Humbja e jetës së 41-vjeçarit nga Tetova, një kambanë alarmi për sigurinë mjekësore në plazhet shqiptare

By Xh. S. On 19/08/2025 14:22

Plazh - Durrës - Shqipëri. Foto: Fisnik Xhelili/Portalb.mk

Një ditë pushimi nuk duhet të kthehet në tragjedi. Dje (18 gusht 2025), në Shkëmbin e Kavajës humbi jetën Agron Saliu (41) nga fshati Odër, Tetovë, dëshmitarë të ndryshëm rrëfyen për përpjekje të përsëritura reanimimi nga kalimtarët, ndërsa ambulanca mbërriti shumë vonë dhe pa pajisje adekuate.

Pse dështojnë shërbimet e urgjencës në destinacionet tona turistike dhe çfarë duhet ndërmarr

Ky nuk është rast i izoluar: media vendase kanë pasqyruar ngjarje të ngjashme në zonën e Durrësit gjatë këtij sezoni, shpesh të shoqëruara me mungesë rojesh plazhi dhe pika të ndihmës së parë. Kjo është një dështim sistemik, jo një “aksident”.

Pse kjo është e papranueshme

Në urgjencat kardiake, çdo minutë pa reanimim kardiopulmonar (ang. CPR) ul mundësinë e mbijetesës për rreth 7–10%; ndërsa defibrilimi i hershëm brenda 3–5 minutave është shpëtimtar. Pa këto dy hallka, edhe ambulanca më e shpejtë vjen shpesh shumë vonë.

Vendet turistike serioze vendosin objektiva të qartë për kohën e përgjigjes në këta raste. Si referencë, standardi kombëtar në Angli kërkon mesatare prej 7 minutash për thirrjet më të rrezikshme për jetën (Kategoria 1) dhe 90% e rasteve brenda 15 minutash. Shqipëria nuk ka pse t’i shpikë standardet nga e para, mund t’i adoptojë e t’i zbatojë. Sipas standardeve minimale që duhet të vlejnë në çdo plazh të frekuentuar duhet marr nga European Resuscitation Council (ERC), apo në shqip Këshilli Europian për reanimim:

Roje plazhi të trajnuar dhe në numër të mjaftueshëm, edhe atë sipas vlerësimit të rrezikut për çdo segment plazhi; ky është kusht themelor edhe për certifikimin “Blue Flag”. (Blue Flag)
Pika të ndihmës së parë brenda plazhit (jo kilometra larg): oksigjen, aspirim, mjete për rrugët e frymëmarrjes, defibrilator të jashtëm të automatizuar dhe funksional (ang. AED), barelë dhe set trauma. (ERC: defibrilimi i hershëm rrit mbijetesën.) (cprguidelines.eu, PMC)
Qendra dispeçer sezonal për vijën bregdetare, me motoambulanca / njësi 4×4 që hyjnë në rërë dhe koordinojnë me rojet e plazhit. (Disa bashki shqiptare e kanë pilotuar motoambulancën, por ky model duhet përhapet në të gjitha vendet me frekuencë të lartë pushuesish) (YouTube)
Objektiva të matshëm kohe: alarmi → te pacienti ≤8 minuta në zona të populluara të plazhit; publikim mujor i performancës. (Referencë: targetet e vendeve të OECD si NHS.) (Nuffield Trust)
Qasje emergjente: korridore të lira hyrjeje në rërë, adresa/koordinata të shënuara në tabela informacioni, piketa drejtimi për ekipet. (Kriter “Blue Flag”: plane emergjence dhe sinjalistikë.) (Blue Flag)
Trajnim periodik: rojet e plazhit me certifikim sipas International Life Saving Federation (ILS); stafi i hoteleve, bareve e operatorëve turistikë me bazë BLS/CPR & AED. (ilsf.org)
Pajisje shpëtimi në ujë, flamuj paralajmërues dhe komunikime publike të përditësuara për rrymat dhe rreziqet. (Blue Flag)

Kush duhet bërë dhe çfarë duhet bërë, ndarja e përgjegjësive

Ministria e Shëndetësisë / Urgjenca Kombëtare: vendos standardin kohor të përgjigjes në bregdet, protokollet ALS/BLS, harton hartën e mbulimit me njësi tokësore e motoambulanca.
Bashkitë bregdetare: licencojnë operatorët e plazhit vetëm nëse plotësohen rojet/AED/pikat e ndihmës së parë; krijojnë korridore emergjence dhe tabela me koordinata.
Operatorët privatë: punësojnë roje të certifikuar ILS, mbajnë AED të regjistruar dhe funksional, bëjnë stërvitje mujore me stafin.
Policia & Shërbimet emergjente: stërvitje të përbashkëta para çdo sezoni dhe koordinator turni në çdo segment bregdetar gjatë kulmit.
Qeveria: kushtëzon promocionin turistik dhe incentivat fiskale me zbatimin e këtyre standardeve (p.sh. “Blue Flag” si kriter minimal për segmentet me fluks të lartë). (Blue Flag)

