Ky tekst është përgatitur nga organizata joqeveritare Qendra E8 nga Serbia përmes skemës së granteve Digital Spark, si pjesë e projektit Mekanizmi Rajonal i Mbështetjes EECA, që zbatohet nga Fondacioni Metamorfozis dhe TechSoup, në partneritet me CIVICUS dhe në kuadër të Iniciativës për Demokraci Digjitale (DDI), e cila përfshin Jugun Global. Teksti publikohet në Global Voices si pjesë e një marrëveshjeje për ndarjen e përmbajtjeve. Ai është gjithashtu pjesë e serisë fokusuese të Global Voices për qershorin 2026, “Diversiteti gjinor”.
Për shumë persona queer, rrjetet sociale janë njëkohësisht hapësirë për lidhje dhe burim rreziku
Për shumë persona queer, rrjetet sociale janë njëkohësisht hapësirë për lidhje dhe burim rreziku. Një fotografi, koment, etiketim apo pamje e ndarë nga ekrani mund të zbulojë orientimin seksual ose identitetin gjinor të dikujt pa pëlqimin e atij personi.
Përmes projektit “Të pazëshmit: Zëra digjitalë për demokracinë” (Unmuted: Digital Voices for Democracy), Qendra E8 vendosi të hulumtojë një çështje për të cilën rrallë flitet publikisht: si ndikon frika nga zbulimi publik në sjelljen e personave queer në internet? Projekti do të zbatohet me ndihmën e mediave online Zoomer dhe UNMUTED.
Vështrim drejt asaj që mbetet e padukshme
Platformat digjitale ndonjëherë paraqiten si hapësira lirie, vetëshprehjeje dhe ndërtimi të komunitetit. Për personat queer, ato vërtet mund të ofrojnë mundësi për t’u lidhur me njerëz të tjerë, për të gjetur mbështetje dhe për të pasur qasje në informacione që ndoshta nuk janë të disponueshme në komunitetet e tyre lokale.
Në të njëjtën kohë, hapësirat digjitale mund të krijojnë cenueshmëri të reja. Zbulimi publik i orientimit seksual ose identitetit gjinor pa pëlqim mund të ketë pasoja serioze, veçanërisht në vende si Serbia, ku diskriminimi dhe stigmatizimi vazhdojnë të jenë të pranishme. Ky problem është veçanërisht i dukshëm në qytetet më të vogla dhe në komunitetet rurale, ku personat queer zhvillojnë strategji komunikimi që u mundësojnë të lidhen me të tjerët pa e zbuluar identitetin e tyre.
Por ndonjëherë, sado të kujdesshëm të jenë, zbulimi publik i identitetit të tyre megjithatë ndodh. Një mesazh privat mund të shpërndahet. Një profil në një aplikacion për njohje mund të ekspozohet publikisht. Një fotografi mund të arrijë te një publik për të cilin nuk ishte menduar. Një ndërveprim në rrjetet sociale mund të zbulojë më shumë sesa personi kishte ndërmend të ndante.
Veçanërisht shqetësues është trendi në rritje i shpërndarjes së fotografive intime të marra përmes aplikacioneve për njohje në grupe në Telegram ose në platformën sociale X.
Ndërsa diskutimet publike shpesh përqendrohen te gjuha e urrejtjes dhe ngacmimi në internet, shumë më pak vëmendje u kushtohet vendimeve të përditshme që personat queer i marrin për t’u mbrojtur nga zbulimi publik dhe ngacmimi. Megjithatë, pikërisht këto vendime e formësojnë mënyrën se si njerëzit komunikojnë, ndërtojnë marrëdhënie dhe marrin pjesë në komunitetet online.
Kjo është çështja me të cilën Qendra E8 dëshiron të merret përmes projektit tonë “Të pazëshmit: Zëra digjitalë për demokracinë” (Unmuted: Digital Voices for Democracy).
Nga supozimet te dëshmitë
Në vend që të mbështetemi në supozime, dëshiruam të krijojmë mundësi që vetë personat queer t’i përshkruajnë përvojat e tyre.
Tashmë kemi në dispozicion disa informacione. Një rast i njohur në Serbi kishte të bënte me një student nga një qytet më i vogël, pjesë e lëvizjes studentore që kundërshton qeverinë serbe, orientimi seksual i të cilit u zbulua publikisht pa pëlqimin e tij në tabloide proqeveritare, duke përdorur informacione të marra nga profili i tij privat në një aplikacion për njohje.
