Sulmet ukrainase shkaktuan krizë karburanti në Rusi, pasojat përhapen në Azinë Qendrore dhe dëmtojnë imazhin e Moskës

Mungesa e theksuar e karburantit që po prek aktualisht Rusinë po ekspozon paaftësinë e Moskës për të mbrojtur infrastrukturën e saj strategjike nga sulmet e njëpasnjëshme të Ukrainës thellë brenda territorit rus, shkruan Portalb.mk. Ndërkohë që Rusia angazhon burime të konsiderueshme për luftën, rafineritë, depot dhe rrjetet e saj logjistike po kthehen në caqe të vazhdueshme të forcave ukrainase. Vetëm në periudhën janar–korrik 2026, ushtria ukrainase kreu 194 goditje ndaj 25 rafinerive ruse, krahasuar me 37 sulme gjatë së njëjtës periudhë në vitin 2025.

Ky përshkallëzim uli prodhimin rus të karburantit me mbi 30% dhe detyroi vendosjen e kufizimeve në të paktën 56 rajone, përfshirë zonat rurale, Kaukazin e Veriut, Lindjen e Largët, qytetet kryesore dhe Krimenë e pushtuar. Rafineria e Moskës, e goditur në dy njësi distilimi në qershor, pritet të mbetet jashtë funksionit për muaj të tërë, ndërsa më 6 korrik u godit edhe rafineria e Omskut, më e madhja në vend me kapacitet prej 440,000 fuçish në ditë dhe rreth 2,500 km larg kufirit ukrainas, duke ndërprerë operacionet.

Autoritetet ruse u përpoqën ta fshehin apo minimizojnë krizën duke kufizuar shpërndarjen e videove, duke ndaluar hyrjen në të dhënat mbi eksportet e naftës dhe duke bllokuar shërbimin e gjurmimit të çmimeve të agjencisë shtetërore Rosstat. Megjithatë, radhët e gjata në pikat e karburantit të shfaqura masivisht në rrjetet sociale e bënë të pamundur fshehjen e situatës. Presidenti Vladimir Putin u detyrua të flasë publikisht duke urdhëruar riparimin e shpejtë të impianteve, rritjen e importeve dhe mbrojtjen e strukturave mbetëse. Masat e marra përfshijnë kufizime deri në 15, 20 apo 30 litra për furnizim, pezullime shitjesh, shitje me sistem alternativ sipas targave, kupona, lejim të karburanteve me cilësi më të ulët, ndalime eksportesh dhe kërkime për importe nga Bjellorusia, Kazakistani, India dhe Maroku. Në qytete si Volgogradi, Saratovi dhe Novosibirski u vendosën patrulla policore, ndërsa qytetarët po përdorin aplikacione bashkëpunuese si Avto, Gdebenzin dhe Benzinradar për të lokalizuar furnizimin. Në Krimenë e pushtuar, autoritetet raportohet se kanë ndaluar shitjen e karburantit për civilët që prej 21 qershorit.

Kjo krizë e brendshme ka goditur drejtpërdrejt edhe vendet e Azisë Qendrore që varen shumë nga furnizimet ruse të derivateve të naftës. Taxhikistani merr rreth 70% të karburantit nga Rusia, Kirgistani 95% dhe Mongolia 97%. Kirgistani kishte importuar 251,000 tonë benzinë, 235,150 tonë naftë dhe 48,150 tonë vajguri nga Rusia mes janarit dhe majit 2026 me kushte preferenciale brenda Unionit Ekonomik Euroaziatik, por Moska i dha përparësi tregut të saj të brendshëm duke lënë pa përmbushur detyrimet ndaj rajonit. Gjendja u përkeqësua pasi dërgesat bjelloruse të destinuara për Azinë Qendrore u ridrejtuan drejt Rusisë që nga qershori. Prodhuesit si Kazakistani, Uzbekistani dhe Turkmenistani janë kursyer disi, por ndikimi mbetet i lartë. Mongolia vendosi kufizim ditor prej rreth 17 litrash benzinë Al-92 për makinë dhe shitje sipas targave në kryeqytet mes datave 4 dhe 15 gusht. Në Uzbekistan çmimi i benzinës SP-92 u rrit me 11.8% gjatë periudhës qershor-korrik, linja Uzbekistan Airways reduktoi fluturimet drejt Rusisë për shkak të mungesës së vajgurit, ndërsa Kazakistani forcoi kontrollet kufitare për të parandaluar kontrabandën dhe blerjet masive nga shoferët rusë.

Paaftësia e Rusisë për t’u shfaqur si furnizues i besueshëm po shtyn qeveritë e Mongolisë, Kirgistanit dhe Taxhikistanit të kërkojnë me urgjencë rrugë alternative për të zëvendësuar importet ruse. Përveç Kazakistanit dhe Uzbekistanit, alternativa të besueshme po shihen Kina, Turqia, Azerbajxhani dhe Koreja e Jugut. Kjo situatë po nxit shtetet e Azisë Qendrore të forcojnë autonominë e tyre energjetike karshi Moskës: Mongolia dhe Kirgistani po planifikojnë ndërtimin e rafinerive të tyre në vitet e ardhshme, ndërsa Uzbekistani dhe Taxhikistani kanë intensifikuar kërkimet për zbulimin e rezervave të reja kombëtare të naftës dhe gazit.