Përgjithmonë të varfër në mendje dhe xhep!

Nuk mendojmë për përmbajtje të shtrenjtë, por një kuti votimi të pa vlerë dhe për votues me çmim të lirë. Kurse pikërisht “patriotizmi” i tillë i lirë kushton më shtrenjt. Kjo është arsyeja pse 35 vjet me gurin tonë godasim kokën tonë. Jemi të ndëshkuar që të mos kemi udhëheqës që e dinë se të jesh burrështeti nuk është mungesa e frikës, por fitorja mbi frikën!

Ishulli kroat i Krk është i njohur për plazhet e tij të bukura. Por sapo i afrohesh ishullit, një mega-terminal i madh lundrues për gaz natyror të lëngshëm (LNG) të tërheq vëmendjen. Dy të tretat e sasive të terminalit vijnë nga SHBA-të, dhe sikur anashkalojnë “BE-në e gjelbër”. Kjo e bën Brukselin nervoz. Me atë terminal prej 6.1 miliardë metrash kub të gazit natyror të lëngshëm në Krk në vit, Kroacia po bëhet një pikë kyçe për furnizimin e një pjese të rëndësishme të Evropës. Kurse ndërlidhjet me BeH, Serbinë, Hungarinë, etj. kanë filluar tashmë.

Në shkurt të këtij viti, Kongresi Amerikan miratoi një ligj të quajtur “Akti i Demokracisë dhe Prosperitetit për Ballkanin Perëndimor”, i cili synon të thellojë bashkëpunimin ekonomik me vendet e rajonit, ku gazi natyror i lëngshëm do luan një rol kyç. Një ofensivë e tillë nga SHBA-të në Ballkan është pjesë e një strategjie më të gjerë gjeopolitike, madje duke i shtyrë furnizuesit kinezë të Huawei dhe ZTE. Ndërsa BE-ja po përparon shumë ngadalë me procesin e zgjerimit, SHBA-të po ndërmarrin investime strategjike që ofrojnë ndikim në rritje në rajon. Ministrat e energjisë dhe përfaqësuesit e rreth njëzet vendeve dhe Komisionit Evropian u mblodhën në Uashington për Samitin Transatlantik mbi Sigurinë dhe Furnizimin me Gaz. Takimi u organizua nga Këshilli Kombëtar i Dominimit të Energjisë i SHBA-së (NEDC), me qëllim futjen graduale të një ndalimi për importin e të gjitha llojeve të energjisë ruse. Dymbëdhjetë vende dhe SHBA-të nënshkruan një Deklaratë të Përbashkët mbi Forcimin e Sigurisë së Furnizimit me gaz të lëngshëm në Evropën Qendrore dhe Lindore. U konkludua se diversifikimi i burimeve dhe rrugëve të furnizimit me gaz është thelbësor për sigurinë energjetike të vendeve pjesëmarrëse.

BE-ja po hyn në një varësi të re!

Në shikim të parë, gazi natyror i lëngshëm amerikan (LNG) po zëvendëson gazin rus në tubacionet ekzistuese. Por ekziston shqetësim në rritje se Evropa po hyn në një varësi të re strategjike, jo vetëm ekonomike, por edhe gjeopolitike – thotë Zëvendëspresidentja e Komisionit Evropian Teresa Ribera. Instituti për Ekonominë e Energjisë dhe Analizën Financiare (IEEFA) ka arritur në përfundimin se pjesa e gazit natyror të lëngshëm amerikan mund të mbulojë deri në 80 përqind të nevojave të shumë vendeve evropiane deri në vitin 2028. Tashmë në Greqi, deri në 66 përqind e importeve të LNG-së vijnë nga Shtetet e Bashkuara. Nga terminalet greke të LNG-së në Revitousa dhe Aleksandropolis, gazi amerikan do të transportohet nëpërmjet një “korridori vertikal” në Bullgari, Rumani, Moldavi, Hungari dhe Ukrainë.

