Një e treta e nxënësve në RMV kanë provuar alkool para moshës 13 vjeç, tregon një studim i ISHP-së
Nga viti 2008 deri në vitin 2024, përdorimi i alkoolit gjatë jetës tek adoleshentët tregon një trend luhatës, tregon raporti nga Instituti i Shëndetit Publik (ISHP), i titulluar “Projekti kërkimor i shkollave evropiane mbi alkoolin dhe drogat e tjera në Maqedoni”, i publikuar më 22 dhjetor, transmeton Portalb.mk.
Anketa ESPAD 2024 ofron një pasqyrë të konsiderueshme dhe në kohë të sjelljeve, qëndrimeve dhe mjediseve të rrezikut të nxënësve të moshës 15 deri në 16 vjeç në Maqedoni. Me një mostër përfaqësuese kombëtare prej mbi 2.800 nxënësish, studimi nxjerr në pah modelet e vazhdueshme dhe në zhvillim të përdorimit të substancave, si dhe trendet psikosociale dhe të sjelljes që lidhen me to.
Ndërsa format tradicionale të përdorimit të substancave – të tilla si duhani dhe alkooli – kanë treguar tendenca në rënie ose stabilizim, përdorimi në rritje i produkteve më të reja si cigaret elektronike dhe produktet e duhanit të ngrohta është i dukshëm. Përdorimi i cigareve elektronike gjatë jetës është rritur ndjeshëm që nga viti 2019, ndërsa fillimi i hershëm i përdorimit si të cigareve elektronike ashtu edhe të duhanit tradicional vazhdon të jetë shqetësim për shëndetin publik.
Alkooli mbetet substanca më e përdorur gjerësisht, me një të tretën e nxënësve që raportojnë pirje të rëndë episodike. Përdorimi i alkoolit ishte 61% në vitin 2008, ra në 57% në vitin 2015, arriti kulmin në 67% në vitin 2019 dhe më pas ra në 63% në vitin 2024. Kjo tregon rritje të përgjithshme gjatë periudhës 16-vjeçare, me një rritje të konsiderueshme midis viteve 2015 dhe 2019, e ndjekur nga një rënie e vogël në periudhën më të fundit.
Kur u pyetën për pirjen e alkoolit në muajin e kaluar, përdorimi i alkoolit mbeti relativisht i qëndrueshëm, por tregoi një tendencë të lehtë në rënie. Në vitin 2008, ishte 39%, ra në 38% në vitin 2015, u rrit pak në 41% në vitin 2019 dhe ra përsëri në 37% në vitin 2024.
Përdorimi i alkoolit gjatë jetës është pak më i lartë tek djemtë (63.5%) sesa tek vajzat (62.0%), duke rezultuar në një prevalencë të përgjithshme prej 62.7%. Muajin e kaluar, përdorimi i alkoolit tregon një ndryshim më të theksuar gjinor, me 40.4% të djemve dhe 34.6% të vajzave që raportuan përdorim, për një prevalencë të përgjithshme prej 37.5%.
Pirja e tepërt episodale, ose pirja e tepërt (pesë ose më shumë pije në një rast) në 30 ditët e fundit, u raportua nga 36.5% e djemve dhe 30.1% e vajzave, duke rezultuar në një prevalencë të përgjithshme prej 33.2%. Kjo sugjeron që djemtë kanë më shumë gjasa të përfshihen në pirjen e tepërt sesa vajzat, thotë ISHP.
Midis viteve 2008 dhe 2024, pirja e tepërt e alkoolit në mënyrë episodale tek djemtë ra nga 40% në vitin 2008 në 31% në vitin 2015, pastaj u rrit në 37% në vitin 2019 dhe mbeti e qëndrueshme në vitin 2024.
Tek vajzat, prevalenca ra nga 27% në vitin 2008 në 21% në vitin 2015, e ndjekur nga një rritje në 30% në vitin 2019, e cila mbeti e pandryshuar në vitin 2024. Prevalenca e përgjithshme ndoqi një model të ngjashëm, duke rënë nga 34% në vitin 2008 në 26% në vitin 2015, dhe më pas duke u rritur në 33% si në vitin 2019 ashtu edhe në vitin 2024. Këto tendenca tregojnë një rënie të përgjithshme në gjysmën e parë të periudhës, pasuar nga një kthim në nivele afër vitit 2008 në vitet e fundit.
