Serbia apo Maqedonia e Veriut, kush e merr seriozisht përfshirjen rinore?
Edhe pse Serbia dhe Maqedonia e Veriut kanë statusin e vendeve kandidate për anëtarësim në Bashkimin Evropian dhe qasje në një sërë instrumentesh financiare dhe reformuese të BE-së, sfidat me të cilat përballen të rinjtë mbeten të thella dhe strukturore. Papunësia e lartë, boshllëqet e aftësive dhe sundimi i ligjit vazhdojnë të ndikojnë drejtpërdrejt në perspektivat e të rinjve. Procesi i integrimit evropian në të dy vendet synon të adresojë këto probleme përmes reformave në arsim, punësim, sipërmarrje dhe digjitalizim. Megjithatë, ndikimi real i këtyre politikave varet nga zbatimi i tyre i qëndrueshëm dhe përfshirës, tregon dokumenti “Plani B(alkan): Të rinjtë për reformë”, i hartuar në kuadër të nismës Regional Youth Dialogue for Europe, financuar nga Bashkimi Evropian . Krahasimi midis Serbisë dhe Maqedonisë së Veriut ndihmon në kuptimin e modeleve të ndryshme të reformës dhe përfitimit për të rinjtë, raporton Portalb.mk.
Maqedonia e Veriut është kandidate për në BE që nga viti 2005 dhe hapi negociatat e pranimit në vitin 2022, duke ndërtuar qasjen e saj të integrimit mbi lidhjen midis reformave institucionale, qeverisjes dhe politikave rinore. Serbia, nga ana tjetër, u bë kandidate në vitin 2012 dhe nisi negociatat në vitin 2013, duke i dhënë përparësi reformave të strukturuara në zhvillimin e biznesit, kapitalin njerëzor, tranzicionet digjitale dhe të gjelbra, si dhe sundimin e ligjit. Të dy vendet mbështeten fuqishëm në fondet e BE-së, përfshirë Planin e Rritjes, IPA III, Erasmus+, WBIF, BERZH dhe Horizon Europe, për të financuar këto reforma.
Në nivel politikash për të rinjtë, të dy vendet synojnë modernizimin e arsimit profesional, përputhjen e kurrikulave me kërkesat e tregut të punës dhe zgjerimin e programeve aktive të punësimit. Maqedonia e Veriut fokusohet në tranzicionet drejt ekonomisë digjitale dhe të gjelbër, qeverisjen elektronike dhe mbështetjen e ndërmarrjeve të vogla dhe të mesme. Serbia, përveç reformave në arsim dhe përfshirje sociale, ka zbatuar Garancinë Rinore, duke ofruar një qasje më të strukturuar për punësimin, trajnimin dhe arsimimin e të rinjve, veçanërisht për gratë dhe pakicat.
Megjithatë, dallimet në zbatim janë të dukshme. Serbia ofron aktualisht mundësi më të organizuara dhe gjithëpërfshirëse për të rinjtë, falë zbatimit më të koordinuar të reformave dhe projekteve të sektorit të biznesit, të shoqëruara me masa të përfshirjes sociale. Maqedonia e Veriut, ndonëse ofron mundësi të synuara në sektorët digjitalë dhe të gjelbër, përballet me kufizime që lidhen me kapacitetin institucional dhe zbatimin efektiv të reformave, çka ndikon në qasjen e barabartë të të rinjve ndaj këtyre programeve.
“Qëllimi i të dy kombeve është të mbyllin hendekun e aftësive në industritë e gjelbra dhe digjitale. Për të dyja qeveritë, digjitalizimi dhe ekonomia e gjelbër janë përparësi kryesore. Ndërsa Maqedonia e Veriut përqendrohet në qeverisjen elektronike, përmirësimet digjitale të ndërmarrjeve të vogla dhe të mesme, energjinë e rinovueshme dhe praktikat e gjelbra, Serbia i jep përparësi projekteve të infrastrukturës, transformimit digjital dhe integrimit të energjisë . së rinovueshme. Serbia i jep përparësi zbatimit të strukturuar të projekteve dhe reformave të sektorit të biznesit së bashku me masat e përfshirjes sociale, ndërsa Maqedonia e Veriut i kushton më shumë rëndësi reformave të administratës publike, siç janë transparenca dhe të drejtat themelore. Serbia aktualisht ofron mundësi më të organizuara dhe gjithëpërfshirëse në punësim, arsim dhe hartim politikash, të mbështetura nga zbatimi gjithëpërfshirës i reformave, edhe pse të dy vendet ndajnë sfida dhe prioritete që lidhen me të rinjtë. Maqedonia e Veriut ofron mundësi të synuara, veçanërisht në sektorët digjitalë dhe të gjelbër; megjithatë, qasja e drejtë varet nga kapaciteti institucional dhe zbatimi me sukses i reformave”, thuhet në dokument.
Një dimension i rëndësishëm i integrimit evropian dhe përfshirjes së të rinjve është edhe integrimi financiar përmes SEPA-s (Zona e Vetme e Pagesave në Euro). SEPA thjeshton pagesat ndërkufitare dhe i bën transfertat në euro po aq të lehta sa pagesat vendase, duke rritur transparencën, shpejtësinë dhe besueshmërinë. Për të rinjtë – studentë, punonjës të pavarur dhe sipërmarrës të rinj – SEPA krijon mundësi reale për pjesëmarrje më të barabartë në ekonominë evropiane, duke lehtësuar pagesat e qirave, tarifave të shkollimit, pagave dhe faturimeve ndërkufitare.
