Dje, në Shkup u hap zyrtarisht edicioni i nëntë i forumit kryesor rajonal të energjisë MEF2026, i cili këtë vit mbahet nën sloganin “Avancimi i tranzicionit energjetik dhe qëndrueshmëria ndaj klimës në rrugën drejt COP31”. Si një ngjarje zyrtare partneriteti e Presidencës me COP31, ky forum është rritur në një urë strategjike që lidh udhëheqësit politikë, organizatat ndërkombëtare, bizneset dhe shoqërinë civile nga Ballkani Perëndimor, Turqia dhe BE-ja, me qëllim përkthimin e ambicieve globale klimatike në zbatim praktik rajonal, transmeton Portalb.mk.
Hapja e këtij viti tregoi qartë se tranzicioni energjetik prej kohësh nuk ka qenë vetëm një çështje zgjidhjesh teknike dhe numrash, por një histori e thellë njerëzore që prek çdo qytetar. Drejtori Ekzekutiv i forumit dhe Institutit ZIP, Agim Selami, hapi debatin duke kujtuar se ndryshimi i klimës nuk është më një sfidë e së ardhmes, por një realitet që tashmë ndikon në mënyrën tonë të jetesës, ekonomitë, infrastrukturën dhe komunitetet në tërësi.
Kjo u mbështet fuqishëm nga aktori dhe aktivisti i njohur turk Mert Firat, i cili solli një perspektivë kulturore dhe emocionale në diskutim, duke theksuar se nuk mjafton vetëm të themi se planeti po digjet, por duhet të pyesim veten se çfarë do të thotë kjo për lagjen tonë, për tryezën tonë, për jetën e fëmijëve tanë dhe për të ardhmen tonë. Ishte pikërisht ky legjitimitet shoqëror që ishte në qendër të mesazheve nga përfaqësuesit ndërkombëtarë; ndërsa Miodrag Milosavljeviq nga Fondacioni i Shoqërisë së Hapur – Balkani Perëndimor paralajmëroi se zgjidhjet teknike vetëm nuk sjellin ndryshime të qëndrueshme pa përfshirjen e njerëzve dhe institucioneve, Ambasadori i BE-së Michalis Rokas nënvizoi se në prag të COP31, diskutimi global po shkon drejt ofrimit konkret, por pa mbështetjen publike, asnjë zgjidhje teknike nuk do të jetë e qëndrueshme.
Nga një perspektivë politike, kryeministri Hristijan Mickoski tha se zhvillimi i energjisë, me fokus në burimet e rinovueshme dhe një rrjet të qëndrueshëm shpërndarjeje, është një imperativ kryesor për Qeverinë, duke i bërë thirrje rajonit në këto kohë krize globale të ndalojë së foluri vetëm për atë që kërkon, por të tregojë se çfarë mund të ofrojë. Nevoja për vendime urgjente dhe serioze u diskutua edhe nga ministri i Mjedisit dhe Planifikimit Hapësinor, Muhamet Hoxha, i cili theksoi se siguria energjetike dhe rezistenca ndaj klimës janë një çështje e vetme dhe se tranzicioni i gjelbër duhet të përkthehet në një realitet që do të ndihet nga të gjithë qytetarët.
Në të njëjtën kohë, Fatma Varank, drejtore ekzekutive e COP31 Turqi dhe zëvendësministre e Mjedisit, dërgoi mesazh të qartë se rezultatet e këtij forumi në Shkup do të përdoren drejtpërdrejt si kontribut për presidencën e tyre të samitit global për klimën, përpara fillimit të një paneli ministror të nivelit të lartë ku udhëheqësit nga Shqipëria, Kosova dhe Mali i Zi, së bashku me drejtorin e Sekretariatit të Komunitetit të Energjisë, Artur Lorkovski, debatuan për mbrojtjen e ekonomive nga goditjet e ardhshme të çmimeve përmes vendosjes urgjente të energjisë së rinovueshme.
Sot, MEF 2026 vazhdon me të njëjtin ton dinamik dhe të orientuar drejt rezultateve, duke zhvendosur fokusin nga premtimet për reforma në zbatimin e drejtpërdrejtë në terren. Ngjarja qendrore e sotme është Dialogu Ministror midis Turqisë dhe Ballkanit Perëndimor, ku ministrat nga rajoni do të përballen me sfidën më serioze – krijimin e rrugëve të qarta dhe realiste për mbylljen graduale të termocentraleve me qymyr deri në vitin 2030, duke balancuar njëkohësisht ambiciet klimatike me stabilitetin social. Historia e qëndrueshmërisë së energjisë sot shpaloset në disa dimensione të tjera kyçe.
Së pari, ekspertët do të debatojnë rëndësinë strategjike të menaxhimit të qëndrueshëm dhe riciklimit të lëndëve të para kritike si litiumi, bakri dhe nikeli, të cilat janë thelbësore për teknologjitë e reja të gjelbra.
Menjëherë më pas, në partneritet me OSBE-në, theksi do të vihet në mbrojtjen e vetë infrastrukturës energjetike nga ngjarjet ekstreme të motit gjithnjë e më të shpeshta, të tilla si përmbytjet dhe valët e nxehtësisë, të cilat kërcënojnë drejtpërdrejt sigurinë e qytetarëve.
Një vend të veçantë në programin e sotëm zë edhe paneli mbi tranzicionin e drejtë i mbështetur nga Fondacioni i Shoqërisë së Hapur, i cili rikthen fytyrën njerëzore të reformave, duke eksploruar se si komunitetet lokale dhe komunat që janë varur nga industria e qymyrit për dekada të tëra mund të marrin mbështetje financiare konkrete dhe të ndiejnë përfitimet e tranzicionit pa prishur kohezionin social. Forumi do të përfundojë sesionin e tij të punës me fokus në kapitalin e madh, ku, në bashkëpunim me Bankën Evropiane të Investimeve, do të analizojë se si të mobilizohen burimet financiare për të rritur me shpejtësi kapacitetin e energjisë së rinovueshme dhe sistemet moderne të ruajtjes së energjisë në bateri në rajon.