Bashkimi Evropian do të zhvillojë diskutim strategjik mbi zgjerimin
Bashkimi Evropian (BE) do të zhvillojë një debat strategjik mbi zgjerimin dhe reformat këtë vjeshtë, i cili pritet të konfirmohet në dokumentin përfundimtar të samitit dy-ditor të liderëve të BE-së, i cili po mbahet në Bruksel më 18-19 qershor, raporton shërbimi i Ballkanit i Radios Evropa e Lirë.
“Në dritën e momentit të ri në procesin e zgjerimit dhe duke kujtuar Deklaratën e Granadës, Këshilli Evropian do të zhvillojë një diskutim strategjik mbi zgjerimin dhe reformat në takimin e tij në tetor 2026”, thuhet në draftin e përfundimeve të takimit të liderëve, në të cilin REL pati qasje.
Drafti i dokumentit vlerëson samitin BE-Ballkani Perëndimor të mbajtur në Tivat më 5 qershor si një ngjarje që kontribuoi në një moment të ri në procesin e zgjerimit.
Debati i ardhshëm strategjik pritet të trajtojë qasjen e re ndaj zgjerimit, e cila ende nuk është formalizuar, por është përmendur tashmë në të paktën tre dokumente të publikuara në javët e fundit.
Propozimi i parë u bë nga kancelari gjerman Friedrich Merz, i cili dorëzoi një të ashtuquajtur dokument non-paper në institucionet evropiane në fund të majit. Në të, Merz propozoi që vendeve të Ballkanit Perëndimor t’u jepet statusi i vëzhguesit në BE, ndërsa Ukrainës do t’i jepet statusi i anëtarit të asociuar pa të drejtë vote.
Një ditë para samitit të Tivatit, u prezantua një dokument tjetër jozyrtar, një propozim franko-gjerman që synonte gjetjen e një zgjidhjeje për dinamikën e re të procesit të zgjerimit. Dokumenti ka të bëjë me vendet kandidate që kanë mbetur prapa në zbatimin e reformave institucionale, të cilat BE i konsideron si një kusht kyç për anëtarësim.
Menjëherë pas kësaj ngjarjeje, u botua një dokument i tretë jozyrtar, i përgatitur nga Gjermania, Franca, Belgjika, Holanda dhe Luksemburgu. Ai propozon të drejta të kufizuara për anëtarët e ardhshëm të BE-së, me qëllim mbrojtjen e funksionimit të institucioneve evropiane dhe parandalimin e çdo regresi të mundshëm të anëtarëve të rinj në respektimin e vlerave themelore evropiane.
Burime diplomatike në Bruksel i konfirmuan Radios Evropa e Lirë se opsione dhe qasje të reja ndaj procesit të pranimit po shqyrtohen intensivisht. Në të njëjtën kohë, bashkëbiseduesit lënë të kuptohet se zgjerimet e ardhshme nuk ka gjasa të ndjekin modelin e aplikuar në valët e mëparshme të zgjerimit.
Draft-përfundimet për samitin e BE-së tregojnë gjithashtu një qasje të re duke theksuar “integrimin gradual”. Edhe pse nuk është deklaruar shprehimisht, ky koncept është i lidhur me një propozim të hartuar nga zyrat e kancelarit gjerman dhe presidentit francez.
“Duke kujtuar përfundimet e tij të mëparshme, Këshilli Evropian përsërit se Bashkimi Evropian do të vazhdojë të punojë ngushtë me Ballkanin Perëndimor dhe të mbështesë përpjekjet reformuese të rajonit në rrugën e tij drejt anëtarësimit në BE. Këshilli Evropian mbetet i përkushtuar për të promovuar integrimin gradual midis Bashkimit Evropian dhe rajonit gjatë gjithë procesit të zgjerimit, në një mënyrë të bazuar në meritë dhe të kthyeshme”, thuhet në draftin e përfundimeve, të cilat udhëheqësit e BE-së pritet t’i miratojnë në fund të samitit.
Dy dekada më parë, Maqedonia konsiderohej një nga vendet që kishin bërë më shumë përparim në integrimin evropian. Sot, ajo është pengu më i madh i politikës së vetos së shteteve anëtare të BE-së.
Maqedonia ka qenë kandidate për anëtarësim të plotë që nga viti 2005. Në vitin 2009, vendit iu premtua të hapte negociatat e pranimit sapo të zgjidhej mosmarrëveshja për emrin me Greqinë fqinje.
Mosmarrëveshja u zgjidh në vitin 2018, Greqia hoqi veton, por Bullgaria përdori të drejtën e vetos dhe vazhdon ta bllokojë Maqedoninë në procesin e integrimit evropian, duke këmbëngulur në respektimin e një trashëgimie të përbashkët historike dhe gjuhësore dhe duke kërkuar ndryshime kushtetuese dhe arsimore që do të njihnin pakicën bullgare në Maqedoni.
Kujtojmë se marrëdhëniet me Sofjen u ftohën në vitin 2020, kur Sofja vuri veton në kornizën negociuese për vendin për shkak të një mosmarrëveshjeje mbi gjuhën, historinë dhe pakicën bullgare.
Me ndërmjetësimin e partnerëve evropianë, u gjet një kompromis, Maqedonia e Veriut pranoi të shtonte komunitetin bullgar në Preambulën e Kushtetutës, përveç atyre ekzistuese, ndërsa nga ana tjetër, u ruajt formulimi i pastër për gjuhën maqedonase, me Bullgarinë që lëshoi një deklaratë duke shprehur qëndrimin e saj për këtë çështje.
Me një kompromis të tillë, më 19 korrik 2022, Maqedonia e Veriut mbajti Konferencën e Parë Ndërqeveritare me BE-në në kuadër të procesit të pranimit. Që të mbahet e dyta dhe që të fillojnë hapjet e kapitujve, parlamenti i Maqedonisë duhet të votojë për ndryshimet kushtetuese. Qeveria aktuale në Shkup, e përbërë nga VMRO-DPMNE, VLEN dhe ZNAM, e cila u formua në qershor 2024, është e mendimit se nuk do të hyjë në një proces të tillë derisa të marrë garanci se nuk do të ketë kushte të reja dypalëshe nga pala bullgare.
Paraprakisht në vitin 2017, Bullgaria dhe Maqedonia e Veriut nënshkruan Marrëveshje për Miqësi, Fqinjësi të Mirë dhe Bashkëpunim.
- LEXO: Vajc: Më vjen keq që kontesti me Bullgarinë u përfshi në raportin për Maqedoninë e Veriut
- LEXO: Raporti për RMV-në ka ngjallur debat të ri në Bruksel, Bullgaria ka përveshur mëngët t’i kundërvihet amendamentit të ri të Vajcit
- LEXO: PE e miratoi raportin për Maqedoninë, eurodeputetët e refuzuan amendamentin e Vajcit për protokollin e dytë me Bullgarinë