Me 30 pjata dhe 30 çelësa, Alfred Mirashi sjell në Venecia veprën që pyet botën se kush e humbi paqen!

Kur një çelës nuk hap më derën, ai kthehet në pyetje. Kur një tavolinë nuk bashkon më njerëzit, ajo bëhet skenë e heshtjes, pushtetit dhe plagëve që shoqëria shpesh i mbulon. Pikërisht këtu hyn Alfred Mirashi, artisti shqiptar-italian që me veprën “Senza Chiave” nuk sjell thjesht një instalacion artistik, por një goditje vizuale kundër luftës, dhunës, përjashtimit dhe mungesës së dialogut. Me 30 pjata dhe 30 çelësa, Mirashi ndërton një metaforë të fuqishme për botën ku jetojmë: shumë dyer, pak mirëkuptim; shumë tavolina vendimmarrjeje, pak zë për njerëzit e zakonshëm; shumë çelësa në duar, por ende mungon ai që hap ndërgjegjen njerëzore. Në një nga ngjarjet më të rëndësishme të artit botëror, Bienalen e Venecias, Alfred Mirashi vjen jo vetëm si artist shqiptar-italian, por si një zë që e kthen artin në thirrje, kujtesë dhe rezistencë. Në një bisedë për Portalb.mk, ai flet për simbolikën e çelësit, kritikën ndaj pushtetit, plagët e luftës, identitetin shqiptar dhe rrugën e artit përtej kufijve.

Portalb.mk: Si lindi ideja për veprën “Senza Chiave” dhe çfarë momenti ju shtyu ta ktheni çelësin në simbol artistik? Pse janë 30 pjata dhe 30 çelësa? A ka ndonjë domethënie të veçantë ky numër?

Alfred Mirashi Milot: Vepra “Senza Chiave” lindi nga reflektimi mbi idenë e hyrjes, përjashtimit dhe kujtesës njerëzore. Çelësi, si objekt i zakonshëm i jetës së përditshme, u kthye në simbol artistik sepse përfaqëson shumë më tepër sesa funksionin praktik: ai hap dhe mbyll jo vetëm dyer fizike, por edhe kujtime, identitete, marrëdhënie dhe mundësi. Momenti që e shtyu transformimin e tij në simbol artistik ishte pikërisht ndjesia se njeriu modern shpesh kërkon “çelësin” për të kuptuar vetveten dhe botën, por jo gjithmonë arrin ta gjejë.

Titulli “Senza Chiave” -“Pa Çelës”  krijon një kontrast të fortë: kemi praninë fizike të çelësave, por njëkohësisht mungesën e çelësit të vërtetë, atij emocional, shpirtëror ose ekzistencial. Kjo e bën veprën një metaforë për kërkimin e vazhdueshëm njerëzor.

Numri 30 i pjatave dhe 30 i çelësave nuk është rastësor. Ai mund të interpretohet si simbol i një cikli të plotë, i kohës dhe i përvojës kolektive. Pjatat lidhen me jetën e përbashkët, tryezën, komunikimin dhe mikpritjen, ndërsa çelësat përfaqësojnë hyrjen individuale në botën personale të secilit. Bashkimi i tyre krijon tensionin mes intimes dhe kolektives.

Në kontekstin e Bienales së Venecias, kjo vepër merr edhe një dimension më universal: Venecia është një qytet kalimesh, portash dhe kujtimesh historike. “Senza Chiave” dialogon me këtë atmosferë duke pyetur publikun: cilat dyer kemi hapur në jetë dhe cilat mbeten ende të mbyllura?

Portalb.mk: Vepra flet edhe kundër luftës dhe dhunës. A besoni se arti mund të ndikojë realisht në ndërgjegjen e shoqërisë?

Alfred Mirashi Milot: Po, besoj se arti ka fuqinë të ndikojë realisht në ndërgjegjen e shoqërisë, sepse arti komunikon aty ku shpesh fjalët ose politika nuk arrijnë. Një vepër artistike nuk ndryshon botën menjëherë, por mund të ndryshojë mënyrën se si njerëzit e shohin botën, dhe kjo është pika ku nis çdo ndryshim i vërtetë.

Në “Senza Chiave”, mesazhi kundër luftës dhe dhunës lidhet me idenë e humbjes së dialogut njerëzor. Kur mungon “çelësi” i mirëkuptimit, hapen dyert e konfliktit, frikës dhe izolimit. Çelësat në vepër nuk simbolizojnë pushtet apo kontroll, por mundësinë për të hapur komunikimin, kujtesën dhe empatinë mes njerëzve.

Arti ka aftësinë të prekë emocionet në mënyrë universale, pa dallim gjuhe, kombësie apo feje. Pikërisht për këtë arsye, në një ngjarje ndërkombëtare si Bienalja e Venecias, një vepër mund të bëhet urë reflektimi mes kulturave të ndryshme. Ndoshta arti nuk e ndalon luftën drejtpërdrejt, por ai mund të zgjojë ndërgjegjen njerëzore, të krijojë pyetje dhe të mbajë gjallë ndjeshmërinë ndaj dhimbjes së tjetrit. Kjo është një formë shumë e rëndësishme rezistence kundër dhunës.

Portalb.mk: Pse zgjodhët tavolinën me pjata si skenë të instalacionit? A është ajo një kritikë ndaj pushtetit?

Alfred Mirashi Milot: Tavolina me pjata në instalacion nuk është zgjedhur rastësisht. Ajo përfaqëson njëkohësisht vendin e jetës së përbashkët, dialogut dhe bashkimit njerëzor, por edhe hapësirën ku historikisht janë marrë vendime për pushtet, luftë dhe fatet e njerëzve. Tavolina është simbol i afërsisë, por mund të kthehet edhe në simbol të dominimit dhe kontrollit.

