Shtatëmbëdhjetëvjeçarja Biljana Kiriq nga Bogdanci u dogj e gjallë nga partneri i saj, Viktor Guntarov, i cili kishte ndalesë gjyqësore për t’iu afruar asaj në distancë më të vogël se 100 metra. Femicidi i fundit i regjistruar në Maqedoni nxiti një peticion online për vendosjen e byzylykëve elektronikë për gjurmimin e dhunuesve, të cilëve u është shqiptuar ndalesë gjyqësore për t’iu afruar viktimës. Për këtë arsye, “Slloboden Peçat” analizon sistemin e këtillë të gjurmimit në Spanjë, të cilin në vitin 2026 e përdorin 4.450 gra, ndërsa dhunuesit e tyre lokalizohen përmes byzylykëve elektronikë. Sistemi quhet “Cometa” dhe vetëm gjatë vitit 2026, Sekretariati Shtetëror i Spanjës për Barazi dhe Eliminimin e Dhunës ndaj Grave ndau 55 milionë euro për të përmes një tenderi.
Në sistemin spanjoll “Cometa”, çmimi i një kompleti, sipas tenderit të vitit 2023, ishte 700 euro, përkatësisht 43 mijë denarë. Kompleti përmban një byzylyk elektronik për kryerësin, një për viktimën dhe dy telefona të mençur (një për kryerësin dhe një për viktimën). Byzylykët menaxhohen nga një operator telekomunikacioni. Ky operator vitin e kaluar u gjobit me 25 mijë euro, sepse për shkak të një problemi teknik shërbimi i tij nuk funksionoi për 13 orë, duke i lënë viktimat pa mundësi për të gjurmuar agresorin e tyre.
Gjoba tregon se sa seriozisht e trajton Spanja këtë problem dhe sa politika të qëllimshme ndërmerr në të gjitha segmentet për t’iu kundërvënë dhunës me bazë gjinore. Megjithatë, byzylykët janë vetëm hapi i parë drejt krijimit të një sistemi serioz për monitorimin nëse dhunuesi e respekton ndalesën e afrimit. “Cometa” përmban shumë segmente të tjera të nevojshme që sistemi të funksionojë pa probleme.
Modeli spanjoll për mbrojtjen e viktimave të dhunës me bazë gjinore përfshin një kompani që ofron shërbimin, përkatësisht sistemin e gjurmimit. Kjo kompani është përgjegjëse për instalimin, monitorimin dhe heqjen e pajisjeve, përkatësisht byzylykëve. “Cometa” bashkëpunon me gjykatat, Prokurorinë Publike dhe policinë në Spanjë dhe punon 24 orë në ditë, 365 ditë në vit.
Përmes sistemit “Cometa”, Spanja financon edhe të gjithë infrastrukturën e nevojshme për funksionimin e tij: qendër kontrolli 24-orëshe, shërbime telekomunikacioni dhe transmetim të të dhënave, monitorim të vazhdueshëm të lokacionit dhe përpunim të sinjaleve, instalim, heqje, mirëmbajtje dhe zëvendësim urgjent të pajisjeve me defekt, si dhe personel të specializuar të trajnuar për të reaguar ndaj alarmeve dhe për të komunikuar me policinë, prokurorinë dhe gjykatat.
Në kontratën e re për periudhën 2026–2029 parashikohen të paktën 151 të punësuar në qendrën e kontrollit, këshilltarë juridikë, mbështetje psikologjike për viktimat përmes një linje të veçantë telefonike, softuer dhe mirëmbajtja e tij, ruajtje dhe përpunim i sigurt i të dhënave, si dhe rezervë prej të paktën 2.000 kompletesh pajisjesh, të cilat duhet të zëvendësohen brenda 24 orëve.
Parashikohen edhe mekanizma për lidhjen me sistemet shtetërore për monitorimin e rasteve të dhunës me bazë gjinore dhe me sistemin informativ gjyqësor, si dhe plan për veprim në rast të ndërprerjeve teknike. Për këto shërbime dhe pajisje, buxheti bazë i kontratës së re arrin rreth 71,37 milionë euro për tre vjet, ndërsa me vazhdimet e mundshme mund të arrijë në 111,1 milionë euro për pesë vjet.
