Meta dhe YouTube u shpallën përgjegjës: Krijuan qëllimisht produkte që shkaktojnë varësi dhe që dëmtojnë të rinjtë
Meta dhe YouTube janë shpallur përgjegjës për dizajnimin e qëllimshëm të produkteve që krijojnë varësi, të cilat e kanë tërhequr një përdoruese të re dhe kanë çuar në dëmtimin e saj, vendosi një juri të mërkurën. Juria i gjeti kompanitë e teknologjisë si neglizhente dhe si të paafta të jepnin paralajmërime të mjaftueshme në lidhje me rreziqet e mundshme të produkteve të tyre, shkruan The Guardian.
Juria i dha paditëses në këtë rast një dëmshpërblim prej 6 milionë dollarësh, Meta do të paguante 70% dhe YouTube pjesën tjetër. Jurisë së Los Angelesit iu deshën gati nëntë ditë diskutimesh për të arritur në vendimin e saj. Kjo padi, mbi dëmin e supozuar të mediave sociale ndaj të rinjve, ishte e para e këtij lloji që shkoi në gjyq.
Gjatë gjyqit gjashtë-javor, i cili u zhvillua në gjykatën e lartë të Los Angeles, juria dëgjoi drejtuesit e lartë të Meta dhe YouTube, denoncuesit, dëshmitarët ekspertë mbi mediat sociale dhe varësinë, dhe një grua 20-vjeçare në qendër të padisë, e cila njihet me inicialet KGM për procedurat gjyqësore.
KGM dëshmoi se u bë e varur nga YouTube në moshën gjashtë vjeç dhe nga Instagram në moshën nëntë vjeç, të cilat ajo tha se kishin efekte të dëmshme në mirëqenien e saj. Në moshën 10 vjeç, tha ajo, ishte bërë në depresion dhe si pasojë po bënte vetëlëndim. Përdorimi i mediave sociale dyshohet se i shkaktoi marrëdhënie të tendosura me familjen dhe në shkollë. Kur ishte 13 vjeç, terapisti i KGM e diagnostikoi me çrregullim dismorfik trupor dhe fobi sociale, të cilat KGM ia atribuon përdorimit të saj të Instagram dhe YouTube.
“Si e bën një fëmijë të mos e lëshojë kurrë telefonin? Kjo quhet inxhinieri e varësisë. Ata e sajuan, i vendosën këto veçori në telefona”, tha Mark Lanier, avokati i KGM gjatë argumenteve përmbyllëse javën e kaluar. “Këta janë kuaj trojanë: duken të mrekullueshëm dhe të shkëlqyer… por i fton brenda dhe ata marrin kontrollin.”
Avokatët e KGM thonë se përvoja e saj është emblematike për atë që dhjetëra mijëra të rinj kanë përballuar në mediat sociale dhe në jetën e tyre jashtë linje.
“Vendimi i sotëm është një moment historik – për [KGM] dhe për mijëra fëmijë dhe familje që kanë pritur këtë ditë”, thanë avokatët e KGM në një deklaratë me shkrim të mërkurën. “Një juri e përbërë nga kolegë të [KGM] dëgjoi provat, dëgjoi se çfarë dinin Meta dhe YouTube dhe kur e dinin, dhe i mbajti ata përgjegjës për sjelljen e tyre. Vendimi i sotëm i përket [KGM].”
Argumentet e paditësve pasqyronin ato të ngritura kundër kompanive të mëdha të duhanit në vitet 1990, të cilat përqendroheshin në cilësitë e varësisë së cigareve dhe mohimet publike të kompanive pavarësisht njohurive për dëmet e produkteve të tyre. Ata pretenduan se disa nga veçoritë që kompanitë e mediave sociale ndërtuan në platformat e tyre, të tilla si një burim i pafundësisht i lëvizshëm dhe luajtja automatike e videos, janë krijuar për t’i mbajtur njerëzit në aplikacione dhe i kanë bërë produktet varësi.
Ndryshe, viti 2026 ka shënuar një kthesë drastike në mënyrën se si shtetet po ndërhyjnë në jetën digjitale të fëmijëve, duke kaluar nga thjesht këshilla prindërore në ligje strikte dhe ndalime të plota.
Australia hapi rrugën me një vendim historik në fund të vitit të kaluar, duke u bërë vendi i parë në botë që ndaloi zyrtarisht qasjen në rrjetet sociale për të gjithë fëmijët nën moshën 16 vjeç. Ky model, i cili nuk lejon as pëlqimin e prindërve si përjashtim, ka shërbyer si një shkëndijë për një valë të ngjashme në Evropë dhe më gjerë.
Spanja është bërë vendi i dytë që ka ndërmarrë hapa konkrete. Qeveria do të ndalojë qasjen për të miturit nën 16 vjeç, duke i cilësuar rrjetet sociale si një hapësirë ku krimi dhe dezinformimi lulëzojnë jashtë kontrollit.
Në Francë, Presidenti Emmanuel Macron ka deklaruar se mendjet e fëmijëve nuk janë në shitje për algoritmet e huaja, duke shtyrë përpara një ligj që ndalon rrjetet sociale për moshat nën 15 vjeç, i cili pritet të hyjë në fuqi plotësisht këtë shtator.
Norvegjia ka propozuar një ndalim për moshat nën 15 vjeç, ku qeveria po insiston për një kufizim të rreptë pa mundësi anashkalimi nga prindërit.
Danimarka njoftoi planet e saj në fund të vitit 2025 për të ndaluar aksesin për personat nën 15 vjeç, duke konsideruar përdorimin e sistemit të tyre kombëtar të identifikimit elektronik për procesin e verifikimit.
Ndërkohë, Malajzia ka bërë të ditura planet për të zbatuar një ndalim për moshat nën 16 vjeç, i cili pritet të nisë gjatë vitit 2026.
Ky presion po rritet edhe në Ballkan, ku Greqia dhe Sllovenia kanë njoftuar se janë shumë pranë miratimit të ligjeve të ngjashme për të mbrojtur shëndetin mendor të të rinjve.
Kujtojmë se edhe deputetetët e Parlamentit Evropian, me shumicë të madhe votash, miratuan një rezolutë që kërkon vendosjen e kufizimeve të moshës për përdorimin e rrjeteve sociale
Rrjetet sociale janë kthyer në tregje ku të dhënat personale të fëmijëve shfrytëzohen për profiling dhe ku predatorët seksualë gjejnë rrugë më të lehta për të kontaktuar të miturit. Qeveritë, si ajo e Australisë dhe Spanjës, argumentojnë se platformat kanë dështuar të vetërregullohen, duke lejuar përhapjen e gjuhës së urrejtjes, përmbajtjeve të dhunshme dhe dezinformimit të rrezikshëm që mund të radikalizojë mendjet e reja. Në këtë kontekst, ndalimi shihet si një mjet për të detyruar gjigantët teknologjikë të marrin përgjegjësi ligjore dhe financiare, duke e zhvendosur barrën e mbrojtjes nga prindërit e pafuqishëm direkt te vetë kompanitë e teknologjisë.