Ambulanca që humbet garën me kohën

Një automjet i ri është investim i nevojshëm. Por ndihma në kohë kërkon edhe personel, vendime të mbështetura dhe përgjegjësi të matshme.

Kur dikush telefonon ndihmën e shpejtë, zakonisht nuk ka kohë të mendojë për organizimin e shërbimit. Në shtëpi është një njeri që ka nevojë për ndihmë. Familjarët presin të dinë çfarë duhet të bëjnë dhe kur do të mbërrijë ekipi.

Pas telefonatës qëndron një varg vendimesh: si vlerësohet gjendja e pacientit, cili ekip është në dispozicion, sa shpejt niset dhe ku duhet të dërgohet pacienti. Nëse njëra prej këtyre hallkave nuk funksionon, koha mund të humbasë para se ambulanca të niset.

Rasti i raportuar së fundi në Tetovë, për të cilin është paraqitur kallëzim penal, e ka rikthyer këtë çështje në vëmendje. Rrethanat dhe përgjegjësia duhet të përcaktohen nga organet kompetente, nuk ka vend për përfundime të parakohshme. Por pyetjet që ngre janë më të gjera se një rast dhe një qytet. Në kushte të caktuara, vështirësi të ngjashme mund të shfaqen kudo ku ekipet janë të pakta dhe vendimet merren pa mbështetjen e duhur.

Sa i përgatitur është sistemi ynë që çdo thirrje ta vlerësojë drejt dhe të sigurojë një përgjigje në kohë?

Përtej automjetit

Për shumicën e qytetarëve, ndihma e shpejtë lidhet me ambulancën. Automjeti është i dukshëm, organizimi pas tij, jo edhe aq.

Një dokument i Komisionit Evropian i vitit 2024 përshkruante një rrjet prej rreth 160 automjetesh të urgjencës në Maqedoninë e Veriut. Sipas tij, 90 për qind e flotës kishte më shumë se dhjetë vjet në përdorim, ndërsa gjysma më shumë se pesëmbëdhjetë. Këto shifra kërkojnë përditësim: publiku duhet të dijë sa automjete janë sot funksionale, ku janë të vendosura dhe sa ekipe janë në dispozicion.

Në shtator 2026, Shoqata Evropiane për Mjekësi Urgjente raportoi planet e Ministrisë së Shëndetësisë për blerjen e 100 automjeteve, me 50 të tjera në një fazë të mëvonshme. Investimi është i nevojshëm. Por vlera e tij do të varet edhe nga personeli, pajisjet, mirëmbajtja dhe organizimi që do t’i shoqërojnë automjetet.

Një ambulancë mund të jetë e re dhe e pajisur mirë, por pacienti përsëri mund të presë nëse nuk ka ekip të lirë, nëse thirrja nuk vlerësohet saktë ose nëse mungon një zgjidhje rezervë kur ekipet janë në terren.

Organizata Botërore e Shëndetësisë e trajton kujdesin urgjent paraspitalor si një tërësi: komunikim, vlerësim të thirrjes, dërgim të ekipit, mbikëqyrje mjekësore, transport dhe dorëzim të pacientit në spital. Secila fazë kërkon rregulla të qarta dhe njerëz të trajnuar për t’i zbatuar.

Vendimi i parë merret në telefon

Jo çdo thirrje kërkon të njëjtën përgjigje. Një person pa ndjenja, një pacient me dhimbje gjoksi dhe një pacient me një shqetësim më pak urgjent kanë nevoja të ndryshme. Dallimi duhet bërë shpejt, shpesh përmes një bisede të shkurtër me një familjar të shqetësuar.

Në Angli, NHS përdor kategori të përcaktuara të urgjencës, në mënyrë që pacientët me rrezik të menjëhershëm për jetën të marrin përparësi. Vlerësimi mbështetet në pyetje të standardizuara dhe në trajnimin e personelit që pranon thirrjet.

Edhe vendit tonë i nevojiten protokolle të qarta për vlerësimin e thirrjeve, trajnim i rregullt dhe mundësi për këshillim mjekësor. Nëse pas vlerësimit vendoset të mos dërgohet ambulancë, arsyeja duhet të dokumentohet. Telefonuesi duhet të marrë udhëzime: çfarë të bëjë, ku të drejtohet dhe kur të telefonojë sërish nëse gjendja ndryshon.

Nëse nuk ka ekip të lirë, duhet të dihet kush njoftohet dhe si kërkohet ndihmë nga një ekip tjetër. Këto rregulla e mbështesin gjykimin profesional dhe bëjnë të mundur shqyrtimin e vendimeve.

Të mësohet nga ajo që nuk shkon mirë

Kur ndodh një incident, përgjegjësia individuale duhet të shqyrtohet. Por duhet të kuptohen edhe rrethanat e punës: sa ekipe ishin në turn, nëse ishin të zëna me raste të tjera, çfarë udhëzimesh kishin dhe a mund të kërkonin ndihmë.

Qasja e NHS England ndaj incidenteve të sigurisë së pacientit kërkon shqyrtimin e këtyre rrethanave, dëgjimin e pacientëve dhe familjarëve dhe përdorimin e gjetjeve për përmirësim. Ky proces zhvillohet veçmas nga procedurat që përcaktojnë përgjegjësinë ligjore ose profesionale.

Edhe tek ne, pas një incidenti serioz duhet të ekzistojë një shqyrtim profesional që nxjerr mësime për gjithë shërbimin. Nëse zbulohet një mangësi që mund të korrigjohet, ajo duhet të trajtohet pa pritur që të përsëritet.

Minutat që duhen matur

Për të përmirësuar ndihmën e shpejtë, duhet të dimë ku humbet koha. Sa zgjat deri në përgjigjen e telefonatës? Sa deri te vlerësimi dhe nisja e ekipit? Sa deri te mbërritja? Dhe, kur kërkohet trajtim spitalor, sa deri te ekzaminimi ose ndërhyrja?

Këto të dhëna duhet të publikohen rregullisht, sipas urgjencës së rastit dhe zonës gjeografike. Një mesatare kombëtare nuk mjafton: ajo mund të fshehë pritje shumë më të gjata në fshatra dhe në zona të largëta.

Përveç mesatares, duhet të matet edhe koha brenda së cilës merr përgjigje 90 për qind e rasteve. Duhet të shqyrtohen edhe thirrjet për të cilat nuk dërgohet ekip; përndryshe, matja përfshin vetëm rastet kur ambulanca është nisur.

Distanca dhe rrugët duhet të merren parasysh gjatë vendosjes së ekipeve, planifikimit të turneve dhe bashkëpunimit mes shërbimeve fqinje. Për pacientët me insult, infarkt apo lëndime të rënda, rruga drejt spitalit duhet të përcaktohet sipas gjendjes klinike, kohës së transportit dhe mundësive të trajtimit. Ndonjëherë nevojitet stabilizim në institucionin më të afërt; herë të tjera, trajtim në një qendër të specializuar.

Besimi te ndihma e shpejtë ndërtohet në çdo telefonatë: kur dikush përgjigjet, dëgjon, vlerëson dhe organizon ndihmën që nevojitet. Për familjen që pret, këto nuk janë hollësi administrative. Janë shenja se shërbimi është aty kur ka më së shumti nevojë për të.