Partitë politike më shumë para nga buxheti i shtetit kanë marrë për fushatat e tyre zgjedhore vitin e kaluar
Buxheti i shtetit, i cili mbushet nga qytetarët dhe për zgjedhjet e vitit të kaluar, ishte burimi kryesor i financimit për partitë politike për fushatën zgjedhore, sipas raporteve të auditimit për zgjedhjet parlamentare dhe presidenciale të mbajtura në vitin 2024, shkruan Portalb.mk.
Të ardhurat totale për fushatën zgjedhore të të gjithë shtatëmbëdhjetë studentëve në Zgjedhjet Parlamentare të vitit 2024 janë 386,710 mijë denarë dhe përfshijnë të ardhurat e gjeneruara në llogaritë e transaksioneve “për fushatën zgjedhore” (140,978 mijë denarë), të ardhurat nga donacionet (963 mijë denarë) dhe të ardhurat e siguruara nga buxheti i shtetit për reklamat politike të paguara (RPP) (244,769 mijë denarë). Kjo tregon se 63.3 përqind e të ardhurave totale sigurohen nga Buxheti i Shtetit dhe paguhen nga Komisioni Shtetëror i Zgjedhjeve, ndërsa 26.7 përqind janë fonde të siguruara nga burime të tjera financimi.
Enti Shtetëror i Revizionit sot publikoi raportin mbi auditimin financiar të kryer së bashku me auditimin e përputhshmërisë së pasqyrave të përgjithshme financiare të llogarive të “fushatës zgjedhore” të të gjithë pjesëmarrësve në zgjedhjet parlamentare të vitit 2024, të përgatitura në përputhje me Programin Vjetor të Punës për vitin 2024 dhe Nenin 85 të Kodit Zgjedhor.
“Pjesën më të madhe në të ardhurat totale e ka Koalicioni “MAQEDONIA JUAJ” e udhëhequr nga VMRO DPMNE (37%), e ndjekur nga Koalicioni për një të Ardhme Evropiane e udhëhequr nga LSDM (25%), Koalicioni FRONTI EVROPIAN (15%), Koalicioni VLEN (13%), partia “E majta” (4%), Koalicioni GUXIM PËR MAQEDONINË (2%), ndërsa pjesa e pjesëmarrësve të mbetur është nën 1%”, njoftojnë nga ESHR
KSHZ për RPP të transmetuesve dhe mediave të shtypura dhe portaleve të internetit pagoi gjithsej 244,769 mijë denarë ose 3,979,984 euro për 16 pjesëmarrës në Zgjedhjet Parlamentare të vitit 2024.
Në njoftimin e ESHR-së thuhet se shpenzimet totale të bëra nga pjesëmarrësit në fushatën zgjedhore për zgjedhjen e anëtarëve të parlamentit janë në shumën prej 386,710 mijë denarë, nga të cilat 140,261 mijë denarë janë pagesa nga llogaritë transaksionale, 963 janë shpenzime të bazuara në donacione të pranuara në fonde jo-monetare dhe 244,769 mijë denarë janë shpenzime për RPP të publikuara. Mjetet financiare të papërdorura nga llogaritë transaksionale “për fushatë zgjedhore”, të cilat, sipas raporteve financiare, janë paraqitur si shpenzime në shumën totale prej 717 mijë denarë, janë kthyer në llogaritë për punë të rregullt të partive politike. Pjesa më e madhe në shpenzimet totale është 63.3 përqind për reklamim politik të paguar, të ndjekura nga shpenzimet e paguara nga llogaritë transaksionale për blerjen e mallrave dhe shërbimeve, 36.3 përqind. Mjetet e paguara nga llogaritë transaksionale “për fushatë zgjedhore” në një shumë totale prej 140,261 mijë denarësh kanë të bëjnë me pagesa për: furnizimin e materialeve, shpenzimet e tjera materiale, shërbimet komunale, shërbimet e transportit, reklamimin dhe propagandën, përfaqësimin, shërbimet intelektuale, shërbimet e kontabilitetit, mbajtjen e tubimeve parazgjedhore, qiranë e hapësirës gjatë zgjedhjeve zgjedhore, komisionet për transaksionet e pagesave dhe tarifat për shërbimet bankare dhe shpenzimet e tjera.
Revizioni përcaktoi se asnjë nga pjesëmarrësit nuk kishte realizuar shpenzime që tejkalonin maksimumin e përcaktuar me ligj. Më shumë mjete u shpenzuan në fushatën zgjedhore për Koalicionin “MAQEDONIA JUAJ” të udhëhequr nga VMRO DPMNE (72% e maksimumit të lejuar me ligj), i ndjekur nga Koalicioni E ARDHME EVROPIANE e udhëhequr nga LSDM (49%), Koalicioni FRONTI EVROPIAN (29%), Koalicioni VLEN (25%), Partia “E Majta (8%), Koalicioni GUXIM PËR MAQEDONINË (4%), ndërsa pjesëmarrësit e tjerë kanë shpenzuar mjete në shumën prej 1% ose nën 1% të maksimumit të përcaktuar me ligj.
