Problemi me rrugën Trebenishtë–Qafë Thanë lidhet me UNESCO-n, jo me politikën e brendshme
Trebenishtë–Strugë–Qafë Thanë është projektuar dhe është përfshirë në marrëveshje me konsorciumin “Bechtel & Enka” si një nga trasetë që duhet të ndërtohen në kuadër të Korridorit 8, për të cilin vetëm tani po vijnë deklarata nga përfaqësuesit më të lartë të pushtetit se me shumë gjasë do të pësojë ndryshime dhe nuk do të ndërtohet siç ishte paraparë, për shkak të UNESCO-s. Pretendimi i Zijadin Selës (dhe i BDI-së) se pas kësaj qëndrojnë motive të tjera politike, me qëllim që të mos zhvillohen lidhjet rrugore dhe të tjera me shqiptarët nga Shqipëria—ashtu siç është konteksti i deklaratave—është i pavërtetë. Problematizimi i ndërtimit të kësaj traseje vërtet vjen nga UNESCO. Pse kjo po pranohet vetëm tani është një çështje krejt tjetër, shkruan Vërtetmatësi.
Zijadin Sela, lider i njërit krah të Aleancës për Shqiptarët, dha një deklaratë lidhur me mundësinë e tërheqjes nga ndërtimi i trasës Trebenishtë–Strugë–Qafë Thanë, në të cilën mund të identifikohet një e pavërtetë:
Qeveria po përgatitet të bëjë një devijim në Korridorin 8, në vend që të realizojë projektin që është shumë i rëndësishëm për ekonominë e Maqedonisë së Veriut, gjeopolitikisht dhe gjeostrategjikisht për NATO-n ku bëjmë pjesë dhe jemi anëtare e plotë, i cili lidh Detin e Zi me Detin Adriatik. Fatkeqësisht, atë që unë e shpalla, e dëgjuam edhe nga Kryeministri se korridori nuk do të ndërtohet për shkak të problemeve që gjoja lindën në lidhje me UNESCO-n, vuri në dukje Sela.
Ky është mentaliteti i Nikolla Gruevskit dhe ajo që po ndodh nuk është gjë tjetër veçse vazhdim i asaj logjike. Pastaj Nikolla Gruevski me BDI-në, sot Mickoski vazhdon me të njëjtin mendim politik për të zhvlerësuar një korridor kaq të rëndësishëm. (burimi këtu)
[Burimi: Nezavisen dhe0 TV 21 – lajm/lajm – data: 30.03.2026]
Arsyetim:
Deklarata dhe pretendimi i Selës se ndërtimi i segmentit Trebenishtë–Strugë–Qafë Thanë nuk po ndërtohet me qëllim nga pushteti, dhe se UNESCO po përdoret vetëm si pretekst, është një pretendim i pavërtetë, të cilit i është bashkuar edhe partia opozitare BDI.
Sela, e më pas edhe BDI, de fakto reaguan ndaj deklaratës së kryeministrit Hristijan Mickoski, i cili, në një pyetje të bërë nga gazetarët më 29.03.2026, lidhur me ndërtimin e korridoreve 8 dhe 10 dhe veçanërisht për këtë segment konkret, deklaroi:
Ai segment (Trebenishtë–Strugë–Qafë Thanë) me shumë gjasë nuk do të mbetet në plan, sepse kjo nuk varet nga ne, por varet nga UNESCO, megjithatë po kërkohet një mënyrë për ta përmbyllur edhe atë tërësi. Ajo pjesë hyn në perimetrin e UNESCO-s dhe aty do të gjejmë një mënyrë që të kemi qarkullim të sigurt midis këtyre dy segmenteve dhe mendoj se këtë do ta realizojmë. Pra, në këtë moment, me shumë gjasë – ende nuk është marrë vendim, ende po negociohet, ende po bisedohet – por me shumë gjasë aty do të duhet të ketë disa ndryshime (burimi: Qeveria/YouTube – shih nga minuta 24:30).
Pas kësaj, kreu i njërit krah të Aleancës së Shqiptarëve, Zijadin Sela, reagoi me qëndrimin e cituar më sipër, i ndjekur nga qëndrimi pothuajse identik i BDI-së, i cili u transmetua nga TV 21:
Problemi nuk është teknik. Është politik. VLEN është pjesë e Qeverisë dhe mban përgjegjësi të drejtpërdrejtë. Në një projekt që prek drejtpërdrejt marrëdhëniet me Shqipërinë dhe interesat e shqiptarëve, nuk pati as qëndrim, as kundërshtim, as reagim. Përdorimi i UNESCO-s si mbulesë për ndërprerjen e lidhjeve strategjike është i papranueshëm. Të jesh në Qeveri dhe ta pranosh këtë pa fjalë është tradhti politike, thonë nga BDI.
