Kriza e kureshtjes

Ishte një kohë kur fëmijët bënin pyetje pa fund: për yjet, për shiun, për formën e një gjetheje. Kureshtja e tyre ishte e pafund dhe e pastër, një forcë natyrore e zbulimit. Megjithatë, diku gjatë rrugës, ajo shkëndijë fillon të shuhet. Kur arrijnë në adoleshencë, shumë prej tyre nuk pyesin më pse bota është ashtu siç është. Thjesht mësojnë se është e tillë.

Shpesh lëvdohemi me atë se sa e lehtë është bërë të mësosh sot. Me një klikim, fëmijët tanë mund të gjejnë përgjigje për pothuajse çdo gjë. Ata mbajnë dijeninë e botës në xhepat e tyre, por megjithatë, duken më pak të interesuar për ta eksploruar atë. Paradoksi i kohës sonë është se informacioni është i pafund, por mrekullimi me diturinë po tkurret.

Shkollat tona shpesh kontribuojnë në këtë zbehje. Arsimi është kthyer në një garë testesh, afatesh dhe rezultatesh të matshme. Nxënësit shpërblehen për përgjigjet e sakta, jo për pyetjet interesante. Klasa është bërë vend ku njohuria konsumohet, nuk zbulohet. Edhe në shtëpitë tona ndonjëherë e forcojmë këtë model duke lëvduaruar notat e mira më shumë sesa kureshtjen, duke vlerësuar performancën më shumë se imagjinatën.

Por kureshtja nuk është luks; ajo është vetë thelbi i të mësuarit. Çdo zbulim që ka bërë njerëzimi, çdo shpikje, çdo poezi, çdo moment kuptimi, ka filluar me dikë që nuk është pajtuar me rregullat e vëna. Kureshtja është ajo që e kthen dijeninë në kuptim. Pa të, arsimi bëhet përsëritje, dhe mendjet e reja humbin gëzimin e të pyeturit.

Kur i shikoj fëmijët e mi, shpesh vërej se si kureshtja e tyre përballet me shpërqendrimin. Ekranet që premtojnë argëtim, u ofrojnë gjithashtu përgjigje të gatshme. Pse të pyesësh, kur mund ta gjesh menjëherë në Google? Pse të imagjinosh, kur mund të lëvizësh me gisht? Por kur mendja njerëzore nuk sfidohet të eksplorojë, bëhet pasive. Ne kthehemi në vëzhgues, jo në pjesëmarrës të botës.

Si ta rikthejmë kureshtjen? Ndoshta duke lënë më shumë hapësirë për “mosditjen”. Duke lejuar fëmijët të bëjnë pyetje që as vetë nuk dimë t’u përgjigjemi, dhe duke i rezistuar tundimit për t’ua dhënë menjëherë zgjidhjen. Kureshtja rritet në pasiguri, në guximin për të kërkuar pa garanci. Në vend që t’u kërkojmë fëmijëve të përsërisin atë që kanë dëgjuar, ndoshta duhet t’u kërkojmë të na tregojnë çfarë mendojnë.

Mësuesit dhe prindërit ndajnë këtë përgjegjësi. Një mësues i mirë nuk kufizohet vetëm në shpjegim, ai ndez shkëndijën. Një prind i mirë nuk kufizohet vetëm në udhëzim, ai zgjon mahnitjen me të panjohurën. Mund ta nxisim kureshtjen përmes leximit, eksplorimit të natyrës, pyetjeve të përbashkëta dhe përmes shembullit se të mësuarit nuk ka të bëjë me përsosmëri, por me zbulim.

Lehtë harrojmë se kureshtja është ngjitëse. Kur fëmijët shohin të rritur që ende bëjnë pyetje, që pranojnë se nuk dinë gjithçka, që mahniten nga bota, ata kuptojnë se kureshtja nuk ka moshë. Në çastin që ne ndalojmë së qeni kuriozë, ndalojmë edhe së frymëzuari të tjerët.

Kriza e kureshtjes nuk është e pakthyeshme. Nën zhurmën dhe shpejtësinë e jetës moderne, shpirti njerëzor ende ka etje për të kuptuar. Ajo që u duhet fëmijëve tanë nuk është më shumë informacion, por më shumë frymëzi, mundësi për të parë se dija nuk është një garë me një cak, por një udhëtim për t’u përjetuar.

Le t’u mësojmë fëmijëve tanë se të mësuarit nuk ka të bëjë me gjetjen e përgjigjes së saktë, por me dashurinë për vetë pyetjen. Le t’i frymëzojmë të mahniten pak më shumë e të konsumojnë informata të gatshme pak më pak. Le t’i lëmë të mërziten nganjëherë, sepse mërzia ngjall kreativitet. Le ti nxjerrim fëmijët tanë, e le të dalim pak edhe ne bashkë me ta nga zona e komforit, sepse vetëm jashtë asaj zone e kuptojmë mirëfilli se ç’do të thotë të jesh gjallë.