Normaliteti i ngecjes

Ka një lloj lodhjeje që nuk vjen nga puna, por nga pritja. Një lodhje e heshtur, që nuk shpërthen me protesta të mëdha, por që depërton ngadalë në mënyrën se si mendojmë, si flasim dhe si e përfytyrojmë të ardhmen. Është lodhja e një shoqërie që për vite të tëra jeton në premtimin e një dite që nuk duket se do të vijë së shpejti.

Procesi i integrimit evropian ka qenë për dekada një nga narrativat më të fuqishme politike në vend. Një horizont që premtonte rend, drejtësi, standarde dhe dinjitet institucional. Por, me kalimin e kohës, ky horizont është zhvendosur vazhdimisht, jo sepse kemi ecur shpejt drejt tij, por sepse rruga drejt tij është bërë gjithnjë e më e paqartë.

Kushtet ndryshojnë, kërkesat shtohen, kriteret riformulohen. Dhe ndërkohë, shoqëria mbetet në një gjendje pezullimi të përhershëm. Jo më në tranzicion, por në një lloj pritjeje të institucionalizuar, ku çdo hap përpara duket i përkohshëm dhe çdo arritje mbetet e kushtëzuar.

Por problemi nuk është vetëm tek kushtet e jashtme. Problemi më i madh është se kjo gjendje ka filluar të bëhet normale.

Ne jemi mësuar me ngecjen.

Jemi mësuar me institucione që funksionojnë pjesërisht, me reforma që nisin por nuk përfundojnë, me procese që hapen por nuk mbyllen kurrë. Jemi mësuar me një realitet ku përgjegjësia shpërndahet aq shumë sa në fund nuk i takon askujt. Dhe mbi të gjitha, jemi mësuar të ulim pritshmëritë tona.

Kjo është ndoshta pasoja më e rrezikshme e kësaj lodhjeje: jo vetëm që nuk presim më shumë, por fillojmë të justifikojmë pse nuk duhet të presim më shumë.

Status quo-ja nuk është më një fazë e përkohshme. Ajo po shndërrohet në mënyrë jetese. Në një ekuilibër të brishtë ku gjithçka funksionon mjaftueshëm për të mos u rrëzuar, por jo mjaftueshëm për të ecur përpara.

Dhe në këtë realitet, integrimi evropian rrezikon të humbasë kuptimin e tij transformues. Sepse nëse reformat bëhen vetëm për të përmbushur kushte që ndryshojnë vazhdimisht, dhe jo për të ndërtuar institucione që funksionojnë për qytetarët, atëherë procesi kthehet në një ushtrim formal, jo në një projekt shoqëror.

Pyetja që duhet të bëjmë sot nuk është vetëm “kur do të anëtarësohemi?”, por “a do të ndryshojmë vërtet për të mirë?”

Sepse një shoqëri mund të presë gjatë, por nuk mund të përparojë nëse gjatë pritjes humbet aftësinë për të kërkuar më shumë nga vetja dhe nga institucionet e saj.

Ndoshta sfida më e madhe nuk është të bindim të tjerët se jemi gati për Evropën, por të bindim veten se nuk duhet të pajtohemi me më pak se ajo që na është premtuar.

Sepse momenti më i rrezikshëm për një shoqëri nuk është kur gjërat nuk funksionojnë, por kur mosfunksionimi fillon të duket normal.