Meta dhe YouTube dalin në gjyq për t’u mbrojtur nga akuzat për varësi te të rinjtë dhe dëmtime të shëndetit mendor

Për vite me radhë, gjigantët e rrjeteve sociale kanë kundërshtuar pretendimet se platformat e tyre dëmtojnë shëndetin mendor të të rinjve. Duke nisur nga e marta, për herë të parë ata do të duhet të mbrohen nga këto akuza përpara gjykatës, transmeton Portalb.mk nga CNN.

Një 19-vjeçare, e identifikuar si KGM, dhe nëna e saj, Karen Glenn, kanë paditur TikTok-un, Meta-n, Snap-in dhe YouTube-in e Google-it, duke pretenduar se kompanitë kanë krijuar me vetëdije funksione varësie që i kanë dëmtuar shëndetin mendor dhe kanë çuar drejt vetëlëndimit dhe mendimeve vetëvrasëse.

Sipas avokatit të paditëses, Mark Lanier, TikTok-u pranoi ta mbyllë çështjen me marrëveshje, me kushte të pazbuluara, një ditë para se gjyqi të niste. Snap arriti marrëveshje javën e kaluar, gjithashtu me kushte të pazbuluara.

Për vite me radhë, prindër, aktivistë, ekspertë shëndetësorë, sinjalizues nga industria e teknologjisë dhe vetë adoleshentët kanë shprehur shqetësimin se platformat e rrjeteve sociale mund t’i bëjnë të rinjtë të varur nga lëvizja e pandërprerë në ekran, të mundësojnë bullizmin, të prishin gjumin dhe t’i çojnë drejt përmbajtjeve të dëmshme. Drejtues të lartë të kompanive teknologjike janë thirrur disa herë përpara Kongresit amerikan, madje në një rast edhe kanë kërkuar falje ndaj prindërve që thonë se fëmijët e tyre kanë vdekur ose janë dëmtuar për shkak të rrjeteve sociale. Megjithatë, kompanitë janë përballur me pak pasoja ose rregullime në Shtetet e Bashkuara.

Rasti i KGM-së kërkon dëmshpërblim financiar, pa specifikuar shumën. Rezultati i tij mund të ndikojë në mënyrën se si do të zgjidhen mbi 1.000 padi të ngjashme për dëmtime personale kundër Meta-s, Snap-it, TikTok-ut dhe YouTube-it. Lanier i tha CNN-it se shpreson që marrëveshjet me Snap-in dhe TikTok-un në këtë rast të hapin rrugën për zgjidhjen e rasteve të tjera.

Gjatë gjyqit, që po mbahet në Los Anxhelos dhe pritet të zgjasë disa javë, pritet të dëshmojnë drejtues të lartë të Meta-s, TikTok-ut dhe YouTube-it.

Vitet e fundit, TikTok-u, Meta, YouTube dhe Snap kanë prezantuar veçori dhe politika sigurie, si dhe mjete kontrolli prindëror, për të cilat thonë se mbrojnë përdoruesit e rinj.

Këto katër kompani janë të përfshira edhe në çështje të tjera gjyqësore këtë vit, përfshirë padi të ngritura nga distrikte shkollore dhe prokurorë të përgjithshëm shtetërorë. Humbjet e mundshme mund t’i detyrojnë kompanitë teknologjike të paguajnë miliarda dollarë dëmshpërblime dhe t’i ndryshojnë platformat e tyre.

“Për prindërit fëmijët e të cilëve janë shfrytëzuar, manipuluar ose kanë vdekur për shkak të platformave të teknologjisë së madhe, gjashtë javët e ardhshme janë hapi i parë drejt llogaridhënies pas vitesh injorimi nga këto kompani,” tha Sarah Gardner, drejtoreshë ekzekutive e organizatës jofitimprurëse Heat Initiative, që angazhohet për sigurinë e fëmijëve në internet.

