Pasojat e gabimeve strategjike në kohën tonë

Ndërsa gara e të gjitha llojeve dhe e ardhmja sjellin pasiguri, jo vetëm për shtetet e vogla, por edhe për ato të mëdha, pozicioni gjeografik i një shteti dhe të menduarit strategjik shfaqen si tipare vendimtare në të kuptuarit e së ardhmes. Këto tipare janë të pamohueshme në kontekstin e gjeopolitikës nga antikiteti deri në kohën tonë. Sot, mund të themi se ato janë dy forcat kryesore lëvizëse në marrëdhëniet ndërkombëtare. Diplomacia tradicionale, të cilën shtetet e përdorin për të ndërtuar marrëdhënie diplomatike të parashikueshme, hap pas hapi, po kalon nën hijen e botës dinamike të marrëdhënieve të paparashikueshme midis shteteve dhe aktorëve jo-shtetërorë.

Tani le të hedhim një vështrim në të menduarit dhe pozicionin gjeografik si koncepte në gjeopolitikë dhe më gjerë. Koncepti i pozicionit gjeografik të një shteti në gjeopolitikë ka të bëjë me lidhjen midis hapësirës dhe zhvillimeve politike. Koncepti i vendit në gjeopolitikë i referohet ndërveprimit midis hapësirave gjeografike dhe proceseve politike, gjë që na tregon më shumë rreth dinamikës së fuqisë. Historikisht, tiparet gjeografike, ekonomike, kulturore dhe fetare kanë përcaktuar rezultatet e nismave shtetërore. Ndërsa mendohet në këtë kontekst, ai përfshin një kornizë për udhëheqësit për të njohur realitete të rëndësishme strategjike në marrëdhëniet ndërkombëtare. Gjatë historisë, ka pasur shumë situata ku pozicioni gjeografik dhe mendimi i udhëheqësve kanë luajtur një rol vendimtar në rezultatin e krizave ose luftërave.

Le të kalojmë tani në botën reale, ku udhëheqësit politikë nuk mund të shmangin gabimet në çështjet e politikës së jashtme dhe globale. Sigurisht, ky proces lidhet me mënyrën se si udhëheqësit mendojnë vazhdimisht për veprimet e ardhshme në politikën e jashtme dhe të brendshme. “Britania e Madhe dhe Franca duhet të punojnë së bashku për t’iu kundërvënë kërcënimeve të shumta destabilizuese dhe për ta mbrojtur Evropën nga “varësitë e tepërta” prej SHBA-së dhe Kinës”, tha të martën presidenti francez Emanuel Macron para parlamentit britanik. Deklarata e presidentit Macron tregon qartë se varësia e shteteve nga të tjerët, tani dhe në të ardhmen, nga më të fuqishmit, nuk shkon në favor të pozicionit të një shteti ose shteteve më pak të dobëta, as në favor të mendimit strategjik. Prandaj, ky shqetësim lidhet më shumë me pozicionin e një shteti në politikën ndërkombëtare. Kemi shumë shembuj të tillë. Le të zbresim në nivelin ballkanik, ku çështjet mbeten të hapura dhe ide të ngjashme rreth mungesës së mendimit strategjik dhe pozicionit gjeografik tani po shprehen.

Supozimet strategjike historikisht kanë kontribuar në llogaritjet e gabuara, dhe këtu mund të marrim disa shembuj. Udhëheqësit politikë në parim duhet të veprojnë në një realitet që bazohet në kufizime dhe epërsi, qofshin ato gjeografike, ekonomike, ushtarake etj. Ballkani, i cili ndodhet strategjikisht midis Evropës Perëndimore, Lindore dhe Lindjes së Mesme, është një rast klasik që ka ndikuar në vendimmarrjen strategjike të udhëheqësve me gabime tragjike, jo vetëm të nxitura nga faktorë të jashtëm, por edhe nga faktorë të brendshëm rajonalë. Si gabime strategjike nga fuqitë e huaja, mund të marrim rastin e Srebrenicës në Bosnjë-Hercegovinë në korrik të vitit 1995, ku neglizhenca e faktorit të jashtëm solli një tragjedi ku mbi 8 mijë anëtarë të komunitetit boshnjak u vranë nga forcat serbe. Vonesa dhe përçarjet në politikën perëndimore ranë në kategorinë e llogaritjeve të gabuara të shteteve perëndimore, dhe sigurisht, të vendndodhjes së tragjedisë. Humbja e besueshmërisë ndaj Perëndimit dhe shteteve të tjera anëtare në OKB u vlerësua gjithashtu si një dështim i institucioneve ndërkombëtare ose forcave paqeruajtëse për të parandaluar vrasjet në Srebrenicë.

