Nisma e studentëve të fakulteteve juridike për të kërkuar që provimi i jurisprudencës të mund të jepet edhe në gjuhën shqipe tashmë ka hyrë në një fazë të re. Pas një periudhe pritjeje dhe mungese reagimi institucional, studentët kanë paralajmëruar protestë. Ky zhvillim, në vetvete, është një sinjal që meriton vëmendje serioze.
Protesta është një mjet legjitim në një shoqëri demokratike. Ajo është pjesë e të drejtës për shprehje dhe pjesëmarrje qytetare. Megjithatë, kur studentët e drejtësisë, të cilët në thelb janë duke u përgatitur për të mbrojtur rendin juridik, ndihen të detyruar të protestojnë për një çështje që lidhet drejtpërdrejt me zbatimin e të drejtave të garantuara, atëherë problemi nuk është më vetëm te kërkesa e tyre. Problemi është te mënyra se si institucionet reagojnë, ose më saktë, nuk reagojnë.
Kërkesa e studentëve mbetet e njëjtë: mundësia për ta dhënë provimin profesional në gjuhën në të cilën kanë studiuar. Kjo kërkesë nuk sfidon rendin juridik; përkundrazi, ajo mbështetet në të. Kushtetuta dhe legjislacioni për përdorimin e gjuhëve parashohin qartë përdorimin zyrtar të gjuhës shqipe. Në këtë kuptim, debati nuk duhet të ishte nëse kjo është e lejueshme, por si të zbatohet në mënyrë të drejtë dhe funksionale.
Megjithatë, mungesa e një përgjigjeje të qartë institucionale e ka zhvendosur këtë çështje nga një diskutim teknik në një debat publik dhe politik. Kjo është pikërisht ajo që duhej shmangur. Çështjet që kanë të bëjnë me zbatimin e të drejtave nuk duhet të lihen të zvarriten deri në pikën kur qytetarët ndihen të detyruar të dalin në rrugë për t’u dëgjuar.
Në të njëjtën kohë, është e rëndësishme që ky debat të mos reduktohet në linja të zakonshme ndarjeje etnike. Një qasje e tillë jo vetëm që e thjeshton tej mase problemin, por edhe e largon nga thelbi i tij: funksionimi i shtetit të së drejtës. Nëse një e drejtë është e garantuar me ligj, atëherë ajo duhet të jetë e zbatueshme në praktikë, pa nevojën e presionit publik.
Nga ana tjetër, ky moment duhet të shërbejë edhe si një thirrje për reflektim më të gjerë shoqëror. Çështja e gjuhës nuk mund të trajtohet vetëm kur ajo shfaqet si problem. Ajo kërkon një qasje të qëndrueshme, të bazuar në respekt të ndërsjellë dhe në ndërtimin e kapaciteteve reale shumëgjuhësore në institucionet publike.
Në një shtet që synon të jetë funksional dhe gjithëpërfshirës, profesionistët e së drejtës duhet të jenë të aftë të operojnë në gjuhët zyrtare të vendit. Kjo nuk është vetëm çështje barazie, por edhe e cilësisë së drejtësisë. Qasja në drejtësi nuk duhet të kushtëzohet nga gjuha.
Prandaj, zgjidhja e kësaj çështjeje nuk duhet të jetë ad hoc dhe as rezultat i presionit momental. Ajo duhet të jetë pjesë e një vizioni më të gjerë për ndërtimin e një sistemi juridik që reflekton realitetin shumëgjuhësh të vendit.
Në fund, ndoshta pyetja më e rëndësishme nuk është pse studentët po protestojnë. Pyetja është pse u desh që ata të arrijnë deri në këtë pikë.
Një shtet që funksionon mirë i adreson kërkesat e arsyeshme përpara se ato të shndërrohen në pakënaqësi publike. Një shtet që respekton të drejtën nuk pret protestën për të vepruar.
Shkrimi është shkruar enkas për Portalb.mk. Të drejtat e publikimit i kanë vetëm Portalb.mk dhe autori, sipas marrëveshjes mes tyre.