Rrugët e reja elektrike: Kina, Gjermania dhe sinjalet e BE-së

Shkruan: Ardita Osmani

Makina elektrike (EV) janë kthyer në një pikë përplasjeje mes ambicies për një të ardhme të gjelbër dhe frikës nga humbja e konkurrencës industriale.
Në qendër të debatit qëndron konflikti i ri tregtar mes Kinës dhe Gjermanisë, i cili po formëson politikën e të gjithë Bashkimit Evropian ndaj tranzicionit energjetik. Ndërsa Brukseli ngre flamujt e “sinjalit semaforik”, jeshil për bashkëpunim, verdhë për kujdes, e kuq për kufizime disa vende më të vogla, si Shqipëria, po ecin më shpejt në praktikë: në rrugët e Tiranës tashmë qarkullojnë qindra taksi elektrike, shumica të importuara nga Kina.

Kina përshpejton, Europa frenon

Kina është sot prodhuesja më e madhe e makinave elektrike në botë. Kompani si BYD, Geely dhe SAIC kanë arritur të ulin ndjeshëm çmimet, falë mbështetjes së madhe shtetërore, qasjes në lëndë të para dhe ekonomisë së shkallës.
Për shumë konsumatorë evropianë, makinat kineze janë më të lira dhe shpesh më të avancuara teknologjikisht. Por për industrinë gjermane, ato përfaqësojnë një kërcënim të qartë.

Gjermania, me sektorin e saj të fuqishëm automobilistik (Volkswagen, BMW, Mercedes-Benz), e sheh veten të ndarë mes dy qëllimeve:

• Të ruajë konkurrencën e brendshme kundër prodhuesve kinezë;
• Të shmangë një luftë tregtareqë mund të dëmtojë eksportet e saj drejt Kinës.

Për Gjermaninë, makinat elektrike kineze janë një sfidë industriale dhe politike. Nga njëra anë, qeveria gjermane e di se prodhuesit vendas kanë nevojë për mbrojtje kundër konkurrencës së subvencionuar. Nga ana tjetër, ekonomia gjermane varet shumë nga eksportet drejt Kinës, përfshirë edhe vetë kompanitë si Volkswagen, që prodhojnë një pjesë të makinave të tyre në fabrikat kineze.Për këtë arsye, Berlini po përpiqet të ruajë ekuilibrin: të mos mbyllë tregun, por të mos lejojë që Kina ta dominojë atë plotësisht.

Komisioni Evropian ka nisur një hetim ndaj subvencioneve kineze për EV, duke propozuar tarifa mbrojtëse. Por në vend që të flasë me gjuhën e përplasjeve, Brukseli po përdor një qasje semaforike:

• Jeshil– treg i hapur dhe bashkëpunim, për sa kohë konkurrenca është e ndershme.
• Verdhë– kujdes dhe hetime mbi subvencionet.
• E kuqe– tarifa dhe masa mbrojtëse nëse provohet se shteti kinez po deformon tregun.

Gjermania ndodhet në dritën e verdhe, kërkon negociata, jo përplasje. Por disa vende, si Franca, kërkojnë të ndezin të kuqen për të mbrojtur industrinë evropiane.

Ndërkohë në Ballkan, makinat kineze janë në rrugë

Ndërsa BE-ja mat peshën e tarifave, Shqipëria po e jeton tranzicionin elektrik në mënyrë praktike. Në Tiranë, mbi gjysmën e taksive janë tashmë makina elektrike, shumica prej tyre të importuara nga Kina. Qeveria shqiptare ka hequr TVSH-në dhe taksat e importit për EV-të, duke i bërë ato shumë më të përballueshme. Shoferët raportojnë kursime të mëdha në karburant dhe mirëmbajtje, ndërsa qyteti po fiton ajër më të pastër.

Edhe pse rrjeti i karikimit është ende i kufizuar jashtë Tiranës, modeli shqiptar po shihet si një shembull pragmatizmi dhe opportunitet ekonomik.

Për vende si Maqedonia e Veriut, që ende po përgatisin strategjinë për transportin elektrik, përvoja shqiptare është domethënëse. Ajo tregon se tranzicioni i gjelbër nuk kërkon patjetër subvencione miliardëshe, por politika fiskale të zgjuara dhe hapje ndaj teknologjive të reja, pavarësisht se nga vijnë ato.

Nëse BE-ja do të kalojë nga “drita e verdhë” në “të kuqe” ndaj Kinës, makinat kineze mund të bëhen më të shtrenjta për tregjet evropiane. Por në Ballkan, ku importet janë më të lira dhe kërkesa po rritet, ato mund të mbeten një zgjidhje e arsyeshme për transportin publik dhe privat.