BE paralajmëron se anashkalimi i procedurave standarde për konkurrueshmëri në tregun evropian të energjisë mund të rrezikojë integrimin e vendeve kandidate dhe ta bëjë më të vështirë aksesin në fonde nga Plani i Zhvillimit të Ballkanit Perëndimor. Megjithatë, vendet ende kanë mundësinë të importojnë gaz në mënyrë konkurruese nga Azerbajxhani (nga fushat Shah Denis). Megjithatë, fakti është se infrastruktura energjetike këtu është e vjetëruar dhe fondet evropiane për modernizimin e rrjeteve po vijnë ngadalë. Ministrja serbe e Minierave dhe Energjisë, Dubravka Handanović, shprehu mbështetje për zhvillimin dhe forcimin e marrëdhënieve midis Evropës dhe Shteteve të Bashkuara në sektorin e energjisë, në kuadër të Partneritetit për Bashkëpunim Transatlantik për Energjinë dhe Klimën (P-TEC). Për të qenë i sinqertë, diskutimi në Samitin Transatlantik mbi sigurinë e furnizimit me gaz nuk ishte teorik, por më tepër rreth asaj se kush në Evropë po ndërton rrugë alternative dhe kush është ende kundër saj, tha Ministri Kroat i Ekonomisë, Ante Shushnjar. Në fund të fundit, Kroacia ka marrë një “as dhjetëshe” në forcimin e sigurisë së saj. Ky gaz vjen nga vendi më i fuqishëm në botë. Kroacia planifikon të lidhet me Bosnjën dhe Hercegovinën si nga veriu ashtu edhe nga jugu i saj, dhe me Serbinë nuk do të jetë teknikisht e vështirë ose e kushtueshme, pasi rrjetet e gazit në të dy vendet arrijnë në kufirin e përbashkët. Nga ana tjetër, Mali i Zi po shqyrton opsionet me tubacionin IAP. Ministri i Energjisë dhe Minierave i Malit të Zi, Admir Shahmanoviq, prezantoi prioritetet strategjike të vendit të tij, siç është Gazsjellësi Adriatiko-Jonian (IAP). Porti i Barit është gjithashtu këtu, dhe ministri theksoi se ende nuk është marrë një vendim përfundimtar për investim. Ato janë ende në fazën e analizës dhe studimeve të fizibilitetit. “Ne e shohim gazin si një zgjidhje kalimtare për burimet e rinovueshme të energjisë, jo si një zëvendësim afatgjatë për tranzicionin e gjelbër”, theksoi ai, duke mos dashur të zemërojë Brukselin. Ministri rumun i Energjisë, Bogdan Ivan, tha se kompanitë në vendin e tij mund të fitojnë deri në 500 milionë euro më shumë pasi të përfundojë “Korridori Vertikal i Gazit”. Në atë pjesë të Evropës, plani është të transportohet karburanti blu nga terminalet e LNG-së në Aleksandropolis dhe Revitousa në Greqi, si dhe nga rajoni i Kaspikut, nëpërmjet Korridorit Jugor të Gazit në Evropë. Projektet janë gjithashtu në proces për terminale të tjera, siç është Dioriga pranë Athinës.

Rusët janë të mundur, por nuk po dorëzohen

Ministri grek i Mjedisit dhe Energjisë, Stavros Papastavrou, i bëri thirrje BE-së dhe SHBA-së që të mos lejojnë që gazi rus të kthehet në Evropë. Por gazi rus mund të gjejë një rrugë tjetër, dhe me një çmim konkurrues, gjë që do ta dëmtonte këtë proces, paralajmëroi ministri. Bullgaria ka mundësinë të bëhet një qendër furnizimi me gaz dhe tranziti për Evropën Juglindore, Lindore dhe Qendrore, tha ministri i atëhershëm në detyrë i Energjisë Trajço Trajkov. Por blerësit e gazit rus do të trajtohen si delet e zeza.