Mediat e pavarura Zoomer dhe UNMUTED tashmë kanë realizuar një hulumtim të gjerë në komunitetin gej, i cili tregoi se më shumë se 90 përqind e burrave gej që përdorin aplikacione për njohje janë përballur me profile të rreme. Hulumtimi gjithashtu tregoi se një pjesë e këtyre kontakteve kanë përfunduar me pasoja serioze, nga kërcënimet dhe zhvatja — financiare dhe seksuale — deri te sulmet fizike dhe dhuna.
Megjithatë, mekanizmi më i përmendur i detyrimit në të gjitha këto raste ishte frika nga zbulimi i detyruar publik.
Aktiviteti qendror i projektit tonë është zhvillimi i një hulumtimi të madh kushtuar sjelljes digjitale, privatësisë dhe përvojave të lidhura me zbulimin publik. Pyetësori është hartuar për të shqyrtuar nëse personat queer e ndryshojnë mënyrën se si i përdorin rrjetet sociale dhe platformat digjitale për shkak të shqetësimit nga zbulimi i padëshiruar i identitetit të tyre.
Disa nga pyetjet që po i hulumtojmë janë:
A shmangin njerëzit publikimin e përmbajtjeve të caktuara në internet?
A përdorin profile private ose anonime?
A i ndajnë grupet e ndryshme të ndjekësve?
A i kufizojnë ndërveprimet me partnerë, miq ose komunitete queer në internet?
Cilat platforma digjitale perceptohen si të sigurta dhe cilat konsiderohen të rrezikshme?
Përmes mbledhjes sistematike të këtyre përvojave, shpresojmë të kuptojmë më mirë se si shqetësimi nga zbulimi publik ndikon në pjesëmarrjen dhe shprehjen digjitale.
Krijimi i hapësirës për zërat e komunitetit
Anketa është vetëm një pjesë e projektit. Të dhënat e mbledhura do të shërbejnë si bazë për një seri tekstesh analitike që do t’i shqyrtojnë më thellë gjetjet.
Qëllimi ynë nuk është vetëm të krijojmë statistika, por edhe të hapim një hapësirë ku do të dëgjohen zërat queer. Diskutimet për sigurinë online shpesh i anashkalojnë përvojat specifike të komuniteteve queer. Duke u fokusuar te zbulimi publik dhe vetëcensura, duam t’i nxjerrim në pah sfidat që shpesh mbeten të padukshme, edhe pse ndikojnë në jetën e përditshme.
Është e rëndësishme që projekti të mos u qaset personave queer vetëm si subjekte hulumtimi, por si pjesëmarrës përvojat dhe perspektivat e të cilëve janë të domosdoshme për ta kuptuar problemin.
Pse është e rëndësishme kjo temë
Frika nga zbulimi publik nuk është e dukshme. Ajo nuk shfaqet në raporte policore, tituj mediatikë apo debate publike. Në vend të kësaj, shpesh manifestohet përmes vendimeve të vogla: të mos publikohet një fotografi, të shmanget një koment, të mos i bashkohesh një grupi ose të mbash disa identitete online. Ajo manifestohet edhe në situata më serioze me pasoja më të mëdha, kur individët pranojnë diçka nën presion, nga frika se orientimi i tyre seksual do të zbulohet publikisht.
Kuptimi i këtyre përvojave është i rëndësishëm jo vetëm për komunitetet queer, por edhe për këdo që interesohet për demokracinë digjitale. Pjesëmarrja kuptimplote në internet kërkon më shumë sesa qasje në teknologji. Ajo kërkon edhe mundësinë që njerëzit të komunikojnë, të lidhen dhe të shprehen pa frikë.
Vështrim drejt së ardhmes
Projekti aktualisht është i fokusuar në mbledhjen dhe analizimin e përvojave të komunitetit përmes një procesi anketimi. Presim që gjetjet të ofrojnë njohuri të vlefshme mbi mënyrën se si mjediset digjitale ndikojnë në pjesëmarrjen dhe dukshmërinë e personave LGBTI+ në Serbi.
Përveç publikimit të teksteve analitike, shpresojmë që projekti të kontribuojë në një diskutim më të gjerë për privatësinë, sigurinë digjitale dhe të drejtën për kontroll mbi identitetin personal në internet.
Për Qendrën E8, mësimi më i rëndësishëm deri tani është njohja e faktit se disa nga pengesat më domethënëse për pjesëmarrje nuk janë gjithmonë të dukshme. Përmes dëgjimit të përvojave nga komuniteti dhe dokumentimit të kujdesshëm, shpresojmë t’i bëjmë këto pengesa më të lehta për t’u kuptuar — dhe, në fund, më të vështira për t’u injoruar.