Hulumtim: Planifikimi urban në Shkup nuk i merr parasysh nevojat e grave

Edhe pse hapësira publike duhet të jetë e arritshme dhe e sigurt për të gjithë, një hulumtim i ri nga Reaktor – hulumtimi në veprim, tregon se mënyra se si është planifikuar dhe organizuar qyteti kufizon drejtpërdrejt lëvizshmërinë dhe sigurinë e grave dhe vajzave në Shkup. E titulluar “Qytet për të gjithë? Dimensioni gjinor i hapësirës publike”, analiza shqyrton marrëdhënien midis planifikimit urban, infrastrukturës dhe ndjenjës së sigurisë së grave. Hulumtimi përqendrohet në një rrugë specifike për këmbësorë që lidh katër komuna në Shkup (Qendra, Kisella Voda, Aerodrom dhe Gazi Baba), duke analizuar se si zgjidhjet hapësinore ndikojnë në lëvizjen dhe përdorimin e përditshëm të qytetit, transmeton Portalb.mk.

Gjetjet tregojnë se mangësitë në infrastrukturë nuk janë neutrale nga ana gjinore. Mungesa e trotuareve, zonat e pasigurta dhe të pakujdesura për këmbësorë dhe vendet e ndërtimit të siguruara në mënyrë të pamjaftueshme e bëjnë lëvizjen të vështirë për të gjithë, por veçanërisht për njerëzit me lëvizshmëri të kufizuar dhe gratë, të cilat, sipas Entit Shtetëror të Statistikave, kanë më shumë gjasa të jenë këmbësorë dhe, sipas matjeve, shoqërohen më shpesh nga fëmijë (në karroca fëmijësh). Përveç kësaj, vetëm 12% e rutës ka kate përdhese aktive, që do të thotë më pak njerëz dhe më pak kontroll social në hapësirë, gjë që shton ndjenjën e pasigurisë.

Hulumtimi tregon gjithashtu një hendek të konsiderueshëm gjinor në trafikun e biçikletave. Vetëm 3.75% e rutës ka infrastrukturë të përshtatshme për biçikleta, ndërsa gratë përdorin biçikletat dukshëm më rrallë, gjë që lidhet drejtpërdrejt me sigurinë e pamjaftueshme dhe kulturën e ulët të trafikut. Pavarësisht ekzistencës së dokumenteve strategjike për zhvillimin e trafikut dhe hapësirës publike, analiza tregon një hendek serioz midis planifikimit dhe zbatimit aktual në terren. Aty ku infrastruktura është e ndarë fizikisht dhe më e sigurt, hendeku gjinor zvogëlohet.

Ndjenja e sigurisë së grave ka një dimension të qartë kohor dhe hapësinor. Në mbrëmje, prania e tyre zvogëlohet ndjeshëm, dhe lëvizja më shpesh zhvillohet në çifte ose grupe. Gratë shpesh zhvillojnë strategji përshtatjeje – ato shmangin itinerare të caktuara, lëvizin në kohë të caktuara ose zgjedhin shtigje më të gjata, por “më të sigurta”, gjë që e lë të drejtën e tyre për në qytet të kufizuar.

Një shqetësim i veçantë është mungesa pothuajse e plotë e grave mbi 60 vjeç nga hapësira publike, gjë që tregon një kombinim të barrierave infrastrukturore, pasigurisë dhe përgjegjësive shtëpiake të shpërndara sipas gjinisë.

Hulumtimi tregon gjithashtu se kujdesi për fëmijët në hapësirën publike kryhet më shpesh nga gratë – çifti nënë-fëmijë është dukshëm më i zakonshëm sesa baba-fëmijë, gjë që thekson më tej nevojën për infrastrukturë për të njohur modelet reale të lëvizjes dhe kujdesit derisa të vendoset një shpërndarje (më) e barabartë e kujdesit.

Siç theksohet në hulumtim, përfshirja e një perspektive gjinore në planifikimin urban është çelësi për krijimin e qyteteve të sigurta dhe gjithëpërfshirëse. Kjo përfshin përmirësimin e infrastrukturës për këmbësorë dhe çiklistë, rritjen e qasjes në transportin publik dhe përdorimin sistematik të të dhënave të ndara sipas gjinisë në proceset e planifikimit.

Raporti propozon masa konkrete, duke përfshirë zbatimin konsistent të standardeve ekzistuese, krijimin e një sistemi monitorimi të politikave dhe miratimin e një qasje ndërsektoriale që merr parasysh nevojat e ndryshme të grave.

Me këtë hulumtim, Reaktor synon të stimulojë përgjigjet institucionale dhe debatin publik se si të krijohen qytete që u përkasin vërtet të gjithëve.

Autorja e hulumtimit është arkitektja dhe studiuesja Milka Dokuzova, dhe u bashkëfinancua nga Fondacioni Kvinna till Kvinna dhe UK International Development.