Pikëpamjet janë qartësisht të kontekstualizuara – qeveria aktuale qëllimisht nuk dëshiron të ndërtojë pjesën e përmendur të rrugës që lidh me Shqipërinë përmes Qafë Thanës, në mënyrë që të mos zhvillojë lidhje rrugore me Shqipërinë. Megjithatë, një shqyrtim i pretendimeve të tilla tregon se kjo nuk është e vërtetë.
Reagime nga VLEN dhe Nikolloski
Së pari, ja reagimet nga koalicioni i partive shqiptare në qeveri, VLEN, dhe nga Ministri i Transportit dhe Zëvendëskryeministri Aleksandar Nikolloski:
Në lidhje me segmentin Trebenishtë–Qafë Thanë, duhet theksuar se në fazën fillestare të projektimit nuk është kërkuar mendim nga UNESCO, edhe pse bëhet fjalë për një zonë të ndjeshme. Institucionet po punojnë në koordinim me UNESCO-n për të gjetur zgjidhjen më të përshtatshme, pa cenuar standardet ndërkombëtare dhe statusin e zonës. Lidhja Strugë–Qafë Thanë do të realizohet si pjesë e angazhimit tonë për lidhje të plotë infrastrukturore me Shqipërinë, thonë nga VLEN.
Rastësisht, ky qëndrim i VLEN u shpreh edhe nga Zëvendësministrja e Transportit Kaltrina Zekolli Shaqiri më 31.03.2026:
Kemi paqartësi, sepse kur u bë projekti nga qeveria e mëparshme UNESCO nuk ishte konsultuar, pavarësisht ndjeshmërisë së kësaj zone e cila është e pasur me mbetje arkeologjike. Megjithatë, nuk kemi një vendim konkret, po presim vendimin e UNESCO-s, por ajo që është e rëndësishme të theksohet është se lidhja me fqinjën tonë shqiptare do të realizohet… ekspertët e kësaj fushe shohin mundësi që kjo lidhje të realizohet. Një gjë është e sigurt, lidhja Strugë me Shqipërinë përmes Qafë Thanës do të realizohet pa dyshim – thotë Zekoli Shaqiri në një deklaratë për TV 21 (pas sekondës 0:35 në video).
Të njëjtin mendim për TV 21 e ka dhënë edhe Aleksandar Nikolloski:
Rruga po ndërtohet momentalisht, kështu që nëse nuk do të kishim ndërmend ta realizonim, nuk do të punohej! Por ekziston edhe një rekomandim shumë i qartë nga UNESCO për mbrojtjen e mjedisit dhe trashëgimisë kulturore, duke marrë parasysh se kjo zonë është e mbrojtur nga UNESCO për shkak të relikteve të shumta arkeologjike që gjenden në këtë rrugë. Ne duhet domosdoshmërisht t’i përmbahemi rekomandimeve të UNESCO-s, sepse nuk mund të merren vendime të pakthyeshme për këtë rrugë, tha Ministri i Transportit dhe Lidhjeve, Nikolloski..
Problemi u zbulua nga UNESCO në vitin 2019
Kontrolli nëse UNESCO është arsyeja për qëndrime të tilla të qeverisë për të rishqyrtuar trasenë, tregoi se në të vërtetë kjo organizatë ndërkombëtare, nën juridiksionin e së cilës është mbrojtja e përgjithshme e të gjithë rajonit përreth Liqenit të Ohrit, shprehu një qëndrim negativ dhe dha rekomandime në samitin në Baku në vitin 2019. Meta. Mk në një artikull të titulluar “A do të ketë një ndryshim në itinerarin e autostradës së ardhshme Trebenishtë – Strugë?”, botuar më 25.07.2019, shkruan:
UNESCO kërkon një gjë, dhe autoritetet shtetërore kompetente aktualisht po marrin masa jo të mjaftueshme në lidhje me projektin e ndërtimit të autostradës Trebenishtë-Strugë. Në pikën 7 të Vendimit Përfundimtar të Komitetit të Trashëgimisë Botërore në Sesionin e 43-të të UNESCO-s, i cili u mbajt në Baku, thuhet se shteti nuk ka bërë një vlerësim të përshtatshëm të ndikimit të përgjithshëm të kësaj autostrade në Vlerën e Jashtëzakonshme Universale (OUV) të Liqenit të Ohrit si Vend i Trashëgimisë Botërore.
Dy vjet më vonë, në vitin 2021, UNESCO përsëri jep rekomandime dhe shpreh një kërkesë në lidhje me ndërtimin e të gjithë Korridorit 8, duke përfshirë rrugën dhe hekurudhën, si dhe lidhjen energjetike midis Maqedonisë së Veriut dhe Shqipërisë përgjatë këtij Korridori, siç dëshmohet edhe nga një tekst në Meta.mk, me titull “UNESCO: Hekurudha, autostrada, gazsjellësi dhe linja e energjisë për në Shqipëri duhet të ndërtohen përgjatë një rruge”. Teksti, ndër të tjera, thotë:
Autostrada Trebenishtë-Strugë gjithashtu ka gati dokumentacionin e projektit, dhe ende duhet të punohet në dokumentacionin e projektit për seksionin nga Struga deri në kufirin midis dy vendeve. Për Korridorin 8, i cili kalon nëpër rajonin e Ohrit, UNESCO përsëri jep rekomandime specifike në Draft Raportin, megjithëse të modifikuara në përmbajtje nga viti i kaluar.