Prevalenca e dehjes nga alkooli gjatë gjithë jetës është më e lartë tek djemtë (29.7%) sesa tek vajzat (24.3%), duke rezultuar në një total prej 27.0%. Dehja nga alkooli muajin e kaluar tregon një model të ngjashëm gjinor, me 9.5% të djemve dhe 7.7% të vajzave që raportojnë episode të fundit, duke çuar në një prevalencë të përgjithshme prej 8.6%.
Midis nxënësve, 28.5% raportuan se kishin pasur përvojën e tyre të parë me alkoolin në moshën 13 vjeç ose më të vogël. Kjo sjellje ishte më e përhapur tek djemtë, me 34.7% që raportuan përdorim të hershëm të alkoolit, krahasuar me 22.5% të vajzave. Kur bëhej fjalë për dehje, 6.7% e nxënësve raportuan se për herë të parë ishin dehur në moshën 13 vjeç ose më të vogël. Përsëri, prevalenca ishte më e lartë tek djemtë (8.3%) sesa tek vajzat (5.2%).
Në vitet e fundit, 15.7% raportuan se pinin alkool rrallë për të shijuar një festë, ndërsa 5.2% e bënin këtë gjithmonë. Për të qenë më argëtues, 13.9% pinin rrallë dhe 4.7% gjithmonë. Kur ndiheshin të trishtuar ose të shqetësuar, përgjigjet “rrallë” varionin nga 9.6% në 10.5%, ndërsa “gjithmonë” varionin nga 2.6% në 2.8%. Për t’u ndjerë “të dehur”, 9.2% pinin rrallë dhe 2.5% gjithmonë. Pirja për t’u përshtatur ose për t’u pëlqyer ishte e rrallë, me përgjigje “rrallë” nga 9.4% dhe 5.1%, dhe “gjithmonë” vetëm 1.3% dhe 0.5%, duke treguar një rënie të qartë. Në mënyrë të ngjashme, shmangia e ndjenjës së të lënit jashtë vëmendjes u raportua nga 6.7% rrallë dhe 1.1% gjithmonë. Në përgjithësi, pirja për arsye sociale ose emocionale tentonte të ndodhte më rrallë se “gjithmonë”.
“Në përgjithësi, këto gjetje nxjerrin në pah rëndësinë e forcimit të strategjive parandaluese si në nivel shkolle ashtu edhe në atë të komunitetit. Ato kërkojnë një qasje të integruar që përfshin familjet, edukatorët, politikëbërësit dhe profesionistët e shëndetit mendor. Ndërhyrjet e ardhshme duhet të përparësojnë zbulimin e hershëm, mirëqenien emocionale dhe edukimin digjital, ndërsa adresojnë gjithashtu varësitë nga substancat dhe varësitë e sjelljes brenda një kuadri koherent të bazuar në prova. Të dhënat e ofruara nga ESPAD 2024 do të jenë jetësore për të mbështetur këto përpjekje dhe për të udhëhequr përgjigjet e shëndetit publik në vitet e ardhshme”, thuhet ndër të tjera në konstatim.
Ndërkohë, të dhënat për përdorimin e drogës nga fëmijët janë edhe më dramatike. Analiza mbi Statusin dhe Trajtimin e Fëmijëve që Përdorin Droga dhe Substanca të Tjera Psikotrope në Maqedoninë e Veriut, përgatitur nga Avokati i Popullit, tregon se nga të dhënat për vitin 2023 dhe gjysmën e parë të 2024-ës, janë evidentuar rreth 130 fëmijë përdorues droge, kryesisht marijuanë dhe amfetaminë, ndërsa ka të varur nën moshën 6 vjeçare.
Gjithashtu, shtatë nga 10 duhanpirës kanë filluar të pinë duhan deri në moshën 21 vjeç. Mosha mesatare në të cilën fëmijët në Maqedoni fillojnë të pinë duhan është 13 vjeç e gjysmë.