Një numër kompanish perëndimore janë tashmë të përfshira në proces, duke përfshirë Atlantic SEE LNG Trade, DEPA Emporias dhe DEPA Trading, Naftogaz ukrainas, Bulgartransgaz bullgar, M.T. Abraham Group, Shell, Metlen Energy, etj. Maqedonia e Veriut dhe SHBA-të nënshkruan një marrëveshje për furnizimin me gaz natyror të lëngshëm. Përfitimi më i madh do të jetë për Bosnjën dhe Hercegovinën, ku rreth 80% e termocentraleve janë me qymyr, mbi 50 vjeç. Vendi gjithashtu ka qenë i varur nga gazi rus për një kohë të gjatë. Dhe Kosova do të furnizohej përmes Shqipërisë dhe Maqedonisë (megjithëse Kurti nuk e shikon me shumë simpati gazin e lëngshëm nga Shtetet e Bashkuara)! Shqipëria ka nënshkruar tashmë një marrëveshje kredie prej 6 miliardë dollarësh me kompaninë gjigante amerikane “Venture Global LNG”.

Maqedonia “patriotike” përjetësisht e varfër në mendje dhe xhep!

Diçka mungon gjithmonë në Maqedoni. Dhe mbi të gjitha, qasja shtetërore ndaj problemeve. Ka vite që qan dhe nuk e di pse, dhe pret që dikush tjetër t’i fshijë lotët. Anijet e saj fundosen edhe në ujëra të cekëta. Bullgaria ndërtoi një terminal të gazit natyror të lëngshëm (LNG) në Aleksandropolis pesë vjet më parë, dhe është ndërtuar edhe gazsjellësi Greqi-Bullgari (tubacioni i gazit IGB). Maqedonia mbetet një shtojcë e mbyllur. Përmes atij gazsjellësi bullgar, do të furnizohen shumë vende nga Evropa Juglindore dhe Qendrore (Serbia, Rumania, Hungaria, Republika Çeke, Moldavia, Ukraina, etj.). Dhe ne mburremi se do të jemi “të lidhur” (përdorues), a kemi mund të jemi patrona për furnizimin e një duzine vendesh përreth. Po të kishim tru që s’I kemi. “Patriotizmi” i lirë po na kushton një humbje të kushtueshme prej miliardash të rënda në vit, plus gjeopolitikë të fortë. Por ne nuk po mendojmë për përmbajtje të forta dhe të shtrenjta, por për kuti votimi të lira. Nga 1 janari i vitit të ardhshëm, Bullgaria do të marrë gaz nga Azerbajxhani, dhe ne shpresojmë kot për atë tubacion nafte për në OKTA, i cili ka një kapacitet shumë të ulët. Andaj, anijet tona serisht po fundosen në ujëra të cekëta. Politika e lirë ju detyron në këtë, gjë që është e dëmshme. Ne vazhdojmë me gurin tonë për kokës tonë për 35 vjet. Burrë shteti nuk është mungesa e frikës, por fitorja mbi frikën. Një politikan me çmim të lirë punon me logjikën sipërfaqësore të votuesit të zakonshëm. Këtu kur duhet dielli lutemi për shi dhe anasjelltas. Kjo është arsyeja pse për dy dekada vetëm dy qytete me gaz. Prandaj, lind pyetja nëse Maqedonia do të jetë në gjendje të heqë gradualisht lëndët djegëse fosile, përfshirë gazin natyror deri në vitin 2050, si nënshkruese e Marrëveshjes së Parisit për Klimën dhe detyrimeve të tjera ndërkombëtare për klimën?! Aktualisht, vetëm 663 konsumatorë janë të lidhur me rrjetet aktive të shpërndarjes së gazit në vendin tonë. Nga këto, 411 janë në Strumicë, 235 në Kumanovë, ndërsa vetëm 17 përdorues industrialë janë të lidhur me gazin përmes Zonës Zhvillimore Industriale të Shkupit. Dhe tubacionet rajonale të gazit janë pa rrjet. Ekspertët paralajmërojnë se pa aktivizimin e infrastrukturës degëzuese, gazifikimi i familjeve dhe bizneseve do të ngecë për dekada, ndërsa BE-ja do të kalojë shpejt te hidrogjeni dhe energjia e gjelbër. Nga 1 janari i vitit të ardhshëm, Bullgaria do të marrë gaz nga Azerbajxhani dhe do të arrijë diversifikim të plotë të furnizuesve të energjisë. Një person humbë më shumë kur bëhet skllav i frikës së tij. E këtu për dekada mbretëron frika nga normalja.