Komunat e RMV-së ende të mbyllura ndaj qytetarëve me vetëm 40% transparencë, Pollogu më problematik
Në vitin 2025 shumë komuna në Maqedoninë e Veriut vazhdojnë të kenë nivele të ulëta transparence, me Demir Kapinë, Sopishtën, Llozovën, Studeniçanin dhe disa NJVL të tjera që përmbushin më pak se 25% të treguesve të Indeksit të Hapjes. Rezultati më i ulët mesatar është regjistruar në fushën e ndërgjegjësimit (24%), që tregon dobësi serioze në planifikim, monitorim dhe vlerësim të politikave publike. Rajoni i Pollogut mbetet më i mbylluri me 32.3%, ndërsa rajoni i Vardarit ka shënuar regres për shkak të rënies drastike të nivelit të hapjes së Demir Kapisë. Këtë gjendje e pasqyron hulumtimi “Vlerësimi i qeverisjes së mirë në njësitë e vetëqeverisjes lokale në Republikën e Maqedonisë së Veriut përmes Indeksit të Hapjes për vitin 2025” i realizuar nga Metamorfozis, transmeton Portalb.mk.
“Hulumtimi i vitit 2025 krahasuar me vitin 2024 tregoi një rritje të lehtë të transparencës së vetëqeverisjes lokale, gjë që lë shumë hapësirë për përmirësim. Krahasuar me vitin 2024, kur vetëqeverisjes lokale përmbushi mesatarisht 37% të treguesve të transparencës, në vitin 2025 mesatarja e transparencës arriti në 40%, që është një rritje prej 3% në një vit. Edhe pse përpjekjet e disa komunave për të rritur transparencën e tyre janë të dukshme, kjo përqindje ende tregon një nivel të ulët të transparencës në punën e vetëqeverisjes lokale në Republikën e Maqedonisë së Veriut”, thuhet në hulumtim.
Ashtu si në vitin 2024, edhe në vitin 2025, NJVL-të kanë rezultatin më të lartë mesatar në fushën e transparencës (49%), ndërsa rezultatin më të ulët mesatar në fushën e ndërgjegjësimit (24%). Progresi më i madh vërehet në fushat e transparencës, ndërgjegjësimit dhe integritetit, pra një rritje prej 3%.
Mirëpo, hulumtimi shton se edhe pse vërehet një përparim prej 3%, ky rezultat i ulët në fushën e ndërgjegjësimit (24%) tregon përsëri cilësinë e dobët të planifikimit, programimit, monitorimit dhe vlerësimit të politikave të zbatuara nga NJVL-të. Interesi publik duhet të pasqyrohet në politikat publike, gjë që e bën këtë rezultat zhgënjyes edhe më alarmues.
“Ligji për organizimin territorial të vetëqeverisjes lokale e organizon vetëqeverisjen lokale në mënyrë territoriale në 80 komuna dhe Qytetin e Shkupit si një qeveri të veçantë lokale, ndërsa sipas Kushtetutës vetëqeverisjet lokale janë të barabarta në të drejtat dhe detyrat e tyre, pavarësisht nga karakteri i tyre urban ose rural, niveli i zhvillimit, madhësia hapësinore dhe demografike dhe dallimet dhe karakteristikat e tjera. Prandaj, në hulumtim, të gjitha vetëqeverisjet lokale trajtohen në mënyrë të barabartë, pavarësisht nga madhësia e tyre, numri i të punësuarve etj. Parimet e hapjes të përfshira në Indeksin e Hapjes janë përfshirë në një sërë ligjesh, aktesh nënligjore dhe manualesh, me qëllim përmirësimin e hapjes së institucioneve të qeverisjes lokale dhe për të avancuar cilësinë e jetës së qytetarëve”, thuhet në dokument.
