Manipulimet rreth Gruevskit, Orbanit dhe politikave të tyre për natalitetin

Një postim në Facebook pretendon se Gruevski e ndihmoi Orbanin të hartonte politikat e tij nataliste, për të cilat nuk ka as prova dhe as logjikë – Orbani i filloi ato në vitin 2000, dhe Gruevski në vitin 2008, kështu që ka më shumë të ngjarë që ai të ketë mësuar nga Orbani. Sipas postimit, Gruevski në këtë mënyrë ndihmoi në rritjen e lindshmërisë së hungarezëve, për të cilën ata i janë mirënjohës, kështu që nuk duan ta ekstradojnë atë, por nuk ka një deklaratë të tillë nga Budapesti zyrtar, dhe rasti i tij është ende duke u shqyrtuar atje, shkruan Vërtetmatësi.

Po shqyrtojmë një postim në rrjetin social Facebook, i cili fillon me fjalët:

NUK KA EKSTRADITIM TË NIKOLLA GRUEVSKIT.

Nuk ka një deklaratë të tillë nga Budapesti zyrtar tani, dhe kjo krijon përshtypjen e gabuar se tani Hungaria po refuzon të ekstradojë në Maqedoninë e Veriut ish-kryeministrin e saj dhe të arratisurin nga ligji Nikolla Gruevski, i cili në vitin 2018 mori azil në Hungari, që në atë kohëm udhëhiqej nga miku i tij i ngushtë Viktor Orban.

Kur ai ishte në pushtet, Hungaria me të vërtetë refuzoi të ekstradonte Gruevskin në vend, por Orban kohët e fundit humbi betejën zgjedhore kundër Peter Magyar, i cili mbështet një ekstradim të tillë. Megjithatë, ai ende nuk ka formuar një qeveri dhe gjykatat atje do ta shqyrtojnë çështjen e Gruevskit, dhe njoftimi sugjeron se tashmë është marrë një vendim për të mos u ekstraduar, sepse, gjoja:

Qytetarët e Hungarisë janë të vetëdijshëm për rritjen e nivelit të lindjeve që Gruevski e ndihmoi Orbanin ta zbatonte në Hungari.

Publikimi në fakt pretendon se Gruevski e ndihmoi Orbanin të hartonte politikat e tij nataliste, të cilat Gruevski kontribuan në rritjen e shkallës së lindshmërisë hungareze, kështu që ata janë mirënjohës ndaj tij për këtë dhe nuk lejojnë ekstradimin e tij. Por nuk ka diçka të tillë në asnjë burim përkatës dhe të besueshëm, as në hungarisht, as maqedonisht, as në anglisht.

Kur gjatë kohës së Orbanit gjykatat hungareze refuzuan ta ekstradonin Gruevskin, ato nuk deklaruan se po e bënin këtë për shkak të disa meritave të Gruevskit për Hungarinë. Ne nuk kemi informacion se ai ishte ndonjë lloj këshilltari i Orbanit, megjithëse kishte angazhime të tilla jashtë vendit. Kështu, nga viti 2000 deri në vitin 2003 Gruevski ishte këshilltar i Ministrit të Financave të Serbisë përmes një projekti të USAID-it.

Gjithashtu nuk ka asnjë tregues se Gruevski të paktën i frymëzoi ato politika të Orbanit dhe ka më shumë të ngjarë që Gruevski të ketë mësuar prej tij, dhe jo anasjelltas. Gruevski e filloi fushatën e tij për fëmijë të tretë në vitin 2008, dhe Orban – në mandatin e tij të parë kryeministror në periudhën 1998 – 2002, kur lançoi sloganin:

Tre fëmijë, tre dhoma, katër rrota.

Kjo ndodhi në shkurt të vitit 2000 dhe ishte një program për të stimuluar familjet e mëdha me strehim, automjete dhe përfitime të ngjashme të përshtatshme, dhe kur fëmija i katërt i Orbán lindi në tetor të atij viti, ai deklaroi:

Slogani nuk ndryshon, kështu që rritja e tre fëmijëve mbetet detyra jonë patriotike.

