Qeveria e RMV-së siguroi 12 milionë euro të tjera për pastrimin e deponisë së vogël me lindan në OHIS

Qeveria ka siguruar një fond të ri prej 12 milionë eurosh për pastrimin e deponisë së vogël të lindanit në OHIS. Fondet do të përdoren gjatë tre viteve të ardhshme për të pastruar plotësisht mbeturinat historike dhe për të rehabilituar deponinë e vogël. Marrëveshja u nënshkrua sot midis Qeverisë dhe Zyrës së Kombeve të Bashkuara për Shërbime Projektesh (UNOPS) për të adresuar një nga tre pikat e nxehta mjedisore të lëna nga ish-gjigandi kimik, transmeton Portalb.mk.

Rehabilitimi i deponisë së vogël në vendin e OHIS, i cili përbëhet nga pesë pishina betoni, filloi në vitin 2021. Deri më tani, janë gërmuar dhe djegur 1,969 ton mbetje HCH dhe 586 ton tokë w kontaminuar, ose rreth 60 përqind e mbetjeve. Aktivitetet deri më tani janë përfunduar me financim të kombinuar nga Qeveria, Bashkimi Evropian dhe Mbretëria e Norvegjisë.

Qeveria thotë se ndërhyrja e vazhdueshme do të mundësojë asgjësimin dhe menaxhimin e sigurt të mbetjeve të rrezikshme, në përputhje me standardet ndërkombëtare mjedisore dhe të shëndetit dhe sigurisë në punë, duke ulur ndjeshëm rreziqet e shëndetit publik dhe mjedisor për komunitetet përreth, dhe duke krijuar kushtet për pastrimin e deponisë më të madhe të OHIS-it.

“Zgjatja e marrëveshjes pasqyron forcën e partneritetit tonë dhe vendosmërinë e përbashkët për ta mbyllur më në fund këtë çështje mjedisore të gjatë”, tha Igor Janushev, sekretar i përgjithshëm i Qeverisë.

Aktivitetet e sanimit përfshijnë gërmimin, paketimin, ruajtjen e përkohshme, transportin dhe asgjësimin e mbetjeve të HCH dhe tokës së kontaminuar, si dhe djegien e saj.

“Ndotja komplekse e trashëguar nuk mund të adresohet vetëm nga një institucion. Ky projekt tregon se si partneriteti, besimi dhe rolet e përcaktuara qartë mund të sjellin përfitime konkrete mjedisore dhe shëndetësore për komunitetet, duke siguruar njëkohësisht që sanimi të kryhet në mënyrë të sigurt dhe të përgjegjshme”, tha Michela Telatin, drejtoreshë e Zyrës Shumëkombëshe të UNOPS për Evropën Juglindore.

Në maj të këtij viti, analizat nga kompania holandeze TAU treguan se deponia e vogël në Ohis përmbante 50 përqind më shumë lindan sesa ishte vlerësuar fillimisht. Ai gjithashtu përmban 70 ton merkur, i cili gjithashtu do të duhet të hiqet dhe të shkatërrohet në mënyrë të sigurt. Rezultatet e analizës do të ndikojnë si në afatin kohor ashtu edhe në koston e pastrimit të deponisë, megjithëse hetimi zbuloi gjithashtu se sasitë e tokës së kontaminuar ishin dukshëm më të ulëta sesa ishin vlerësuar fillimisht. Sipas parashikimeve të fundit, pastrimi i deponisë së vogël do të zgjaste edhe tre vjet dhe do të kushtonte midis 10 dhe 20 milionë euro.

Deponia e vogël përmban 636 ton lindan, 2,613 ton tokë të kontaminuar, 1,120 ton beton të kontaminuar dhe rreth 70 ton merkur. Rreth 1,781 ton tokë të vendosur midis pellgjeve, për shkak të nivelit të ulët të kontaminimit, nuk rekomandohet të trajtohet termikisht dhe do të mbetet në deponinë e vogël.

Në oborrin e OHIS, menjëherë pranë asaj të vogël, ndodhet edhe një deponi e madhe me lindan, e cila supozohet të përmbajë rreth 50,000 ton lindan. Përveç këtyre të dyjave, ka edhe lindan të groposur në zonën e Pelenicës pranë Draçevës, ku ndodhen rreth 40,000 ton HCH të pastër dhe 6,500 ton të tjerë HCH të përzier, së bashku me mbeturinat nga një fabrikë qelqi.

Fabrika e lindanit në fabrikë funksionoi nga viti 1964 deri në vitin 1977, kur prodhimi u pezullua për arsye mjedisore. Gjatë asaj periudhe, u prodhuan rreth 2,800 ton lindan, duke rezultuar në rreth 25,000 ton izomerë joaktivë, të cilët u shpërndanë në mënyrë të papërshtatshme dhe që deri më sot paraqesin rrezik për kontaminimin e ajrit, ujit dhe tokës në Shkup. Deri vonë, 64 ton me dhjetëra kimikate të tjera të rrezikshme u ruajtën gjithashtu në OHIS, të cilat në dy vjet, në një total prej shtatë eksportesh të mbetjeve kimike, u eksportuan për shkatërrim në disa vende.

Ndikimi i lindanit dhe izomerëve të tij në mjedis dhe shëndetin e njeriut është i madh. Lindani klasifikohet nga Shoqata Ndërkombëtare për Kërkime mbi Kancerin si kancerogjen i Grupit 1 me prova të mjaftueshme se shkakton limfomën jo-Hodgkin.

Është një kimikat i vazhdueshëm që nuk zbërthehet në mjedis për një periudhë të gjatë kohore. Meqenëse është një substancë e paqëndrueshme, shpërndahet nga toka e kontaminuar dhe përmbahet gjithashtu në grimcat PM.

Ekspozimi ndaj lindanit mund të ndodhë nga konsumimi i ushqimit të kontaminuar ose përmes thithjes së ajrit të ndotur me lindan. Ekspozimi kronik (afatgjatë) me anë të thithjes së lindanit tek njerëzit shoqërohet me sëmundje të mëlçisë dhe gjakut, si dhe me çrregullime të sistemit nervor, kardiovaskular, imunitar dhe riprodhues.

Lindani u përfshi në Konventën e Stokholmit në vitin 2009 kur u klasifikua në Grupin A, një substancë që duhet të eliminohet dhe prodhimi të ndalet. Maqedonia e nënshkroi konventën më 23 maj 2001, dhe më 19 mars 2004 ajo u ratifikua nga Parlamenti i Republikës së Maqedonisë.

• LEXO: Një tub uji i plasur ka krijuar pellg në oborrin e OHIS-it, banorët kanë frikë për përhapjen e toksinave në zonë
• LEXO: Në deponinë e vogël në Ohis ka zhivë dhe më shumë lindan nga sa që pritej, pastrimi do të kushtojë deri në 20 milionë euro
• LEXO: Me kredinë britanike, pritet eliminimi i mbeturinave të rrezikshme në Maqedoninë e Veriut
• LEXO: Pastrimi i deponisë së vogël të lindanit në OHIS do të vazhdojë në prill, deri në atëherë do të hetohet se sa para duhen për ta përfunduar atë