Gjykata Themelore Civile e Shkupit ka lëshuar vendim që përcakton diskriminim indirekt, të vazhdueshëm dhe ndërsektorial ndaj fermereve individuale. Ato diskriminohen në ushtrimin e të drejtave të tyre në fushën e sigurimit shëndetësor – e drejta për kompensim page gjatë mungesës nga puna për shkak të shtatzënisë, lindjes së fëmijës dhe amësisë dhe e drejta për kompensim page gjatë paaftësisë së përkohshme për punë për shkak të sëmundjes dhe lëndimit përmes Ligjit për Sigurimin Shëndetësor, transmeton Portalb.mk.
Vendimi i detyron të paditurit, Republikën e Maqedonisë së Veriut – Qeverinë e Republikës së Maqedonisë së Veriut dhe Ministrinë e Shëndetësisë, të iniciojnë ndryshime në Ligjin për Sigurimin Shëndetësor.
Gjykata Themelore Civile lëshoi këtë vendim pasi Komiteti i Helsinkit për të Drejtat e Njeriut dhe Komisioni për Parandalimin dhe Mbrojtjen nga Diskriminimi (KPMD) ngritën padi për mbrojtje nga diskriminimi – actio popularis.
Gjykata zbuloi se fermeret individuale, megjithëse të përfshira në sistemin e detyrueshëm të sigurimit shëndetësor dhe që kanë statusin e personave të siguruar, nuk gëzojnë qasje të barabartë në të drejtat që rrjedhin nga sistemi. Në interpretimin ligjor, ekziston një rregull në dukje neutral që i njeh fermerët individualë si persona të siguruar, por në fakt i përjashton ata nga qasja në përfitimet kryesore monetare nga sistemi i sigurimit shëndetësor. Edhe pse fermerët individualë paguajnë një bazë më të ulët gjatë llogaritjes së kontributeve, fakti që ata janë taksapagues të vërtetë në sistemin e sigurimeve shoqërore nuk ndryshon.
Procedura mori në konsideratë edhe mendimin e Komisionit për Parandalimin dhe Mbrojtjen nga Diskriminimi, nr. i ark. 08-119/3 i datës 03.03.2023, i cili përcaktoi se kuadri ligjor ekzistues çon në trajtim të pabarabartë të fermerëve individualë në raport me personat e tjerë të siguruar. Komisioni tregoi se përjashtimi i kësaj kategorie grash nga e drejta për kompensim gjatë shtatzënisë, lindjes dhe lehonisë, si dhe në rast të paaftësisë së përkohshme për punë, përbën një formë diskriminimi indirekt dhe bëri thirrje për ndryshime urgjente ligjore në mënyrë që të sigurohet qasje e barabartë në të drejtat e sigurimit shëndetësor.
Problemi ka një dimension të theksuar shoqëror. Procedurat gjyqësore deklaruan se këto gra shpesh detyrohen të vazhdojnë të punojnë gjatë shtatzënisë ose sëmundjes, pasi mungesa nga puna do të thotë drejtpërdrejt humbje e të ardhurave. Kjo situatë krijon një cikël cenueshmërie, në të cilin mungesa e mbështetjes institucionale thellon më tej margjinalizimin e tyre.
Për më tepër, pasoja të tilla janë në kundërshtim me parimet e mbrojtjes së lehonisë dhe barazisë gjinore, të cilat janë vlera thelbësore në shoqëritë moderne demokratike.
Gjykata konsideron se janë të nevojshme ndryshime të konsiderueshme legjislative për të mundësuar qasje reale në të drejtat që zyrtarisht u takojnë fermerëve individualë. Shteti do të duhet të ndryshojë urgjentisht ligjet për të mbrojtur fermerët e diskriminuar.