DREJT FETARISË A LA CARTE (II)

Është kjo koha e tregut të fesë, e cunamit të sekteve, shurdhësisë ndaj fesë (Weber), ateizmit digjital, e “fesë së dataizmit” (fesë së të dhënave), e tekno-feve që mund ta pushtojnë botën me një premtim shpëtimi të bazuar në algoritme dhe gjene, “e inteligjencës artificiale” (si “Way of the Future” [Rrugë e së Ardhmes]). Në kohën kur feja jep pamjen e një mbreti pa shtet, që në të vërtetë nuk sundon mbi asgjë, guru-të e teknologjisë po tharmojnë një fe të re, të guximshme dhe pa zot, të orientuar nga teknologjia, që ndërveprimin që dikur sillej rreth fesë e kanë kaluar te rrjetet sociale që disa i quajnë “agora ateiste”.

Si përfundim mund të thuhet se fryma e kohës tregon se fetë, cila më pak e cila më tepër, janë në defanzivë – individët fetarë dhe feja po fillojnë të shihen si të “tjerë”, duke u periferizuar – andaj duhet të rikuperohen, duhet të gjejnë metoda të reja për të tërhequr njeriun e ri të periudhës së Revolucionit të Dytë Kognitiv që ka pretendime për t’u bërë “Homo Deus” (Njeri-Zot) dhe për të jetuar në një shoqëri të “pas fesë”. Në kohët e lashta njerëzit e mësonin fenë pa pasur nevojë të arsyetonin. “Fakti që një doktrinë ishte joracionale, nuk e bënte atë të kontestueshme.” Sot konteksti ka ndryshuar radikalisht, edhe në familjet fetarisht të fuqishme, shtrohen pyetje sfiduese, dikur të “paimagjinueshme”. Qasja e recipientëve është shumë më ekzaminuese, më proaktive, me shumë racionalitet e pragmatizëm funksional. S’ka më “qepe”, Si mund të shtrohësh kësifarë pyetjeje?”, “Ne po e ndjekim rrugën në të cilën i kemi gjetur paraardhësit tanë.” Kultura e mileniumit të tretë e godet fuqishëm emocionalitetin konservator.

Tani feja po përballet me një mendje të re, atë të “gjeneratës Beta” (2025-2039), të IA-së, dhe ajo si subjekt do të duhet të përpiqet t’i imponohet asaj. Ndryshe nga modelet tradicionale ku feja praktikohet fillimisht në objekte fizike, modeli fetar i Beta- është Digital-First, pika e parë e kontaktit me Zotin, dijen dhe komunitetin është ekrani apo display. Pra skena e predikimit po revolucionarizohet, kalon nga tempujt në rrafshin digjital, në Zoom Teams, podcast, në TikTok, Instagram ose mesazhet e drejtpëdrejta (DM). Në epokën e internetit dhe të krizave shpirtërore “kujdesi teologjik digjital”, mbështetja shpirtërore, emocionale dhe komunitare janë një segment tjetër i pashmangshëm. Shpërfillja e tendencave teknologjike të kohës e zbeh frymën fetare dhe prezencën e saj në agorën e vlerave.

Ky libër e pasuron literaturën e shkencave sociale, në veçanti të sociologjisë së fesë. Mendojmë se kjo vepër duhet të lexohet në veçanti nga qarku i teologëve në mënyrë që të skanojnë kontekstin e fetarisë në periudhën që Max Scheler do ta kishte quajtur të “përmbysjes së vlerave” (Die Wertumkehrung) dhe kur shënohet fluiditet feje dhe fetarie.