Në vitin 2025, të gjeturat e Indeksit të Hapjes treguan se NJVL-të më të hapura ishin Kriva Pallanka (71%), Berova (69%), Demir Hisar (68%), Koçani (66%), Manastiri, Dellçeva dhe Karposhi (63%), Vallandova (62%), Bogdanci, Velesi dhe Kërçova (58%), Gazi Baba dhe Gjevgjelia (57%), Prilep (56%) dhe Vasilevë (55%), për dallim nga NJVL-të më të mbyllura, duke përfshirë Demir Kapinë (8%), Sopishtë (10%), Llozovë dhe Studeniçan (13%), Krivogashtan dhe Çuçer Sandevë (16%), Vrapçisht dhe Rosoman (17%) dhe Shuto Orizare (19%). Krahasuar me vitin 2024, ka ndryshime në renditje, gjegjësisht në vend të Manastirit, komuna më e hapur është Kriva Pallanka.
Sa i përket rajoneve planifikuese, gjetjet e këtij viti tregojnë se, ashtu si në vitin 2024, NJVL-të në Rajonin Lindor janë më të hapurat (47.7%), ndërsa më të mbyllurat këtë vit janë NJVL-të nga Rajoni i Pollogut (32.3%), ndryshe nga viti 2024 kur kjo i referohej rajonit të Shkupit.
Edhe pse ka përparim në pothuajse të gjitha rajonet planifikuese, përparimi më i madh prej 4.4% është regjistruar në Rajonin Lindor. Progresi më i vogël prej 1.9% është regjistruar në Rajonin e Pollogut, ndërsa regres prej 3.7% është regjistruar në rajonin e Vardarit. Ky regres është për shkak të rënies së ndjeshme të nivelit të hapjes së Komunës së Demir Kapisë, e cila, gjatë monitorimit, por dhe shkrimit të këtij vlerësimi, nuk ka ueb-faqe funksionale, gjë që e vështirëson qasjen në informacionin publik rreth punës së komunës.
Nga 81 NJVL të monitoruara, përmbushje me mbi 50% të treguesve të Indeksit të Hapjes kanë 21 NJVL, nga të cilat 11 janë më të mëdha dhe 10 janë NJVL më të vogla me nën 30,000 banorë, sipas Regjistrimit të fundit. Përmbushje e treguesve të Indeksit të Hapjes prej 25% në 50% kanë 44 NJVL, me të cilave 11 më të mëdha dhe 33 më të vogla. Në fund, përmbushje nën 25% të treguesve të Indeksit të Hapjes kanë 16 NJVL, mes të cilave një NJVL më e madhe dhe 15 NJVL më të vogla me nën 30,000 banorë. Këto gjetje tregojnë se shkalla e hapjes së vetëqeverisjeve lokale nuk është drejtpërdrejt proporcionale me madhësinë e NJVL-së. Përkundrazi, angazhimi dhe iniciativa e individëve nga administrata lokale dëshmohet të jetë një faktor kyç në promovimin e transparencës dhe hapjes.
Krahasuar me vitin 2024 kur hapja mesatare ishte 37%, pesë NJVL u ngritën mbi mesataren e vitit 2025 (40%), duke përfshirë Bosilovën, Kratovën, Makedonski Brodin, Pehçevën dhe Radovishin, ndërsa vetëm një NJVL – Karbinci – ra nën mesataren. Në vitin 2024, 42 NJVL ishin nën hapjen mesatare, ndërsa këtë vit ky numër u ul në 38 NJVL.
Ndryshe, gjatë prezantimit të hulumtimit, u konstatua se luftimi i korrupsionit përmes rritjes së transparencës së institucioneve dhe bashkëpunimit aktiv me qytetarët dhe organizatat e shoqërisë civile është çelësi për forcimin e besimit në vetëqeverisjen lokale, dhe pikërisht teknologjitë digjitale janë ato që mund të ndihmojnë në luftën efektive kundër korrupsionit në nivel lokal. Forumi tematik “Komuna e Hapur – Komuniteti Aktiv” që u zhvillua më 24 shtator në Qendrën e Burimeve Qytetare në Shkup, u organizua nga Fondacioni për Internet dhe Shoqëri – “Metamorfozis”, Koalicioni Rural dhe Qendra për Inovacione Sociale Blink 42-21, në kuadër të projektit “Transformimi Digjital në Nivel Lokal (DIGILOC) – Komuniteti i Përfshirë për Rezistencë ndaj Korrupsionit”, i financuar nga Qeveria Zvicerane përmes Civica Mobilitas.