Derisa pritet publikimi i raportit të ri të Komisionit Evropian për Maqedoninë e Veriut, ia vlen të rikujtohet mesazhi kryesor i raportit të kaluar: vendi mbetet formalisht i përkushtuar ndaj Bashkimit Evropian, por reformat thelbësore vazhdojnë të ecin ngadalë, pjesërisht ose aspak, shkruan Portalb.mk.
Raporti i kaluar tregonte një kontrast të qartë. Nga njëra anë, Maqedonia e Veriut vazhdonte harmonizimin me politikën e jashtme dhe të sigurisë të BE-së, përfshirë qëndrimin ndaj agresionit rus kundër Ukrainës, dhe shënonte progres në disa fusha teknike. Nga ana tjetër, në fushat më të rëndësishme për anëtarësim, sundimi i ligjit, gjyqësori, lufta kundër korrupsionit, institucionet demokratike dhe administrata publike, progresi ishte minimal ose mungonte.
Pika më shqetësuese mbetej klasteri i parë, “Fundamentals”, pa të cilin procesi i anëtarësimit nuk mund të ecë seriozisht përpara. Komisioni konstatonte se nuk kishte përpjekje për miratimin e ndryshimeve kushtetuese të kërkuara, të cilat janë kusht për hapjen e negociatave në këtë klaster. Kjo do të thotë se vendi, pavarësisht retorikës proevropiane, mbetej i bllokuar në hapin kyç të procesit.
Edhe më problematike ishte vlerësimi për Kapitullin 23, Gjyqësori dhe të drejtat themelore. Komisioni shënonte “asnjë progres” si në funksionimin e gjyqësorit, ashtu edhe në luftën kundër korrupsionit. Kjo është një nga vërejtjet më serioze që mund të marrë një vend kandidat, sepse sundimi i ligjit është baza mbi të cilën matet gatishmëria reale për anëtarësim në BE.
Raporti theksonte se pavarësia dhe paanshmëria e gjyqësorit duhet të përmirësohen, ndërsa ndërhyrjet dhe presionet politike mbeten shqetësim serioz. Sistemi i drejtësisë vazhdonte të përballej me mungesë kapacitetesh, financim të pamjaftueshëm, procedura të gjata dhe besim shumë të ulët publik. Këto nuk janë vetëm probleme teknike; ato prekin drejtpërdrejt qytetarët, bizneset dhe besimin në shtet.
Në luftën kundër korrupsionit, raporti ishte po aq kritik. Komisioni konstatonte se korrupsioni mbetet i përhapur dhe se rastet e nivelit të lartë shpesh vonohen, përfundojnë me dënime minimale ose parashkruhen. Kjo krijon përshtypjen se sistemi nuk arrin të sigurojë përgjegjësi për aktorët më të fuqishëm. Edhe institucionet kundër korrupsionit përballeshin me mungesë burimesh, kapacitetesh dhe kredibiliteti.
Institucionet demokratike, sipas raportit, funksionojnë, por mbeten të ngarkuara nga polarizimi politik. Parlamenti shpesh vononte reforma dhe emërime të rëndësishme, ndërsa përdorimi i procedurave të shkurtuara për miratimin e ligjeve mbetej problem. Në një proces evropian, reforma nuk matet vetëm me numrin e ligjeve të miratuara, por me cilësinë, transparencën dhe zbatimin e tyre.
Raporti vërente gjithashtu mungesë progresi në adresimin e rekomandimeve të OSBE/ODIHR-it dhe Komisionit të Venedikut për reformën zgjedhore. Fushatat online, reklamimi politik në rrjetet sociale dhe dezinformimi zgjedhor mbeteshin të rregulluara dobët. Kjo është veçanërisht e rëndësishme në një shoqëri të polarizuar, ku manipulimi informativ mund të ndikojë drejtpërdrejt në proceset demokratike.
Në raport theksohet se shoqëria civile vepron në një mjedis përgjithësisht të favorshëm, por Komisioni paralajmëronte se hapësira civile është ngushtuar. Riaktivizimi i Këshillit për Bashkëpunim ndërmjet Qeverisë dhe Shoqërisë Civile ishte hap pozitiv, por ende mungonin konsultimet e qëndrueshme, financimi transparent dhe përfshirja kuptimplote e organizatave civile në politikëbërje.
Në aspektin ekonomik, Maqedonia e Veriut kishte disa vlerësime më pozitive, por edhe aty progresi mbetej i kufizuar. Raporti evidentonte presione fiskale, menaxhim të dobët të investimeve publike, ekonomi joformale dhe probleme strukturore në tregun e punës, përfshirë emigrimin dhe pjesëmarrjen e ulët në punësim.
Ka pasur edhe fusha ku vendi ka performuar më mirë. Marrëdhëniet e jashtme dhe politika e jashtme, e sigurisë dhe e mbrojtjes u vlerësuan pozitivisht, veçanërisht për shkak të harmonizimit të plotë me politikën e jashtme të BE-së. Megjithatë, ky është më shumë sukses diplomatik dhe gjeopolitik sesa reformë e brendshme. Me fjalë të tjera, Maqedonia e Veriut sillej si partner i besueshëm i BE-së jashtë vendit, por ende nuk reformohej mjaftueshëm si kandidat i besueshëm brenda vendit.
Prandaj, në pritje të raportit të ri, pyetja kryesore nuk është nëse vendi do të përsërisë orientimin e tij proevropian. Kjo tashmë dihet. Pyetja është nëse institucionet kanë prodhuar progres real në fushat ku raporti i kaluar ishte më kritik: sundimi i ligjit, gjyqësori, korrupsioni, reforma zgjedhore, administrata publike dhe përfshirja e shoqërisë civile.
Nëse raporti i ri përsërit të njëjtat vërejtje, atëherë problemi nuk është më vetëm mungesa e progresit, por normalizimi i ngecjes. Maqedonia e Veriut nuk mund të vazhdojë ta paraqesë rrugën evropiane si prioritet strategjik, ndërsa reformat kryesore mbeten të papërfunduara, të shtyra ose të zbatuara vetëm pjesërisht.
Raporti i kaluar na kujton se rruga drejt BE-së nuk matet me deklarata, por me institucione që funksionojnë, drejtësi që është e pavarur, korrupsion që ndëshkohet, administratë që i shërben qytetarit dhe demokraci që nuk mbetet vetëm formale. Derisa të shohim ndryshim në këto fusha, Maqedonia e Veriut do të mbetet në pozitën e një vendi që ka drejtim evropian, por ende jo ritëm evropian.