“SEPA, Zona e vetme e pagesave në euro, bën që transfertat në euro në të gjithë Evropën të funksionojnë njësoj si pagesat lokale. Ajo thjeshton transaksionet ndërkufitare duke përdorur të njëjtat . 19 Rëndësia e SEPA-s standarde për të gjithë – kryesisht IBAN-in, ose Numrin ndërkombëtar të llogarisë bankare, dhe ndonjëherë BIC-in, ose kodin bankar. Ky sistem i unifikuar siguron që pagesat të jenë më të shpejta, më të lira, më të qarta për tarifat dhe më të besueshme në të gjitha vendet pjesëmarrëse. Qoftë duke studiuar, punuar apo udhëtuar jashtë vendit, SEPA u mundëson të rinjve të dërgojnë dhe marrin para pa probleme në të gjithë BE-në dhe më gjerë, duke krijuar një treg vërtet të vetëm për pagesat”, thuhet në raport.
Përfshirja financiare, e mbështetur nga instrumente si SEPA Instant dhe Debitimi Direkt SEPA, fuqizon të rinjtë të menaxhojnë më mirë burimet e tyre financiare dhe të marrin pjesë aktivisht në tregun e vetëm evropian. Simulatorët SEPA luajnë gjithashtu një rol edukues, duke ndihmuar bankat dhe individët të kuptojnë funksionimin e sistemit dhe të reduktojnë rreziqet përpara zbatimit të plotë.
“Përpara se SEPA të vihet plotësisht në funksionim, bankat dhe nxënësit shpesh përdorin një simulator SEPA për të praktikuar mënyrën e funksionimit të sistemit. Simulatori është një mjedis digjital i sigurt ku përdoruesit mund të dërgojnë ” pagesa testimi” për të kontrolluar IBAN-et, për të verifikuar formatet e skedarëve (ISO 20022) dhe për të zbuluar gabime të mundshme – pa transferuar para të vërteta. Ky proces i ndihmon bankat dhe individët të kuptojnë mekanizmat e SEPA-s, zvogëlon rreziqet dhe siguron që pagesat e vërteta të përpunohen në mënyrë korrekte dhe efikase pasi sistemi të jetë aktiv”, thuhet në dokument.
Punonjësit e pavarur dhe pronarët e bizneseve të vogla mund të faturojnë klientët me bazë në BE dhe të paguhen shpejt duke përdorur IBAN-in e tyre, pa tarifat e larta ose vonesat që vinin më parë me pagesat ndërkombëtare. Debitimi Direkt SEPA gjithashtu u lejon atyre të menaxhojnë lehtësisht abonimet ose pagesat e rregullta. Me SEPA Instant, paratë mund të lëvizin midis llogarive brenda sekondave, duke e bërë të përshtatshme për nevojat e përditshme, të tilla si ndarja e faturave, mbulimi i urgjencave ose menaxhimi i fluksit të parave për projekte të vogla.
Përfshirja financiare është në zemër të misionit të SEPA-s dhe është veçanërisht e rëndësishme për të rinjtë që hyjnë në tregun e vetëm evropian. Të kesh akses në një llogari bankare bazë me një IBAN hap derën për mundësi të panumërta – u lejon të rinjve të marrin pagesa, të paguajnë për shërbime dhe të lëvizin lirshëm midis vendeve pa.
Ai fuqizon punonjësit e pavarur dhe sipërmarrësit e rinj për të arritur klientë në të gjithë Evropën me mundësi pagese të drejta, transparente dhe të sigurta. Mbi të gjitha, siguron drejtësi, besim dhe pjesëmarrje të barabartë, duke i ndihmuar të rinjtë evropianë të ndërtojnë karrierat, studimet dhe projektet e tyre në një hapësirë financiare të lidhur dhe gjithëpërfshirëse. pengesa financiare. Ky sistem mbështet lëvizshmërinë për studentët, praktikantët dhe profesionistët e rinj duke bërë që tarifat e shkollimit, bursat dhe pagat të funksionojnë si transferta lokale.
Me fjalë tjera, Serbia dhe Maqedonia e Veriut ndajnë objektiva të përbashkëta në kuadër të integrimit evropian dhe fuqizimit të të rinjve, por dallojnë në qasjen dhe efektivitetin e zbatimit të reformave. Ndërsa Serbia ka ndërtuar një model më të strukturuar dhe gjithëpërfshirës, Maqedonia e Veriut mbetet e varur nga forcimi i kapaciteteve institucionale dhe zbatimi i qëndrueshëm i politikave. Integrimi financiar përmes SEPA-s përfaqëson një hap konkret drejt përfshirjes reale të të rinjve në ekonominë evropiane. Megjithatë, për të përmbushur premtimet e integrimit, të dy vendet duhet të sigurojnë që reformat të përkthehen në mundësi të barabarta dhe të prekshme për të gjithë të rinjtë, jo vetëm në strategji dhe dokumente politike.
Ndryshe, vendi mori kritika edhe nga Komisioni Evropain në raportin e fundit për papunësunë e të rinjve. Ndërkaq, analiza e Portalb.mk për vitin 2025 tregoi problemet me të cilat të rinjtë u përballën gjatë vitit të lamë pas.