Lirë mori nga Banka Popullore në lidhje me masat e mundshme, ata theksojnë se edhe pse sistemi bankar për momentin është i sigurt dhe i qëndrueshëm me likuiditet të fortë, vazhdon të paraqesë shqetësim që rritja e çmimeve të apartamenteve po ndodh në një periudhë “të pasigurisë së lartë nga mjedisi i jashtëm me rreziqe për rritjen ekonomike dhe inflacionin“. Për këtë arsye ata po bëjnë analizë të rreziqeve të mundshme dhe masave të mundshme me qëllim ruajtjen e stabilitetit financiar në të ardhmen.
“Po shqyrtohen disa zgjidhje, përfshirë këtu edhe mundësinë e kufizimit të asaj se çfarë përbën kreditim për qytetarët për ta zgjidhur çështjen e banimit nga kreditimit për investim. Edhe pse analiza ende nuk ka përfunduar, në këtë fazë nuk do të ishim në gjendje të ndanim informacione më konkrete lidhur me llojin dhe fushëveprimin e masave që do të merreshin”, thanë nga Banka Popullore.
Por, sipas Halilit, kjo qasje – dallimi se kur merret një kredi për një apartament për të jetuar dhe një apartament për investim, nuk do të mund të zbatohej lehtë në vendin tonë.
“Blerësit e këtyre apartamenteve do të shohin se çfarë është më e pranueshme për ta. Kjo do të thotë se ata ka shumë të ngjarë të gjejnë një mënyrë për të mos treguar se apartamentin e marrin si investim dhe kështu ta shmangin çmim ose normën më të lartë të interesit për kredinë”, thotë analisti ekonomik.
Sipas tij, edhe pse shteti nuk do mund të diktonte se sa do të shitej një metër katror në një ekonomi tregu, institucionet prapëseprapë mund të ndërhyjnë për t’i ulur normat e interesit, pra shpenzimet e qytetarëve. Halili thekson se një mënyrë e tillë, e cila ndoshta është unike dhe tashmë e njohur për institucionet në Maqedoni, është që shteti të mbulojë një pjesë të shpenzimeve ose normave të interesit të çifteve të reja të martuara dhe familjeve sociale dhe kështu të ulë shpenzimet e tyre.
“Ulje” e çmimeve me një ofertë më të madhe të apartamenteve shtetërore
Krahas kësaj mase nga sektori i ndërtimit kanë edhe propozim-masa të tjera për atë se si shteti mund ta ulë çmimin e apartamenteve, për çka nevojitet një qasje shumëdimensionale. Andrea Serafimovski nga Shoqata e Ndërtimtarisë pranë Odës Ekonomike e thekson edhe uljen e shpenzimeve për materiale ndërtimore përmes uljes së doganave dhe tatimeve të tjera, si dhe ndërtimin e apartamenteve shtetërore për ta rritur kështu ofertën.
Ndërtimi i apartamenteve shtetërore në Maqedoninë e Veriut është në duart e Shoqërisë Aksionare për Menaxhimin e Hapësirës Banesore dhe Afariste. Kjo kompani, përveç ndërtimit të ndërtesave sociale apartamentet e të cilave u ndahen kategorive të cenueshme të popullatës, ndërton edhe ndërtesa me apartamente komerciale që i shet në ankand.
“Ne realisht po përpiqemi t’i korrigjojmë çmimet për metër katror. Kur ne, si Shoqëri Aksionare, do të ofrojmë një sasi më të madhe apartamentesh, atëherë është normale që çmimi i apartamenteve të jetë më i ulët”, tha drejtori i Shoqërisë Aksionare, Marjan Stefanovki.
Një përvojë të ngjashme së fundmi ata patën në Manastir ku shitën mbi 50 apartamente me një çmim mesatar prej 1.070 eurosh për metër katror. Sipas tij, në të njëjtin vend, apartamentet më parë shiteshin për 1.300-1.400 euro për metër katror për shkak të ofertës më të ulët.
Në Shkup oferta të reja prej tyre ai pret që të ketë pas dy vitesh. Ata kanë planifikuar një ndërtesë në kazermën Ilinden, por duhet të marrin leje ndërtimi, të projektojnë dhe të fillojnë me ndërtimin. Gjithashtu në planet e tyre janë edhe dy objekte në lagjen Debar Maallo – në vendin ku për momentin ndodhen barakat ku ndodhen lokalet afariste të Shoqërisë Aksionare.
Ndërtesa të tjera komerciale do të ndërtohen në Ohër dhe Shtip, si dhe një tjetër në Manastir.
Përse u rrit çmimi i apartamenteve?
Cila është arsyeja e rritjes së deritanishme të çmimeve? Sipas Serafimovskit, fillimisht është kërkesa, e cila siç e ka vënë re sektori i ndërtimit, vitet e fundit ka qenë jashtëzakonisht e lartë në zonat urbane dhe e tejkalon ofertën e disponueshme. Si arsye tjetër ai thotë se është edhe rritja e vazhdueshme e shpenzimeve të ndërtimit në të gjitha fazat e procesit.
“Kjo rritje përfshin disa segmente: nga rritja e vlerësimit të vlerave të tokës ndërtimore, përmes rritjes së shërbimeve për rregullimin e tokës ndërtimore dhe shpenzimeve më të larta për fuqi punëtore, deri te rritja drastike e çmimeve të materialeve ndërtimore. Për materiale të caktuara çmimi është dy herë më i lartë krahasuar me periudhën para pandemisë”, thotë Serafimovski.
Nga Banka Popullore theksojnë edhe se rritja e çmimeve të pasurive të patundshme në periudhën e kaluar është një fenomen global që, pavarësisht specifikave të caktuara, reflektohet edhe në tregun vendas.
Sipas të dhënave nga Enti Shtetëror i Statistikave (ESHS) nga regjistrimi i vitit 2021 në Maqedoninë e Veriut ka gjithsej 839.000 apartamente.
Por sipas rezultateve, vetëm 531.000 ose 63,4% e tyre janë të banuara, ndërsa 307.000 ose 36,6 % janë të pabanuara. Me fjalë të tjera, çdo apartament i tretë është i zbrazët.
Sipas rajoneve, numri më i madh i apartamenteve të zbrazëta ndodhen në rajonin Jugperëndimor, ku nga gjithsej 51.000 apartamente mbi gjysma janë të zbrazëta, ndërsa më pak apartamente të zbrazëta ka në rajonin e Shkupit, ku nga gjithsej 243.000 apartamente, të zbrazëta janë 29 %.