Falë faktit që Spanja e ka vendosur mbrojtjen nga dhuna me bazë gjinore ndër prioritetet e saj kryesore, në vitin 2026 gjithsej 4.450 gra mbajnë byzylykë telematikë që lokalizojnë dhunuesit e tyre. Dhunuesi, nga ana tjetër, mban një byzylyk tjetër, në mënyrë që nëse shkel ndalesën e afrimit, viktima të marrë paralajmërim në pajisjen e saj dhe të mund të shkojë në një vend të sigurt derisa të mbërrijë policia. Ndërkohë, policia niset menjëherë drejt vendit ku ndodhet dhunuesi. Që nga ky vit, modeli spanjoll është zgjeruar, pasi përveç grave viktima të dhunës me bazë gjinore, pajisje mbajnë edhe 58 gra të tjera që kanë qenë viktima të sulmeve seksuale.
“Slloboden Peçat” u përpoq të mësojë se sa masa parandaluese ndaj dhunuesve ka shqiptuar Gjykata Themelore Civile e Shkupit gjatë viteve 2025 dhe 2026, të cilat kanë të bëjnë me ndalimin e afrimit ndaj viktimës në distancë më të vogël se 100 metra. Nga atje na thanë se sistemi “AKMIS” nuk ka funksionalitet për të gjeneruar statistika të tilla, përkatësisht se duhet t’i kërkojnë të gjitha lëndët manualisht, një nga një.
“Në vitin 2025, në Gjykatën Themelore Civile të Shkupit janë regjistruar gjithsej 230 lëndë dhe të gjitha janë zgjidhur. Në vitin 2026, deri më tani, në Gjykatën Themelore Civile të Shkupit janë regjistruar gjithsej 372 lëndë, prej të cilave 292 janë zgjidhur. Në përputhje me Ligjin për Parandalimin dhe Mbrojtjen nga Dhuna ndaj Grave dhe Dhuna në Familje, masa e përkohshme “ndalim i afrimit në distancë më të vogël se 100 metra” është masë që mund të shqiptohet në raste të caktuara, kur plotësohen kushtet e parapara me ligj. Numri i masave të shqiptuara të këtij lloji nuk gjenerohet nga sistemi operativ AKMIS, i cili përdoret në punën e gjykatave në Maqedoni, thonë nga Gjykata Civile e Shkupit për “Slloboden Peçat”.
Kështu, nuk mund të bëhet as vlerësimi se sa byzylykë do të nevojiteshin nëse Kuvendi do të miratonte ndryshimet ligjore për vendosjen e byzylykëve për gjurmimin e dhunuesve.
Ndërkaq, në Gjykatën Penale të Shkupit, gjatë vitit 2025, masa parandaluese u janë shqiptuar 12 personave të akuzuar për vepra penale që lidhen me dhunën në familje. Në vitin 2026, sipas informacioneve nga Gjykata Penale, për të njëjtat vepra penale masa parandaluese u janë shqiptuar 32 personave.
Siç publikoi dje “Slloboden Peçat”, byzylykët që tashmë i ka furnizuar Drejtoria për Ekzekutimin e Sanksioneve për të burgosurit që vuajnë dënimin me burg shtëpiak, nuk do të mund të përdoren fare për gjurmimin e dhunuesve, për shkak të mekanizmit të ndryshëm të funksionimit. Për dhunuesit duhet të blihen byzylykë të rinj.
Monika Zajkova, deputete e LDP-së, së shpejti për herë të tretë do të propozojë në Kuvend ndryshime në Ligjin për Parandalimin dhe Mbrojtjen nga Dhuna ndaj Grave dhe Dhuna në Familje. Me këto ndryshime do të kërkojë që çdo dhunues, ndaj të cilit gjykata shqipton ndalesë për t’iu afruar viktimës në distancë prej 100 metrash, të mbajë byzylyk elektronik. Nisma e Zajkovës vjen për herë të tretë: herën e parë e propozoi pas femicidit të Rosicës, ndërsa herën e dytë pas tragjedisë në Koçan. Byzylyku elektronik duhet ta paralajmërojë viktimën dhe t’i alarmojë institucionet kompetente kur dhunuesi ndodhet më afër se distanca e përcaktuar me ligj.
“Propozimi është dërguar për përpunim nomoteknik dhe këtë herë do t’ia bashkëngjis edhe peticionin, të cilin deri më tani e kanë nënshkruar mbi 17 mijë qytetarë që e mbështesin dhe kërkojnë vendosjen e byzylykëve të tillë”, deklaroi Zajkova për “Slloboden Peçat”.