Gjëja e parë që e bën çdo drejtor i ri në shëndetësi është ndërrimi i pllakave, tha Dr. Trajkovski në panel mbi departizimin gjatë emërimit të drejtorëve
“Dy të tretat e institucioneve publike shëndetësore kanë u.d. drejtorë”, “Gjëja e parë që e bën çdo drejtor në shëndetësi është ndërrimi i pllakave”, janë disa nga pikat e diskutimit të sotëm “Departizimi i emërimit të drejtorëve të institucioneve publike shëndetësore”, i organizuar nga Qendra Ballkanike për Politika Konstruktive “Sollucija” në bashkëpunim me Redaksinë digjitale SDK, përcjell Portalb.mk.
Më 11 shkurt Kuvendi e miratoi Ligjin për Plotësimet e Ligjit për Mbrojtjen Shëndetësore, i cili e heq të drejtën diskrecionare të drejtorit në punësim, por kjo nuk mjafton, nevojiten më shumë ndryshime, tha moderatorja Katarina Sinadinovska.
Sipas Goce Kocevskit nga Shoqata e Juristëve të Rinj, i cili është bashkautor i analizës me Borjan Gjuzellov, ai ligj ka shumë mangësi në kuptimin që përcakton kriteret në mënyrë shumë të përgjithshme se kush mund të jetë drejtor i një institucioni publik shëndetësor, siç janë: pesë vjet përvojë pune, propozimi i programit, njohja e gjuhëve të huaja dhe këtu mbaron gjithçka.
“Dispozita është edhe më e kufizuar, gjegjësisht thotë ”Këshilli Drejtues shpall një shpallje publike, pastaj ajo publikohet në gazeta ditore, ndërsa ministri lëshon aktvendim dhe aty mbaron procedura. ”Korniza ligjore e përcaktuar në këtë mënyrë ka një dobësi thelbësore dhe ajo është se ne nuk mund të verifikojmë nëse personi që aplikon për konkursin i plotëson vërtet kriteret e domosdoshme për drejtimin e një institucioni shëndetësor”, tha Kocevski.
Gjatë kryerjes së analizës kanë kërkuar dhe kanë marrë informacion nga Ministria e Shëndetësisë se dy të tretat e institucioneve publike shëndetësore kanë drejtorë ushtrues detyre.
Me fjalë të tjera, thotë ai, diçka që parashikohet në ligj si përjashtim, vetëm nëse konkursi është i pasuksesshëm dhe që është e kufizuar në kohë në gjashtë muaj, në vendin tonë është rregull.
“Dhe ky rregull po zgjatet, mandatet e këtyre drejtorëve po vazhdohen.Edhe këtu ka një dobësi pltësuese në ligj, që është se për atë pozicion ai nuk duhet të dorëzojë program. Jo se nëse ai dorëzon program do të garantohet profesionalizmi, por planifikimi dhe menaxhimi afatgjatë, menaxhimi i institucioneve shëndetësore është absolutisht i pamundur në këtë mënyrë. Ajo që mund të bëhet, ajo që mungon është verifikimi i detyrueshëm i profesionalizmit, i përshtatshmërisë së personit që është kandidat. Për momentin nuk e kemi këtë. Së dyti, ai verifikim në asnjë rast nuk duhet të kryhet nga personi që emëron, pra Ministri i Shëndetësisë. Mund të jetë këshilli drejtues, mund të jetë këshilli shëndetësor, mund të jetë ndonjë organ ad hoc. Megjithatë, është e domosdoshme që një organ kolektiv ta shqyrtojë kandidatin, kompetencat e kandidatit dhe të japë vlerësim. Dhe në lidhje me ushtruesit e detyrës, kjo tashmë ekziston në ligje të caktuara në praktika të tjera, do të thotë se duhet të jetë vërtet një përjashtim. Pas atyre gjashtë muajve absolutisht nuk mund të vazhdohet ose zëvendësohet”, tha Kocevski.
Sipas Dr. Bojan Trajkovskit problemi nuk është se nuk ka kuadro cilësore në parti, por te kriteret.
“Më së shpeshti emërohen njerëz që kanë qenë të mirë gjatë periudhës parazgjedhore dhe kanë qenë diçka në parti, dhe tani përmes favoreve reciproke emërohen në ndonjë pozitë. Problemi kryesor është se të gjitha nivelet emërohen absolutisht pa asnjë kriter. Nuk është e arsyeshme që drejtorët e institucioneve të mos jenë mjekë. Ata gjithmonë duhet të jenë mjekë, përveç në situata të jashtëzakonshme. Ne të gjithë kemi përvojë të plotë nga krizat e kaluara ekonomike ku kemi studiuar, punuar dhe parë se çfarë mungon. Ekziston një anekdotë midis nesh mjekëve se gjëja e parë që e bën çdo drejtor në shëndetësi është të ndërrojë pllakat. Fatkeqësisht, kjo është gjithmonë rasti dhe shpesh shkurton aktivitetet që ata mund ti bëjnë si profesionistë dhe mjekë”, tha Trajkovski.