Një shembull tjetër mund të merret nga Shqipëria, e cila tashmë ka marrë dritën jeshile nga BE për anëtarësim në union. Mendimi strategjik i udhëheqjes në Tiranë ishte më i rëndësishëm për këtë përparim sesa pozicioni gjeografik dhe fuqia ekonomike e Shqipërisë. Me të njëjtat shembuj, mund të vazhdojmë më tej në vendet e tjera të Ballkanit. Kështu, ditë më parë, kryeministri i Maqedonisë së Veriut, Hristijan Mickoski, në mungesë të një zgjidhjeje me Bullgarinë, sipas reagimeve në Shkup, zgjodhi sulmin bazuar në kualifikime personale, gjë që tregon një shpërfillje të mendimit strategjik dhe pozicionit të shtetit në marrëdhëniet me vendet e tjera. “Ai djalë u dërgua për të tërhequr vëmendjen time”. “Nuk mendoj se duhet t’i japim mundësinë, dhe ju bëj thirrje juve, mediave. Lëreni atë djalë aty. Kjo është një qeveri që dikush tjetër po e drejton në sfond; ata njerëz duhet të punojnë. Dhe i dhanë një detyrë, hajde tani, ngacmojeni”. “Është si një mi që ngacmon një luan”, tha kryeministri Mickoski, duke iu referuar qëndrimeve të Ministrit të Jashtëm bullgar Georgi Gjeorgiev. Të dyja shtetet akuzojnë njëra tjetrën për provokime duke mos ofruar përfundimisht zgjidhje konkrete që nga viti 2017.

Më tej nga historia e Ballkanit, mund t’i sjellim lexuesit një shembull edhe më të mirë. Gjatë shpërbërjes së Perandorisë Osmane, Ballkani ishte tema qendrore e “Çështjes Lindore” (1806-1923). Llogaritjet e gabuara të shteteve perëndimore më vonë çuan në rritjen e nacionalizmit në Ballkan, duke ndikuar në rritjen e grupeve ekstremiste që kundërshtonin ndikimin e Austro-Hungarisë. Aneksimi i Bosnjës -Hercegovinës në vitin 1908 nga Austro-Hungaria ishte një nga arsyet që, në vitin 1914, vrasja e Franc Ferdinandit të ishte shkas për fillimin e Luftës së Parë Botërore (LPB). Në atë kohë, faktorët e jashtëm, vendimet e tyre dhe të cilat u pasuan nga ngjarje të njohura më vonë gjatë shekullit të 20-të mund të konsiderohen llogaritje të gabuara. Së fundmi, në marrëdhëniet moderne midis shteteve, aspektet historike, gjeografike, fetare, ekonomike, kulturore, etj., nuk duhet të nënvlerësohen kurrë. Por këtu është e rëndësishme të thuhet se vlerësimi afatshkurtër nga udhëheqësit çon në paqëndrueshmëri dhe marrëdhënie të këqija në politikën e jashtme dhe atë të brendshme. Gabimet historike gjatë dy shekujve të fundit ilustrojnë shembujt e lartpërmendur se supozimet strategjike dhe pozicionet gjeopolitike janë pjesë e një rezultati më të madh që shtetet duhet të arrijnë në marrëdhëniet në mes tyre.

Në kontekstin e pozicionit të shteteve të Ballkanit, mund të thuhet më tej se duke kuptuar të gjitha anët e mosmarrëveshjeve, duke kuptuar rolin e aktorëve të jashtëm dhe lokalë. Duke bërë planifikim të qëndrueshëm, qeveritë mund të shmangin përsëritjen e tragjedive të së kaluarës, si në nivel rajonal dhe me gjerë.

Shkrimi është shkruar enkas për Portalb.mk. Të drejtat e publikimit i kanë vetëm Portalb.mk dhe autori, sipas marrëveshjes mes tyre.