Pjatat mbartin idenë delikate të jetës së përditshme, të ushqimit, familjes dhe mikpritjes. Por kur ato vendosen në një kontekst artistik, ato fillojnë të flasin edhe për mungesën: mungesën e paqes, të drejtësisë dhe të komunikimit të sinqertë. Çdo pjatë mund të shihet si një zë njerëzor, si një histori individuale që shpesh mbetet pa u dëgjuar.

Në këtë kuptim, instalacioni mund të lexohet edhe si kritikë ndaj pushtetit dhe burokracisë, sidomos ndaj mënyrës se si vendimet politike dhe konfliktet shpesh merren “rreth tavolinave”, larg njerëzve që preken prej tyre. Tavolina bëhet kështu objekt simbolik ku përballen dialogu dhe heshtja, bashkëjetesa dhe ndarja, paqja dhe dhuna.

Pikërisht ky kontrast mes një objekti të zakonshëm dhe mesazhit të thellë i jep veprës më shumë forcë emocionale.

Portalb.mk: Si ndiheni si artist shqiptar kur prezantoheni në një ngjarje kaq të madhe si Bienalja e Venecias?

Alfred Mirashi Milot: Si artist shqiptar-italian, pjesëmarrja në Bienalen e Venecias është një nder dhe përgjegjësi e madhe. Ndihem krenar që përfaqësoj jo vetëm veten, por edhe kulturën dhe identitetin mesdhetar në një skenë ndërkombëtare kaq të rëndësishme. Është një mundësi për të treguar se arti shqiptar ka një zë bashkëkohor dhe universal.

Portalb.mk: Në veprën tuaj bashkohen ngjyrat, motivet tribale dhe objektet e deformuara. Sa rëndësi ka identiteti kulturor në krijimtarinë tuaj?

Alfred Mirashi Milot: Identiteti kulturor ka një rol shumë të rëndësishëm në krijimtarinë time, sepse ai është burimi i kujtesës, simbolikës dhe mënyrës se si e shoh botën. Ngjyrat, motivet tribale dhe format e deformuara nuk janë vetëm elemente estetike, por mbartin histori, emocione dhe lidhje me rrënjët kulturore. Përmes tyre përpiqem të krijoj një dialog mes traditës dhe realitetit bashkëkohor, duke e kthyer identitetin në një gjuhë universale artistike.

Portalb.mk: Sa arrin arti shqiptar sot të përcjellë mesazhe jashtë kufijve? A jemi në rrugën e duhur apo kemi ende punë?

Alfred Mirashi Milot: Besoj se arti shqiptar sot arrin më larg se dikur, sepse më në fund flet lirshëm dhe jo me “leje nga lart”. Në kohën e diktaturës, arti duhej të ishte i bukur, optimist dhe mbi të gjitha i bindur, edhe kur realiteti ishte krejt ndryshe.

Sot artistët shqiptarë arrijnë të përcjellin mesazhe jashtë kufijve sepse flasin për gjëra reale: identitetin, emigrimin, lirinë, kaosin dhe plagët sociale. Bota lidhet më shumë me sinqeritetin sesa me propagandën.

Kemi bërë rrugë, pa dyshim. Por ende kemi punë, sepse shpesh vazhdojmë të promovojmë zhurmën para talentit, mikun para meritës dhe famën para përmbajtjes.

Pra, po, arti shqiptar ka ndryshuar shumë pas diktaturës. Tani, të paktën, artisti nuk censurohet nga shteti, por ndonjëherë nga tregu, rrjetet sociale dhe “trendet”. Jetojmë në një botë ku nuk ka më kufij dhe jemi për një të ardhme të hapur.

Portalb.mk: Pas kësaj vepre, cilat do të jenë temat dhe projektet e ardhshme?

Alfred Mirashi Milot: Pas kësaj vepre, drejtimi natyrshëm vazhdon te temat që lidhen me realitetin e sotëm, jo vetëm si përshkrim, por si reflektim. Më intereson sidomos mënyra se si njeriu modern jeton mes kontradiktave: liri më të madhe në letër, por shpesh më shumë presion në praktikë; më shumë zë, por më pak dëgjim.

Në projektet e ardhshme ka gjasa të kthehem më thellë te identiteti: si ndryshon ai kur lëviz nga një vend në tjetrin, kur përplaset me emigrimin, me gjuhën dhe me kujtesën. Po ashtu, më tërheq ideja e “realitetit të filtruar”, ku jeta shpesh duket më e bukur në ekran sesa në përditshmëri, dhe kjo krijon një lloj boshllëku të ri emocional.

Një tjetër linjë që më intereson është ironia sociale: mënyra se si shoqëria jonë reagon ndaj artit, ndaj suksesit dhe ndaj kritikës. Shpesh nuk ka mungesë talenti, por mungesë durimi për ta kuptuar atë.

Në përgjithësi, projektet e ardhshme do të jenë një vazhdim i këtij kërkimi: më të guximshme në formë, më të thjeshta në gjuhë, por më të drejtpërdrejta në përmbajtje. Sepse sa më shumë ndryshon koha, aq më shumë arti duhet të mbetet i sinqertë, edhe kur është pak i parehatshëm për t’u parë.

Së shpejti do të vendos një vepër monumentale në Akademinë e Arteve të Bukura në Lecce, me kurator Massimo Guastella, të titulluar “Key of Lecce”. Më pas, në qershor, bashkë me artistin kinez Yan Laichao, do të kemi një ekspozitë në Muzeun e Artit Modern në Shenzhen.

Më datë 25, studentët e Akademisë së Lecce-s do të vijnë në Venecia, ku do të organizohet një konferencë për veprën time “Mijëra Çelësa”.