Shkolla që mëson pa formuar, kriza e heshtur e arsimit në Tetovë

Shkruan: Ardian Ramadani

Sa herë flasim për arsimin e mesëm, zakonisht ndalemi te ajo që duket: te organizimi, te forma, te ideja se shkolla po funksionon. Por problemi i vërtetë i arsimit nuk qëndron gjithmonë aty ku shihet më lehtë. Ai qëndron më thellë, në cilësinë e asaj që mësohet, në mënyrën si mësohet, dhe në atë çfarë mbetet realisht te nxënësi.

Pikërisht këtu, mendoj unë, qëndron nyja e arsimit të mesëm në Tetovë.

Sepse shkolla nuk e humb kuptimin vetëm kur i mungon diçka e jashtme. Ajo e humb kuptimin edhe atëherë kur mësimi zbrazet nga përmbajtja. Kur ora reduktohet në diktim. Kur shpjegimi zëvendësohet me përsëritje. Kur nxënësi ngarkohet me informacion, por nuk udhëhiqet drejt kuptimit. Në atë çast, shkolla mund të vazhdojë si formë, por fillon të dobësohet si mision.

Dhe kjo është, ndoshta, kriza më e heshtur e arsimit: kur programi ecën, por mendimi nuk piqet; kur njësia mbaron, por kuptimi nuk ndërtohet; kur nxënësi del nga klasa me fletore të mbushur, por jo domosdoshmërisht me mendje më të formuar.

Në thelb, cilësia e arsimit nuk matet me sasinë e asaj që thuhet në një orë, por me thellësinë e asaj që kuptohet. Arsimi i vërtetë nuk synon vetëm të mbushë kujtesën, por të formojë mendjen. Të mësojë njeriun të arsyetojë, të dallojë, të pyesë, të mbajë qëndrim. Dhe nëse shkolla nuk arrin ta bëjë këtë, atëherë ajo rrezikon të mbetet një institucion që funksionon në pamje, por jo gjithmonë në thelb.

Po aq e rëndësishme është edhe pozita e nxënësit brenda këtij procesi. Nuk ka arsim cilësor aty ku nxënësi ndihet vetëm i administruar, por jo i dëgjuar. Nuk mjafton të ekzistojnë struktura përfaqësimi, nëse ato nuk përkthehen në besim real. Nuk mjafton që nxënësi të ketë zë në letër, nëse ai nuk e ndien se fjala e tij ka peshë, se shqetësimi i tij merret seriozisht, se përfaqësimi është më shumë se një formalitet.

Sepse arsimi nuk është vetëm transferim dijesh. Është ndërtim vetëdijeje. Dhe vetëdija nuk formohet aty ku mungon serioziteti ndaj nxënësit si subjekt mendues.

Prandaj shqetësimi im për arsimin e mesëm në Tetovë nuk lidhet vetëm me pyetjen nëse shkolla funksionon. Lidhet me pyetjen më themelore: a po formon ajo vërtet? A po krijon mendim? A po kultivon pjekuri? A po i jep nxënësit jo vetëm dije, por edhe kuptim?

Sepse një arsim i dobët nuk shembet gjithmonë zhurmshëm. Shpesh është ai që vazhdon qetësisht, por pa thellësi. Ai që ruan pamjen e rregullit, por jo fuqinë e formimit.

Tetova nuk ka nevojë vetëm për shkolla që vazhdojnë. Ka nevojë për shkolla që formojnë.

Sepse, në fund, arsimi nuk e kryen detyrën e vet kur arrin vetëm të mbahet në këmbë. Ai e kryen atë vetëm kur arrin ta ngrejë individin.