Në vitin 2024, kirurgu i përgjithshëm i SHBA-së, Vivek Murthy, i bëri thirrje Kongresit që të vendosë paralajmërime të ngjashme me ato të duhanit në platformat e rrjeteve sociale, për shkak të “krizës së shëndetit mendor” te të rinjtë, kërkesë e mbështetur edhe nga prokurorë të përgjithshëm shtetërorë. Një studim i Qendrës Kërkimore Pew, i publikuar vitin e kaluar, tregoi se gati gjysma e adoleshentëve amerikanë besojnë se rrjetet sociale kanë “kryesisht efekte negative” për moshatarët e tyre.

Megjithatë, drejtuesit e teknologjisë prej vitesh e kanë hedhur poshtë idenë se rrjetet sociale dëmtojnë shëndetin mendor të të rinjve, duke theksuar mungesën e studimeve përfundimtare dhe duke argumentuar se platformat e tyre ofrojnë përfitime si argëtim dhe lidhje shoqërore.

Gjigantët e teknologjisë janë mbështetur vazhdimisht te Neni 230 i ligjit federal amerikan, i cili i mbron nga përgjegjësia për përmbajtjen që postojnë përdoruesit, si mbrojtje ndaj akuzave për siguri. Gjykatësja e Gjykatës së Lartë të Los Anxhelosit, Karolyn Kuhl, e cila mbikëqyr rastin e KGM-së dhe çështje të ngjashme, deklaroi vitin e kaluar se juria duhet të shqyrtojë nëse veçori të dizajnit, si rrëshqitja e pafund e përmbajtjes, kanë kontribuar në dëmet e shëndetit mendor, dhe jo vetëm vetë përmbajtja.

Snap ka deklaruar më herët se Snapchat-i është “dizajnuar ndryshe nga rrjetet tradicionale sociale – hapet direkt te kamera, jo te një feed, dhe nuk ka pëlqime publike apo metrika krahasimi shoqëror”. Masat e sigurisë për të rinjtë përfshijnë mjete kontrolli prindëror, paralajmërime për mesazhe që synojnë të parandalojnë shantazhin seksual dhe mekanizma për heqjen e përmbajtjeve të papërshtatshme për moshën.

I pyetur për koment, një zëdhënës i Meta-s e referoi CNN-in te një faqe e dedikuar për përgjigjen e kompanisë ndaj padive për shëndetin mendor të të rinjve, ku thuhet se paditë “e paraqesin në mënyrë të gabuar kompaninë dhe punën që ne bëjmë çdo ditë për t’u ofruar të rinjve përvoja të sigurta dhe me vlerë online”.

“Ne i kemi dëgjuar prindërit, kemi studiuar çështjet më të rëndësishme dhe kemi bërë ndryshime reale për të mbrojtur adoleshentët online,” thuhet në deklaratën e Meta-s.

Në një deklaratë për CNN-in, zëdhënësi i YouTube-it, Jose Castaneda, tha se akuzat në paditë për shëndetin mendor të të rinjve janë “thjesht të pavërteta”. “Ofrimi i një përvoje më të sigurt dhe më të shëndetshme për të rinjtë ka qenë gjithmonë thelb i punës sonë. Në bashkëpunim me të rinj, ekspertë të shëndetit mendor dhe prindërimit, ne kemi ndërtuar shërbime dhe politika që ofrojnë përvoja të përshtatshme për moshën dhe kontrolle të forta për prindërit,” tha ai.

TikTok-u nuk iu përgjigj kërkesës për koment lidhur me këtë histori.

Pavarësisht këtyre përpjekjeve, shumë prindër dhe aktivistë thonë se platformat e rrjeteve sociale ende nuk kanë arritur t’i mbrojnë siç duhet përdoruesit e rinj. Së shpejti, një juri do të ketë mundësinë të vendosë nëse pajtohet me këtë vlerësim.