Muajin pasardhës, më 11 shkurt 2021, autoritetet njoftuan për Meta.mk se do të përgatitej një studim fizibiliteti për autostradën dhe se komentet e UNESCO-s do të merreshin në konsideratë:
Ata morën dhe shqyrtuan nga kjo ndërmarrje publike Draft-Raportin e UNESCO-s mbi Gjendjen e Trashëgimisë Natyrore dhe Kulturore të Rajonit të Ohrit. Ata theksojnë se rekomandimet teknike të përfshira në raport do të shqyrtohen në nivel teknik dhe në koordinim me ndërmarrjet e tjera publike të cilave iu drejtuan vërejtjet e UNESCO-s, thuhet në tekstin e Meta.mk.
Në shkurt të vitit 2026, një delegacion qeveritar udhëtoi për në selinë e UNESCO-s në Paris, ku zhvilluan takime në nivelin më të lartë. Qëllimi i vizitës, në të cilën morën pjesë tre ministra nga pala maqedonase – Aleksandar Nikolloski, Timço Mucunski dhe Zoran Lutkov, “ishte të diskutohej statusi i Rajonit të Ohrit si një vend i trashëgimisë natyrore dhe kulturore botërore, duke theksuar rëndësinë e zbatimit të vazhdueshëm dhe në kohë të rekomandimeve për mbrojtje, me qëllim ruajtjen e statusit të tij në Listën e Trashëgimisë Botërore”, shkruan disa media, duke cituar informacione nga Nikolloski.
Një javë më vonë, më 19.02.2026, Aleksandar Nikolloski dha një deklaratë se do të rishikohet ndërtimi i trasës së autostradës Trebenishtë–Qafë Thanë:
Duhet të marrim një vendim strategjik në lidhje me zhvillimin e atij projekti. Ka disa arsye për këtë. E para është se premtova se deri në fund të vitit të ardhshëm do të kemi një autostradë Kërçovë-Ohër plotësisht funksionale, dhe këtu lind pyetja se si ta lidhim më së miri Strugën, sepse nga Podmolja deri në qytet është vetëm shtatë kilometra. Çështja e dytë është mbrojtja e Liqenit të Ohrit dhe i gjithë rajonit. Kemi ndalime të rrepta nga UNESCO për të zhvilluar një autostradë dhe hekurudhë në zonën e mbrojtur. Në mars në Paris, do t’i hapim këto çështje dhe sigurisht që nuk do të shkojmë kundër rekomandimeve të UNESCO-s, tha Nikoloski, shkruan Faktor.mk.
Më 3 mars të këtij viti në emisionin 360 Gradë të RTM-së, Nikolloski deklaroi se “nuk do të përplasej me kokë në mur” kundër UNESCO-s:
Ndjesia ime është, megjithëse po presim që ata të shprehin mendimin e tyre me shkrim, se ky është një projekt vërtet problematik për ta. U përpoqa të shpjegoja si kontekstin politik ashtu edhe atë ekonomik. Por nuk jam i papërvojë q mos e vërej rezistencën. Në të njëjtën kohë, ky është i vetmi projekt për të cilin ata ranë dakord dhe e vetmja vërejtje nga shumë që ka për Rajonin e Ohrit, për të cilin ata ranë dakord të japin një mendim me shkrim. Për gjithçka tjetër ishte – do të vijë korriku, do ta shihni raportin. Nuk do të shkoja me kokë në mur dhe nuk do të shkoja kundër rekomandimeve të UNESCO-s sepse besoj se nuk mund të shohësh matematikë në gjithçka… – thotë Nikolloski.
Nga argumentet e paraqitura më sipër, është e qartë se deklarata e Zijadin Sela (dhe po ashtu e BDI-së) se për heqjen e mundshme nga ndërtimi i segmentit Trebenishtë–Strugë–Qafë Thanë, për të cilin flasin edhe Hristijan Mickoski dhe Aleksandar Nikolloski, vërtet po mendohet, por jo për arsye politike, por për shkak të vërejtjeve nga Qendra për Mbrojtjen e Trashëgimisë Kulturore Botërore, pra UNESCO. Prandaj, deklarata e Selës mund të vlerësohet si e pavërtetë.
Është një çështje krejt tjetër pse, pavarësisht problemeve të identifikuara dhe mospajtimeve nga UNESCO që nga viti 2019, kjo trase u përfshi në marrëveshjen për ndërtimin e Korridoreve 8 dhe 10D me “Bechtel & Enka” në vitin 2023 dhe u shty edhe nga qeveria aktuale në 2024 dhe 2025, duke u përfshirë, siç shkruan Racin.mk, edhe në llogaritjet buxhetore për vitin 2026.