A do t’a dëmtojë ekonominë e RMV-së kriza energjetike

Shkuan: Nexhat Bexheti

Ekonomitë perëndimore, tashmë të rraskapitura nga valët e inflacionit pas pandemisë dhe kriza energjetike pas luftës në Ukrainë, do të përballeshin përsëri me të njëjtin problem nëse çmimet do të rriteshin pa rritje reale të prodhimit. Bankat qendrore janë të bllokuara midis masave për të frenuar inflacionin dhe atyre për të parandaluar recesionin. Me fjalë të tjera – rreziku i stagflacionit.

Logjika e luftës injoron faktin e thjeshtë se ekonomia globale është e varur nga energjia dhe se një tronditje energjetike nuk prek vetëm armikun.

Po hyjmë në një periudhë pasigurie të madhe. E gjitha varet nga kohëzgjatja e konfliktit. Nëse ai qetësohet relativisht shpejt, pasojat globale nuk do të jenë dramatike. Por nëse lufta vazhdon, bota, e cila tashmë po përballet me sfida të shumta ekonomike, mund të gjendet në telashe edhe më të mëdha.

Rritja e çmimeve të naftës bruto me siguri do të ndikojë edhe në Maqedoninë e Veriut. Nëse parashikimet e errëta për çmimin e një fuçie nafte Brent prej 100 dollarësh bëhen realitet, çmimet e karburantit në pompa, ashtu si në Evropë, do të rriten me 10 deri në 15 përqind. Kjo do të rriste drejtpërdrejt inflacionin, edhe nëse kërkesa e brendshme mbetet e dobët. Kreditë për qytetarët dhe ekonominë do të ishin më të shtrenjta, cikli i investimeve do të ngadalësohej dhe rritja e BPP-së do të ishte më e dobët. Maqedonia e Veriut realizon pjesën më të madhe të eksporteve të saj në BE. Nëse lufta në Iran do të shkaktonte një ngadalësim më të gjerë në ekonominë evropiane, pasojat do të përhapeshin në industrinë e Maqedonisë së Veriut, veçanërisht në industrinë e përpunimit të metaleve metalurgjisë dhe prodhimet ushqimore të freskëta dhe të konzervuara..

Tregjet globale të energjisë dhe kapitalit tashmë po i ndiejnë efektet. Sipas analizës së revistës amerikane Barrons, “tregjet e energjisë dhe ato financiare po përgatiten për luhatje të papritura dhe të mprehta” për shkak të rrezikut gjeopolitik, i cili tani reflektohet në mënyrë aktive në instrumentet financiare dhe çmimet e mallrave.

Çmimet e naftës u rritën në rreth 80 dollarë për fuçi menjëherë pas hapjes së bursave në Tokio dhe Sidnei të dielën vonë në mbrëmje, sipas kohës sonë, që ishte një kërcim i menjëhershëm prej rreth 10 përqind. Analistët paralajmërojnë se, nëse transporti i produkteve të energjisë përmes Ngushticës së Hormuzit ndërpritet seriozisht, çmimi mund të rritet në mbi 100 dollarë, gjë që do të kishte një ndikim të fortë inflacionist në ekonominë globale.

Ndërsa lufta kërcënon të përhapet në të gjithë rajonin e Lindjes së Mesme, bankat qendrore në të gjithë botën nuk duhet të hezitojnë. Politika monetare duhet të balancojë midis luftës kundër inflacionit dhe ruajtjes së rritjes, ndërsa ndërhyrjet fiskale do të duhet të moderojnë nivelin e ndikimit në familje dhe sektorët që përdorin shumë energji. Por hapësira për manovrim është ngushtuar: borxhet publike janë të larta dhe besimi i tregut është i ulët. Në një skenar ekstrem, sipas parashikimeve të ekspertëve bankarë, disa qeveri mund të marrin në konsideratë edhe një shtrëngim të ri të politikës monetare. Kjo do të thoshte kredi më të shtrenjta për qytetarët dhe kompanitë, presion mbi tregjet e aksioneve dhe rritje më të ngadaltë ekonomike, dhe për këtë arsye një rritje të papunësisë.

Nga ky kontekst i analizave ndërkombëtare, neve si qytetarë dhe afaristë të Maqedonisë së Veriut na tangon mungesa e një program antikrizor i qeverisë së Maqedonisë së Veriut, sepse akoma qeveria nuk ka shpalosur ndonjë mekanizëm mbrojtës nga pasojat e krizës, qytetarët dhe bizneset janë lënë stihisë që nënkupton neglizhencën e programit mbrojtës inflator. Inflacioni do të importohet nga pasojat e krizës ndërkombëtare me pasoja apokaliptike për ekonominë e Maqedonisë së Veriut. Me arsye qytetarët dhe bizneset brengosen për situatën e papëlqyer sepse do të rrënohet standardi jetësor i cili është gjithashtu i brishtë.

Me urdhra për mos rritjen e çmimeve nuk mbrohet standardi jetësor, por duhet intervenim i shpejtë nga rezervat dhe uljen e TVSH dhe taksave të mallrave energjetike dhe ushqimore si dhe liberalizimi i importit të mallrave me karakter strategjik për konsumin e gjerë.

Gjer më tani qeveria nuk ka ide se si të veproje në kohëra krize. Qytetarëve do ju humbet durimi dhe do të aktivizohet spiralja e pakënaqësive e cila do të manifestohet me protesta apo demonstrata rrugore.