16 ditë aktivizëm kundër dhunës me bazë gjinore: Si dobësitë sistemike i vënë gratë në rrezik

Në periudhën e fushatës globale të këtij viti “16 ditë aktivizëm kundër dhunës me bazë gjinore”, bëhet e qartë përsëri se Maqedonia e Veriut përballet me dobësi serioze institucionale që vënë në pikëpyetje mbrojtjen e grave dhe vajzave, shkruan Portalb.mk.

Organizatat që merren me viktimat në baza ditore e konfirmojnë këtë. Siç theksojnë nga Shoqata për Edukim dhe Hulumtim Shëndetësor HERA, përvojat e përdorueseve të tyre tregojnë qartë se gratë shpesh dekurajohen të raportojnë dhunën “për shkak të vonesave në veprim, mungesës së një qasjeje të ndjeshme, mosrespektimit të protokolleve dhe koordinimit të dobët midis policisë, qendrave për punë sociale dhe institucioneve shëndetësore.” Për më tepër, paralajmërojnë se dhuna dixhitale – kërcënimet, shantazhet, ndarja e përmbajtjes intime dhe përndjekja në internet – në pjesën më të madhe mbetet pa një përgjigje adekuate institucionale, pasi sistemit ende i mungojnë procedurat e zhvilluara, burimet dhe stafi i trajnuar.

Nga ana tjetër, si perspektiva akademike ashtu edhe ajo e medias konfirmojnë të njëjtën gjë. Era Gjakova, gazetare dhe njëkohësisht studiuese e temës nga këndvështrimi i ligjit, thekson se megjithëse kjo temë po flitet gjithnjë e më shumë, “vendi ende mbetet i bllokuar në të njëjtën diagnozë – normat patriarkale, qëndrimet konservatore dhe stereotipet mbajnë një kulturë heshtjeje.” Ajo thekson se kuadri ligjor është relativisht i mirë dhe në përputhje me Konventën e Stambollit, por problemi mbetet në faktin se ligjet nuk zbatohen në mënyrë të vazhdueshme. “Pa zbatimin e tyre të plotë, përparimi i vërtetë nuk mund të arrihet,” thekson ajo.

Media – pjesë e zgjidhjes apo pjesë e problemit?

Dhuna me bazë gjinore nuk riprodhohet vetëm përmes normave shoqërore diskriminuese, por edhe përmes mënyrës se si mediat raportojnë për këto raste. Era Gjakova thekson se në një sërë situatash “standardet e etikës dhe raportimit profesional janë pothuajse inekzistente”. Titujt sensacionalistë, zbulimi i identiteteve, spekulimet pa informacion zyrtar – e gjithë kjo jo vetëm që shkel kodin profesional, por gjithashtu rrit rrezikun për vetë viktimat.

Në vend që të mbrohen, gratë janë përsëri të ekspozuara ndaj dënimit, stigmës dhe presionit nga publiku. Kjo kontribuon drejtpërdrejt në krijimin e një atmosfere në të cilën viktimat kanë frikë të raportojnë dhunën – një arsye tjetër për mosbesim në institucione.

Dhuna digjitale – një kërcënim me rritje të shpejtë që mbetet në hije

Fushata e këtij viti përqendrohet në dhunën dixhitale, të cilën ekspertët e theksojnë si një nga format me rritjen më të shpejtë të abuzimit me bazë gjinore. Si HERA ashtu edhe organizatat e tjera paralajmërojnë se në vendin tonë institucionet nuk janë të gatshme të merren me raste të tilla: nuk ka njohuri të mjaftueshme, nuk ka shërbime të specializuara, dhe protokollet ose janë të pamjaftueshme ose nuk zbatohen.

Derisa hapësira dixhitale të bëhet e sigurt, barazia dhe mbrojtja e grave do të mbeten të paplota.

Patriarkati si pengesë sistemike

Pavarësisht kornizës ligjore formalisht të mirë, vlerat dhe narrativat patriarkale, shpesh të promovuara në debatet publike, si në media ashtu edhe në rrjetet sociale, vazhdojnë të minojnë çdo ndërhyrje institucionale. Përhapja e keqinformimit për barazinë gjinore, normalizimi i dhunës nën maskën e “vlerave tradicionale” dhe rritja e lëvizjeve kundër gjinisë krijojnë një mjedis në të cilin gratë ndjehen të pasigurta për të kërkuar ndihmë.

Rosica – një tragjedi që nuk duhet ta harrojmë

Pasojat e këtyre dështimeve sistemike nuk janë vetëm statistika. Ata kanë një emër, një jetë dhe një tragjedi. Rasti Rosica, i cili ka tronditur të gjithë vendin, është një kujtesë e dhimbshme se çdo vonesë institucionale, çdo procedurë injorante, çdo shpërfillje e protokollit dhe çdo raportim sensacionalist mund të rezultojë në një humbje të pariparueshme.

Rosica nuk ishte vetëm viktimë e dhunuesit, por edhe e një sistemi që nuk e mbrojti kur duhej. Rasti i saj duhet të jetë një alarm, jo një histori tjetër e harruar shpejt.

Pas 16 ditësh aktivizmi, mesazhi duhet të jetë i qartë: Kemi ligje, por na mungon zbatimi i tyre. Kemi institucione, por na mungon ndjeshmëria dhe ekspertiza. Kemi media, por na mungon një standard etik. Ne kemi një hapësirë për komunikim dixhital, por ai ende nuk është i sigurt për gratë. Në nder të Rosicës, dhe në mbështetje të të gjitha grave që i mbijetojnë dhunës, ne duhet të ndërtojmë një sistem që promovon një atmosferë kolektive të tolerancës, parandalimit dhe mbrojtjes.

Ky artikull është përgatitur në kuadër të projektit Rrjeti i Diversitetit 2.0 – Agjenda e Re.