“Jo të gjithë pjesëmarrësit në fushatën zgjedhore siguruan respektimin e afateve për mbylljen e llogarive transaksionale “për fushatë zgjedhore” dhe fshirjen e tyre nga regjistri i personave juridikë, si dhe transparencën, përkatësisht nuk i dorëzuan disa nga raportet mbi të ardhurat dhe shpenzimet e realizuara të llogarive transaksionale “për fushatë zgjedhore” në ESHR. Për zgjedhjet parlamentare të vitit 2024, pjesëmarrësit në fushatën zgjedhore Alternativa e Re, Lëvizja Qytetare Evropiane dhe Era e Tretë Maqedonase nuk kanë dorëzuar një raport gjithëpërfshirës financiar me një specifikim të kostove të të ardhurave dhe shpenzimeve në fushatën zgjedhore në ESHR, duke kufizuar kështu fushëveprimin e auditimit”, thuhet në kumtesë.
ESHR edhe një herë thekson nevojën për ndryshimin e Kodit Zgjedhor, kryesisht në pjesën për financimin e fushatës zgjedhore me mjete nga llogaria e rregullt e partisë politike të siguruara nga Buxheti i Shtetit, si dhe afatin për pagesën e donacioneve, si dhe për përcaktimin e kritereve të matshme në pjesën për sigurimin dhe shpërndarjen e mjeteve nga Buxheti i Shtetit, të destinuara për reklamim politik të paguar.
Gjithashtu, mënyra se si donatorët do të vërtetojnë/konfirmojnë se nuk janë “persona të lidhur” me transmetuesit, mediat e shkruara dhe mediat elektronike (portalet e internetit) kur financojnë ose bëjnë donacione për partitë politike, kushtet dhe kriteret që duhet të plotësojnë mediat elektronike për të qenë në gjendje të aplikojnë për reklamim politik në Komisionin Shtetëror të Zgjedhjeve, si dhe përcaktimi i kritereve të qarta dhe precize për shpërndarjen e fondeve buxhetore të destinuara për reklamim politik të paguar në mediat elektronike (portalet e internetit).
Rekomandohet të caktohet një organ kompetent për monitorimin dhe raportimin mbi prezantimin mediatik zgjedhor të mediave elektronike (portalet e internetit), të krijohet një sistem/zgjidhje softuerike ndërvepruese për shkëmbimin dhe kontrollin e të dhënave mbi aktivitetin e banerave që do të ketë aftësinë teknike për të mbledhur të dhëna metrike dhe statistikore, të parashikohen gjoba për mediat elektronike (portalet elektronike) në rast të mosparaqitjes së Raportit mbi Hapësirën Reklamuese të përdorur nga secili pjesëmarrës në fushatën zgjedhore dhe fondet e paguara dhe të kërkuara mbi këtë bazë dhe të ofrohet edukim për pjesëmarrësit në fushatën zgjedhore mbi metodën e përgatitjes së raportit të përgjithshëm financiar me një specifikim të kostove të të ardhurave dhe shpenzimeve në fushatën zgjedhore.
Auditorët përcaktuan se të ardhurat dhe shpenzimet totale të të shtatë pjesëmarrësve në fushatën zgjedhore për Zgjedhjet Presidenciale janë në shumën prej 461,470 mijë denarë, dhe 77 përqind e tyre ose 354,257 mijë denarë, janë siguruar nga Buxheti i Shtetit për reklama politike të paguara dhe paguhen përmes Komisionit Shtetëror të Zgjedhjeve direkt në media.
Kujtojmë se në vitin 2024, Maqedonia e Veriut përjetoi ndryshime të mëdha politike. Në janar, u formua qeveria teknike me Talat Xhaferin, duke e bërë atë kryeministrin e parë shqiptar në Maqedoninë e Veriut. Kjo Qeveri përgatiti vendin për zgjedhjet parlamentare dhe presidenciale të 8 majit 2024. Gordana Siljanovska-Davkova fitoi zgjedhjet presidenciale, duke mposhtur Stevo Pendarovskin dhe u bë presidentja e parë grua e vendit. Partia VMRO-DPMNE, e udhëhequr nga Hristijan Mickoski, fitoi zgjedhjet parlamentare, duke siguruar 58 vende dhe duke shkaktuar debakël të thellë për LSDM-në. Bashkimi Demokratik për Integrim (BDI) humbi pushtetin pas 20 vjetësh, duke i lënë vendin koalicioneve të reja politike.