Plani i Rritjes i BE-së në Ballkanin Perendimor: A mjafton për të ndaluar “ikjen e trurit”?
Të rinjtë në Ballkanin Perëndimor përballen me një realitet sfidues: papunësi e lartë, mungesë të aftësive të duhura dhe emigrimi i të kualifikuarve që dobëson tregun lokal të punës. Fondet dhe programet e Bashkimit Evropian ofrojnë mundësi të jashtëzakonshme për t’i përgatitur për tregun e punës dhe për të rritur pjesëmarrjen qytetare, por përfitimet shpesh mbeten të përqendruara tek grupet urbane dhe më të privilegjuarat. Për këtë arsye, dokumenti “Plani B(alkan): Të rinjtë për reformë”, identifikon strategjitë kyçe për të përmirësuar qasjen në arsimin profesional, financimin, sipërmarrjen dhe përfshirjen aktive të të rinjve. Aty, si rekomandim dhe hap kyç për të rritur ndikimin e Planit të Rritjes përmendet përshtatja e kurrikulave me kërkesat e tregut të punës, veçanërisht në sektorët digjitalë, të gjelbër dhe teknikë, raporton Portalb.mk.
Programet e arsimit profesional dhe praktikës duhet të zgjerohen, duke përfshirë gjithashtu ndërtimin e aftësive të buta, sipërmarrjen dhe angazhimin qytetar. Kjo nuk përgatit vetëm të rinjtë për punësim, por i përfshin aktivisht në shoqëri dhe politikë.
Instrumentet e BE-së, përfshirë Erasmus+, Horizon Europe dhe iniciativat rajonale të lëvizshmërisë, duhet të shpërndahen gjerësisht, me fokus tek të rinjtë ruralë dhe të margjinalizuar. Fondet dhe mikrokreditë për startup-e, kuponët e inovacionit dhe financimi fillestar mund të stimulojnë sipërmarrjen lokale dhe inovacionin. Krijimi i platformave për informacion jetësor do të sigurojë transparencë dhe do të ndihmojë të rinjtë të kuptojnë mundësitë dhe ndryshimet legjislative.
Këshillat rinorë, bordet këshilluese dhe mjetet digjitale mund të përdoren për të përfshirë të rinjtë në monitorimin dhe vlerësimin e reformave. Kapaciteti institucional dhe transparenca duhet të forcohen, ndërsa përdorimi i treguesve specifikë rinorë garanton që fondet e BE-së përfshijnë të gjithë të rinjtë, përfshirë ata në zona të pamjaftueshme shërbimesh.
Për të inkurajuar të rinjtë e kualifikuar të qëndrojnë, rekomandohen bursat e lidhura me punësimin lokal, inkubatorët e subvencionuar për startup-e dhe programet e mentorimit të karrierës. Bashkëpunimi rajonal duhet të zgjerohet për të mundësuar përvojën ndërkufitare, duke mbajtur lidhjen me vendet e origjinës.
Instrumente si SEPA mund të lehtësojnë pagesat ndërkufitare, stazhet dhe sipërmarrjen. Trajnime për profesionistët e rinj të pavarur dhe sipërmarrësit janë të domosdoshme për t’i ndihmuar ata të lundrojnë në tregun e vetëm evropian. OJQ-të dhe organizatat rinore mund të shërbejnë si partnerë në zbatimin e këtyre programeve, duke siguruar që Plani i Rritjes të ofrojë mundësi të prekshme për të rinjtë.
Plani i Rritjes i BE-së për Ballkanin Perëndimor ka potencial të madh për të fuqizuar të rinjtë, por ky potencial mbetet i kushtëzuar nga kapaciteti institucional dhe zbatimi i qëndrueshëm. Përmes arsimit të përshtatur, qasjes në financim, pjesëmarrjes aktive dhe përfshirjes financiare praktike, të rinjtë mund të përgatiten jo vetëm për tregun e punës, por edhe për të luajtur një rol aktiv në shoqëri. Vetëm një qasje gjithëpërfshirëse dhe e monitoruar, thuhet në rekomandime, mund të sigurojë që fondet dhe programet e BE-së të arrijnë të rinjtë në të gjithë Ballkanin Perëndimor, duke ulur emigrimin e të rinjve të kualifikuar dhe rritur perspektivat e tyre afatgjata.
