Çmimi i dizelit në RMV mbeti i njëjtë, benzina ra: Çfarë paguajmë me çdo litër karburant që mbushim? (Infografik)
Komisioni Rregullator i Energjetikës ka vendosur që duke filluar nga sot çmimi i benzinës (95 dhe 98 oktanë) të ulet me 2.5 deri në 3 denarë për litër, ndërsa çmimi i karburantit dizel do të mbetet i njëjtë si më parë. Kështu, çmimi maksimal i një litri Eurosuper 95 do të jetë 84 denarë për litër, i Eurosuper 98 – 85.5 denarë për litër, i Eurodizelit 95.5 denarë për litër, dhe i vajit ekstra të lehtë 92.5 denarë për litër, që është një rritje prej gjysmë denari. Komisioni thekson se kanë marrë edhe një vendim për uljen e shumës që qytetarët paguajnë për çdo litër karburant për punë përmes depos, nga 1.70 në 1.20 denarë për litër, shkruan Meta.mk, transmeton Portalb.mk.
Sipas KRRE-së, çmimet e benzinës në bursat botërore në javën e fundit kanë rënë me 3.76 përqind, ndërsa dizelit është rritur me 1.6 përqind, prandaj çmimi i benzinës është ulur. Sipas Komisionit Rregullator të Energjetikës, kursi i këmbimit të denarit kundrejt dollarit, i cili ndikon edhe në çmimin përfundimtar, është 0.5 përqind më i ulët.
Në një kohë kur çmimet e energjisë po rriten në mënyrë dramatike për shkak të luftës që Shtetet e Bashkuara dhe Izraeli filluan në Iran, Meta.mk analizoi se ku shkon pjesa e çdo litri karburanti të shitur. Sipas informacionit nga Komisioni Rregullator i Energjetikës, i cili përmbahet në vendimet e tyre në lidhje me çmimin e naftës dhe derivateve të naftës, pjesa më e madhe, siç pritej, ndahet për çmimin me shumicë të derivateve, pra për kompanitë e naftës dhe rafineritë. Më saktësisht, kur bëhet fjalë për karburantin dizel, rreth 66 përqind e çmimit është çmimi i rafinerisë, dhe për benzinën pa plumb, ajo mbulon rreth 55 përqind të çmimit.
Shuma e dytë më e madhe ndahet për akcizën, pra taksë të vendosur nga shteti dhe arrin në rreth 16 përqind të çmimit të një litri naftë dhe 26 përqind të çmimit të çdo litri benzinë. Një taksë e tretë që i shkon gjithashtu shtetit është një taksë tjetër, përkatësisht Tatimi mbi Vlerën e Shtuar, i cili aktualisht arrin në 10 përqind pasi Qeveria vendosi të caktojë një normë të përkohshme preferenciale për naftën dhe derivatet e naftës, në vend të 18 përqind. Akciza dhe TVSH-ja, si taksa, së bashku përbëjnë një pjesë të madhe të çmimit të karburanteve, përkatësisht nga një e katërta (25 përqind) deri në 35 përqind të çmimit me pakicë që paguajmë në stacionet e benzinës, varësisht nga lloji i karburantit që mbushim. Ndër taksat që i ndahen gjithashtu shtetit për çdo litër karburant janë taksat për rezervat e detyrueshme (nga 0.3 në pothuajse 1 përqind) dhe për mjedisin (0.1 përqind).
Pastaj, rreth 8-9 përqind e çmimit me pakicë transferohet te kompanitë që importojnë dhe transportojnë karburantet, më saktësisht, 8 përqind për marzhin tregtar dhe magazinimin dhe rreth një përqind për transportin.
Ekspertët paralajmërojnë se ulja e përkohshme e Tatimit mbi Vlerën e Shtuar nga 18 në 10 përqind për karburantet nuk është e mjaftueshme për të parandaluar që ekonomia maqedonase të hyjë në të ashtuquajturin stagflacion, pra rritje të ulët të Prodhimit të Brendshëm Bruto të shoqëruar me inflacion të lartë (rritje çmimesh) dhe rritje të papunësisë.
Akademiku Taki Fiti paralajmëroi për kërcënime të tilla në një intervistë për Bloomberg Adria, sipas të cilit kjo krizë energjetike është “shumë më e rëndë se kriza energjetike në vitin 2022, sepse për 20 ditë çmimi i naftës u rrit me 70 përqind”. Siç shton Fiti, rreziqet për Maqedoninë janë më të mëdha sepse vendi pati normën më të lartë të inflacionit në rajon edhe gjatë krizës në vitin 2022.
Ai beson se një masë shumë më efektive sesa ulja e TVSH-së është ndërhyrja në akcizat, të cilat do të ndikojnë drejtpërdrejt në çmimet e karburanteve. Ai gjithashtu i bëri thirrje Komisionit për Mbrojtjen e Konkurrencës të reagojë ndaj rritjeve të pajustifikuara të çmimeve.
“Nuk mund të mburremi se kemi çmimet më të ulëta të karburantit në rajon, nevojitet edhe më shumë aktivitet nga Komisioni për Mbrojtjen e Konkurrencës, nuk është mjaftueshëm aktiv. Kemi tendenca të forta të rritjes së pajustifikuar të çmimeve dhe përdorimit të kësaj situate për të bërë fitime të mëdha”, tha Taki Fiti në një intervistë me Bloomberg Adria. Sipas tij, do të jetë e nevojshme që Banka Popullore të rrisë normat e interesit, dhe shteti do të duhet të ribalancojë buxhetin.
“Nëse inflacioni rritet dhe ndodh stagflacion, do të jetë e vështirë të kthehen gjërat prapa”, tha Fiti.
Në të kundërt, kryeministri Hristijan Mickoski, javën e kaluar para se Komisioni Rregullator i Energjetikës të merrte vendim për çmimet e reja maksimale, tha se ulja e TVSH-së ka një ndikim më të madh në çmimet përfundimtare sesa ulja e akcizave.
“Arritëm në përfundimin se nëse do të ndërhynim në akcizat, atëherë ulja për benzinën pa plumb me oktan 95 dhe 98 do të ishte 1 denar për litër, ndërsa për naftën 2 denarë për litër. Kjo është arsyeja pse vendosëm të kemi ndërhyrje më të fuqishme dhe më të madhe dhe në këtë mënyrë çmimet ulen, afërsisht me 6.5 deri në 7 denarë për litër. Por, sigurisht, ne do ta monitorojmë situatën dhe si masë tjetër kur ajo ulje do të jetë më e ndjeshme, do ta marrim parasysh. Por tani ne donim një ndërhyrje më të madhe dhe më të fuqishme në mënyrë që qytetarët ta ndienin menjëherë, në mënyrë që të mos kishte rritje dramatike që do të ndikonte në standardin e jetesës së qytetarëve”, tha Mickoski në atë kohë.
Kriza aktuale e çmimeve të karburanteve lidhet ngushtë me zhvillimet gjeopolitike në Lindjen e Mesme, ku përshkallëzimi i konfliktit ushtarak i udhëhequr nga Shtetet e Bashkuara të Amerikës dhe Izraeli ka ndikuar drejtpërdrejt në tregjet globale të energjisë. Ky tension ka shkaktuar pasiguri në furnizimin me naftë dhe rritje të çmimeve në bursat ndërkombëtare, duke reflektuar më pas edhe në vendet e rajonit. Si pasojë, shumë shtete janë përballur me rritje të kostove të importit të karburanteve, çka ka detyruar qeveritë të ndërhyjnë me masa fiskale dhe rregullatore për të zbutur ndikimin tek qytetarët.