Një deklaratë e tillë u bë nga Ministri Australian i Ekonomisë Peter Costello, kur në vitin 2004 promovoi një program të ngjashëm, i cili tregon gjithashtu se Gruevski nuk ishte një pionier në këtë fushë, nga i cili, gjoja, të tjerët mësuan. Në deklaratën që Costello u dha gazetarëve thuhet:

Epo, e dini, nëse mund të keni fëmijë, kjo është një gjë e mirë për t’u bërë, kështu që duhet të kemi, nëse mundeni, jo të gjithë munden, e dini, një për burrin tuaj dhe një për gruan tuaj dhe një për vendin.

Shkoni në shtëpi dhe kryeni detyrën tuaj patriotike sonte.

Në të njëjtin vit, Estonia prezantoi përfitime stimuluese për prindërit (Est. vanemahüvits), të cilat në vitin 2007 Rusia i bëri me të ashtuquajturin kapital amëtar (Rus. материнский капитал), dhe njoftimi krijon përshtypjen sikur e gjithë kjo u shpik nga Gruevski, të cilin e paraqet si më me ndikim se ai, dhe të tjerët bëjnë të njëjtën gjë, kështu që citojmë një shembull nga një nga mediat tona:

Kundërshtari i Macron ndoqi gjurmët e Gruevskit – 10 mijë euro për secilin fëmijë.

Në fakt, nataliteti është një histori e vjetër, dhe ishte i pranishëm edhe nën Nikolae Çausheskun në Rumani, Enver Hoxhën në Shqipëri, Josif Stalinin në BRSS, nazistët në Gjermani dhe fashistët në Itali. Ato regjime madje ushtruan presion mbi qytetarët për të pasur fëmijë, gjë që, natyrisht, në shoqëritë demokratike tani bëhet vetëm duke stimuluar.

Ka njëfarë të vërtete në njoftim – nën Orbanin, u prezantuan përfitime të ndryshme për nënat, por njoftimi nuk e thotë këtë shumë saktësisht, dhe ndonjëherë madje e ekzagjeron, duke thënë:

Nënat që lindin 2, 3 ose më shumë fëmijë janë të përjashtuara nga taksat.

Ato marrin një automjet me 7 vende, një apartament, një pagesë me para deri në përfundimin e klasës së tetë dhe përfitime të tjera.

Sistemi i përfitimeve prindërore në Hungari është kompleks, kështu që do të përpiqemi ta shpjegojmë sa më thjesht të jetë e mundur, duke përdorur burimet e mëposhtme: këtu, këtu, këtu, këtu, këtu dhe këtu.

Nuk ka përjashtim të përgjithshëm për ato nëna nga taksat, por vetëm nga tatimi mbi të ardhurat personale në kushte të caktuara, dhe tatimi mbi vlerën e shtuar atje është më i larti në Evropë, deri në 27 përqind, të cilin ato nëna e paguajnë për produkte dhe shërbime të ndryshme, kështu që jeta nuk është aq e lehtë. Ekziston një taksë më e ulët për disa lloje ushqimesh, ilaçesh dhe nevoja të tjera themelore, por jeta nuk kufizohet vetëm në bukë dhe qumësht.

Vetëm nënat me katër ose më shumë fëmijë ishin plotësisht dhe gjatë gjithë jetës të përjashtuara nga tatimi mbi të ardhurat personale, i cili u ul vetëm këtë vit në tre ose më shumë fëmijë, por rritja e kaq shumë fëmijëve nuk është e lehtë dhe raste të tilla janë të rralla.

Nënat nën 30 vjeç (me një fëmijë) dhe nënat deri 40 vjeç (me dy fëmijë) janë gjithashtu të përjashtuara nga tatimi mbi të ardhurat personale deri në fund të vitit kalendarik në të cilin mbushin përkatësisht 30 ose 40 vjeç. Nëse i kanë rritur këta fëmijë për të paktën 12 vjet, ato nëna mund ta mbajnë atë status të liruar nga taksat përgjithmonë (ky rregull 12-vjeçar është pak i komplikuar për t’u shpjeguar).