Gazetarja Sonja Kolevska-Delevska nga SDK foli për rëndësinë e partisë në emërimin e njerëzve në pozicione udhëheqëse, siç janë drejtorët e klinikave dhe spitaleve.
“Dy vjet më parë redaksia jonë u kontaktua nga pronari i një kompanie që merret me shitjen e barërave me shumicë, pra një kompanie për tregti dhe shërbime farmaceutike, i cili raportoi se ishte ekspozuar ndaj reketimit nga drejtori i një spitali publik për fëmijë në Shkup. Sipas dëshmisë së tij kompania i ka fituar kontestet gjyqësore për arkëtimin e kërkesave për produktet e dorëzuara, por pavarësisht vendimeve gjyqësore, nuk ka qenë në gjendje ti marrë mjetet për vite me radhë. ”Më kanë borxh para për produktet që kam dorëzuar. Fitova në tender, përfundova dorëzimin dhe pastaj nuk më paguajnë. Arsyeja, sipas asaj që më thanë, është se pagesa varej nga e drejta diskrecionare e drejtorëve në atë kohë, të cilët kërkonin përqindje nga çdo këst i paguar. Ai theksoi se pagesat e borxheve nuk bëhen menjëherë, por në këste, dhe kompanitë, sipas deklaratave të tij, përballen me kërkesa për pagesën e një përqindjeje të mjeteve që duhet t’u transferohen atyre. Si problem shtesë ai përmend kufizimin ligjor mbi përmbarimin e mjeteve të institucioneve shtetërore, me të cilin lihet një pjesë e mbrojtur e buxhetit në mënyrë që institucioni të mund të vazhdojë të funksionojë dhe të paguajë pagat. Prandaj kur mjetet mbërrijnë në llogarinë e institucionit publik shëndetësor kreditorët përballen me pasiguri se kujt do t’i paguhen dhe kur. Sipas dëshmisë në praktikë ekziston një rradhë pagese në të cilën kompani të caktuara kanë përparësi, duke përfshirë, siç pretendon ai, kompanitë që kanë dhuruar për partitë politike, ndërsa të tjerat përballen me presion për të paguar ryshfet për ti arkëtuar kërkesat e tyre. Redaksia publikoi një tekst ku thuhej se është në dispozicion të Prokurorisë Themelore Publike në Shkup për të ofruar të dhëna mbi institucionin publik shëndetësor të denoncuar për sjellje korruptive, por deri më sot ata nuk e kanë kërkuar atë”, tha Kolevska-Delevska.
Euro Ambasadori Michalis Rokas tha se tema e diskutimit në panel ishte një nga më të rëndësishmet që vendi të jetë në gjendje ti bëjë ndryshimet strukturore që i nevojiten.
”Për ne në Komisionin Evropian, themi të njëjtën gjë çdo vit: se duhet të vendosim meritokraci në administratën publike, duhet të sigurohemi që kriteret e përzgjedhjes të jenë aty, të jenë publike, të dukshme. Më duhet të them se patëm një rezultat paksa pozitiv sepse këtë vit pamë që më në fund u miratua një ligj nga Kuvendi. Por ne ende besojmë se ka fushëveprim të kufizuar. Sepse, nga njëra anë, rregullon procedurat për emërimin dhe shkarkimin dhe përcakton mandat që shkon përtej mandatit të qeverisë, gjë që është mirë, dhe kufizon mundësinë e emërimit të këtyre të ashtuquajturve drejtorë të përkohshëm.
Por nga ana tjetër, patëm shumë rekomandime të tjera që nuk u adresuan, siç është përbërja e këshillave të përzgjedhjes, metodologjia e përzgjedhjes dhe përcaktimi i kritereve objektive të shkarkimit. Secila prej këtyre pikave është e rëndësishme. Dhe pse kthehemi? Sepse, përsëri, shohim, dhe nëse shikojmë historinë e vendit në sektorin publik, ka një politizim të thellë në të gjitha nivelet, praktikisht në të gjitha nivelet, madje edhe në nivelet më të ulëta. Kjo është mjaft tronditëse. E kemi shqyrtuar këtë ndër vite. Në fund të ditës, gjëja më e rëndësishme është që nëse një person aspiron të bëhet mjek dhe të ketë karrierë, të përparojë dhe një ditë të drejtojë një spital, një spital publik apo një institucion shëndetësor, duhet të ketë besim te sistemi. Nëse nuk ke besim te sistemi, atëherë kërkon mundësi të tjera diku tjetë”, tha Rokas.