Si duhet të veprohet kur ndodh emergjenca (për qytetarët)

Telefononi menjëherë 127 (ambulanca) ose 112; për aq kohë sa prisni, mos mbyllni linjën dhe ndiqni udhëzimet e dispeçerit.
Siguria juaj e para: në rolin e shpëtimtarit apo kujdestarit, mos hyni në ujë pa mjet lundrues; parimi “reach or throw, don’t go”. (American Red Cross)
Nëse personi nuk merr frymë normalisht, nisni kompresionet në kraharor dhe kërkoni AED-n më të afërt; pajisja duhet të jap udhëzime zanore. (edhe një herë, ERC: defibrilimi i hershëm është kritik.) (cprguidelines.eu, PMC)
Udhëzoni dikë tjetër të presë ekipin në hyrjen e plazhit dhe të hapë korridorin e kalimit.

Plan veprimi 30-ditor që mund të zbatohet menjëherë

Audit i shpejtë i të gjithë segmenteve të plazheve: roje, AED, pikat e ndihmës së parë, akseset emergjente; publikimi në faqe zyrtare. (Kornizë referuese: “Blue Flag – Safety & Services”.) (Blue Flag)
Vendosje e përkohshme e motoambulancave dhe mjeteve qe lëvizin lehtë në rërë në pikat me fluks të lartë, me oksigjen dhe AED. (YouTube)
Regjistër publik i AED-ve në bregdet dhe shenjëzim i dukshëm në plazhe dhe hotele.
Turne rojesh plazhi të përforcuar gjatë orëve me rrezik (10:00–18:00), me radio-komunikim të përbashkët me 127/112.
Fushatë e menjëhershme ndërgjegjësimi: tabela në shqip/anglisht/gjuhë tjera për numrat e emergjencës, flamujt e rrezikut dhe hapat e parë të ndihmës.

Reforma për sezonet e ardhshme

Standard kombëtar bregdetar i urgjencës: objektiva kohorë, kërkesa pajisjesh dhe certifikimesh; audit i pavarur dhe raportim publik. (Modele të ndryshme për targete kohore; nga ERC/ILS për trajnim & pajisje.) (Nuffield Trust, cprguidelines.eu, ilsf.org)
Detyrim ligjor për roje plazhi & pirmatim: licencë vetëm me staf të certifikuar, AED funksional dhe plane emergjence — njësoj si kriteret “Blue Flag”. (Blue Flag)
Financim i qëndrueshëm: tarifë e vogël sigurie e përfshirë në kontratat e koncesioneve të shezlonëve që shkon drejtpërdrejt për roje/AED/motoambulanca.
Stërvitje vjetore ku duhet të përfshihen të gjithë që kanë ndonjë përgjegjësi, me skenarë masivë (mbytje, trauma, djegie nga dielli + dehidrim, etj.) dhe vlerësime “mystery patient” në terren.
Plan kombëtar për sigurinë në ujë i harmonizuar me rekomandimet e Organizatës Botërore të Shëndetësisë dhe Federatën Ndërkombëtare për Shpëtimin e Jetës. (World Health Organization, International Life Saving Federation)

Thirrje për veprim

Turizmi nuk është vetëm hotele dhe marketing; është besim. Asnjë vend nuk mund të pretendojë se është destinacion i sigurt kur një trup i vdekur qëndron me orë në pedonale dhe ambulanca nuk vjen dot. Standardet ekzistojnë, praktikat e mira janë të njohura, duhet vullnet për t’i bërë rregull të punës. Nëse institucionet nuk veprojnë shpejt, sezoni i ardhshëm do të na gjejë sërish me tituj të zinj në lajme dhe me familje që kthehen në shtëpi pa të dashurit e tyre.

Numrat e emergjencës në Shqipëri: Ambulanca 127, emergjenca 112, zjarrfikësja 128. Ruajini, shpërndajini, dhe kërkojini operatorëve të plazhit që t’i afishojnë në çdo hyrje plazhi- sot!

LEXO: Një 41 vjeçar nga Tetova ndërroi jetë në plazhin e Shkëmbit të Kavajës në Durrës