Çdo nënë merr një pagesë mujore (hungarisht: családi pótlék), por është e vogël dhe arrin në (e konvertuar dhe e rrumbullakosur në forinta hungareze për ta bërë më të kuptueshme për ne): 30 euro nëse keni një fëmijë, 35 euro për fëmijë nëse keni dy fëmijë dhe 40 euro për fëmijë nëse keni tre ose më shumë fëmijë. Ne nuk mundëm të gjenim të dhëna që kjo lidhet me përfundimin e klasës së tetë.

Por përveç kësaj, ekzistojnë edhe lloje të veçanta ndihme (anglisht CSED, GYED, GYES) për ato nëna që duhet të qëndrojnë në shtëpi për t’u kujdesur për fëmijët e tyre në vitet e para të jetës së tyre. Kjo ndihmë është më e lartë nëse nëna ka punuar më parë, kështu që në 6 muajt e parë pas lindjes ajo do të marrë deri në 100 përqind të pagës së saj të mëparshme në muaj, pastaj 70 përqind (me një limit prej rreth 1150 eurosh) dhe së fundmi një shumë fikse, e cila nuk është një përqindje e pagës së saj të mëparshme. Megjithatë, ndihma është shumë më e ulët nëse nëna nuk ka punuar më parë – vetëm 70 euro e gjysmë në muaj.

Nënat që vendosin të punojnë dhe të kujdesen për fëmijët janë veçanërisht të stimuluara. Sistemi është projektuar qartë për të mbështetur klasën e mesme të punësuar, jo të papunët dhe të varfrit.

Askush nuk jep një automjet falas me shtatë vende, por mund të aplikoni për një subvencion deri në 50 përqind të çmimit të një automjeti të tillë, dhe vetëm për familjet më të mëdha, por për shkak të buxhetit dhe problemeve të tjera, kjo nuk praktikohet shumë tani, dhe madje edhe kur u prezantua në vitin 2019, nuk pasoi automatikisht. Ngjashëm është edhe për sigurimin e një apartamenti. Kryesisht është me kreditë e strehimit sipas parimit: sa më shumë fëmijë – aq më shumë kushte të favorshme.

Ka ose ka pasur stimuj të tjerë, bonuse etj., por kjo është një histori e gjatë, kështu që le ta përmbledhim. Ka disa përfitime reale dhe ato janë pozitive për disa nga banorët e Hungarisë, por jo të gjitha janë pikërisht siç përshkruhen në njoftim. Dhe kjo nuk do të thotë që Hungaria u bë një parajsë në tokë për shkak të Orbanit dhe se Gruevski kontribuoi në këtë, për të cilën nuk kemi gjetur prova.

Njoftimi përfundon me sa vijon:

NË VITIN E PARË PAS MIRATIMIT TË KËTIJ LIGJI, NUMRI I MARTESAVE U RRIT ME RRETH 40%.

Në cilin vit? Cilin ligj? Një rritje në raport me çfarë? Njoftimi është gjithashtu i pasaktë këtu. Masat e Orbán nuk u prezantuan të gjitha menjëherë si një ligj i vetëm, por më tepër si një proces shumëvjeçar gjatë të cilit diçka u shtua, u hoq, etj.

Kulmi i kësaj ndodhi në vitin 2019 me miratimin e Planit të Veprimit për Mbrojtjen e Familjes, i cili kontribuoi në një rritje drastike të numrit të martesave (shih: këtu, këtu dhe këtu), kështu që njoftimi ka të ngjarë t’i referohet kësaj. Duhet pranuar se nuk gjetëm fjalën “40 përqind”.

Duhet të kihet parasysh gjithashtu se Orban ishte i njohur për autoritarizmin e tij, edhe nëse ishte i një lloji më të butë, kështu që ajo që autoritetet hungareze njoftuan në atë kohë mund të ketë përmbajtur vetëlavdërim dhe propagandë.

Në vitin 2018, Gruevski ishte në Hungari, kështu që njoftimi dukej se lidhte logjikisht se ai kontribuoi në atë Plan Veprimi të zbatuar vitin pasardhës, por, siç e kemi thënë vazhdimisht, nuk kemi gjetur prova për këtë. Dhe, programi i Orbanit ishte shumë më i madh dhe më kompleks se ai i Gruevskit në vendin tonë.

Duke marrë parasysh të gjitha këto, ne e vlerësojmë njoftimin si pjesërisht të pavërtetë.