- Rekomandimet e dokumentit për të rritur ndikimin tek të rinjtë nga Plani i Rritjes së BE-së në Ballkanin Perëndimor:
Forcimi i rrugës nga arsimi në punësim
Qeveritë duhet të përshtasin kurrikulat me nevojat e tregut të punës, veçanërisht në sektorët digjitalë, të gjelbër dhe teknikë, duke zgjeruar njëkohësisht programet e arsimit profesional dhe të praktikës. Programet duhet gjithashtu të ndërtojnë aftësi të buta, sipërmarrje dhe angazhim qytetar për të përgatitur të rinjtë jo vetëm për punësim, por edhe për pjesëmarrje aktive në shoqëri dhe hartim politikash.
Rritja e qasjes në financim dhe mundësi për të rinjtë
Programet e BE-së, të tilla si Erasmus+, Horizon Europe dhe iniciativat rajonale të lëvizshmërisë, duhet të promovohen gjerësisht, veçanërisht tek të rinjtë ruralë dhe të margjinalizuar. Instrumentet financiare të synuara, duke përfshirë financimin fillestar, mikrokreditë dhe kuponët e inovacionit, mund të mbështesin iniciativat dhe bizneset e reja të udhëhequra nga të rinjtë, duke nxitur inovacionin dhe sipërmarrjen në nivel lokal. Përveç kësaj, krijimi i një programi/platforme për të përcjellë informacion jetësor tek të rinjtë jo vetëm për transparencë, por edhe për të nxitur dhe informuar të rinjtë për mundësi të caktuara ose ndryshime legjislative.
Rritja e pjesëmarrjes qytetare dhe politike të të rinjve
Qeveritë duhet të krijojnë platforma të tilla si këshillat rinore, bordet këshillimore dhe mjetet e angazhimit digjital për të përfshirë të rinjtë në monitorimin dhe vlerësimin e reformave. Kapaciteti institucional dhe transparenca duhet të forcohen, dhe treguesit specifikë për të rinjtë duhet të përdoren për të siguruar që fondet e mbështetura nga BE-ja të përfitojnë të gjithë të rinjtë, përfshirë ata në zonat e pashërbyera.
Adresimi i ikjes së trurit
Stimuj të tillë si bursat e lidhura me punësimin lokal, inkubatorët e subvencionuar të startup-eve dhe programet e mentorimit të karrierës mund të inkurajojnë të rinjtë e kualifikuar të qëndrojnë dhe të kontribuojnë në nivel lokal. Iniciativat rajonale të bashkëpunimit duhet të zgjerohen gjithashtu për të mundësuar bashkëpunimin ndërkufitar, duke u lejuar të rinjve të fitojnë përvojë ndërsa qëndrojnë të lidhur me vendet e tyre të origjinës.
Promovoni përfshirjen financiare dhe aftësitë praktike
Mjete si SEPA duhet të shfrytëzohen për të lehtësuar pagesat ndërkufitare, stazhet dhe sipërmarrjen. Qeveritë dhe organizatat rinore duhet të ofrojnë trajnime për profesionistët e rinj të pavarur dhe sipërmarrësit për të lundruar në mënyrë efektive në tregun e vetëm evropian. OJQ-të dhe organizatat rinore duhet të veprojnë si partnerë në hartimin e programeve, zbatimin e iniciativave dhe avokimin për nevojat e të rinjve, duke siguruar që Plani i Rritjes të ofrojë mundësi të prekshme dhe fuqizim për brezin e ardhshëm në Ballkanin Perëndimor.
Ndryshe, Maqedonia e Veriut mori kritika edhe nga Komisioni Evropain në raportin e fundit për papunësunë e të rinjve. Ndërkaq, analiza e Portalb.mk për vitin 2025 tregoi problemet me të cilat të rinjtë u përballën gjatë vitit të lamë pas.