Dy kompani në RMV dominojnë për një dekadë tenderët në shëndetësi

Vlera e prokurimit publik në sektorin e kujdesit shëndetësor në Maqedoni ka parë rritje të fortë gjatë dekadës së fundit, por konkurrenca nuk ka ndjekur të njëjtën trend. Kjo tregohet nga hulumtimi i fundit “Lojtarët kryesorë dhe konkurrenca në prokurimin publik në kujdesin shëndetësor”, i përgatitur nga Qendra për Komunikime Qytetare (QKQ), i cili analizon të dhënat për periudhën nga viti 2015 deri në vitin 2024, transmeton Portalb.mk.

Sipas analizës, vlera totale e prokurimit publik në kujdesin shëndetësor është më shumë se dyfishuar – nga rreth 135 milionë euro në vitin 2015 në pothuajse 293 milionë euro në vitin 2024. Për dallim, numri i kompanive që morën kontrata u rrit vetëm me 12 përqind, duke treguar se rritja e fondeve nuk ka sjellë konkurrencë më të madhe.

Hulumtimi tregon se një pjesë gjithnjë e në rritje e parave publike është përqendruar në një numër të vogël furnizuesish. Në vitin 2024, dhjetë kompanitë më të mëdha morën rreth 49 përqind të vlerës totale të kontratave të kujdesit shëndetësor. Kjo shkallë përqendrimi, sipas autorëve të analizës, është një tregues i konkurrencës së kufizuar dhe rritjes së rrezikut të korrupsionit.

“Situata në prokurimin e vaksinave dhe imunizimit është veçanërisht shqetësuese. Në këtë segment, rreth 75 përqind e fondeve totale u realizuan përmes një kompanie të vetme, ndërsa deri në 97 përqind e kontratave u lidhën në procedura me vetëm një ofertë të pranuar. Këto të dhëna, sipas hulumtimit, tregojnë një mungesë praktike të konkurrencës reale”, thonë nga QKQ.

Disa kompani dallohen si aktorë kryesorë në sistemin e prokurimit publik në kujdesin shëndetësor, të cilat kanë rritur pjesën e tyre të tregut për vite me radhë. “Alkaloid Cons” dhe “Dr. Panovski” janë ndër më dominueset, ndërsa në vitin 2024 ato së bashku morën pjesë me rreth një të katërtën e vlerës totale të të gjitha kontratave. Këto kompani, sipas analizës, kanë një ndikim të konsiderueshëm në treg, gjë që e bën të vështirë hyrjen e ofertuesve të rinj.

“Dy kompani – “Alkaloid Cons” dhe “Dr Panovski”, kanë konsoliduar dominimin e tyre në prokurimin publik në kujdesin shëndetësor gjatë dekadës së fundit dhe tani kontrollojnë një të katërtën e vlerës totale të tenderëve në këtë sektor. Pjesa e tyre rritet në një të tretën kur analizohet vetëm prokurimi i ilaçeve, materialeve të konsumueshme mjekësore, pajisjeve mjekësore dhe të ngjashme, pra kur analizohet thelbi i prokurimit të kujdesit shëndetësor”, thotë hulumtimi.

Autorët e hulumtimit paralajmërojnë se konkurrenca e ulët, tenderët e shpeshtë me një ofertë të vetme dhe dominimi afatgjatë i të njëjtave kompani paraqesin rreziqe serioze për shpenzim joefikas të fondeve publike. Kjo situatë mund të çojë në çmime më të larta, më pak zgjedhje dhe cilësi të dobët të shërbimeve dhe produkteve të marra nga sistemi i kujdesit shëndetësor.

“Të dhënat tregojnë se numri mesatar i ofertave në tenderët e kujdesit shëndetësor ka rënë nga 3.30 oferta për tender (2020) në 2.64 oferta (2024) në vetëm pesë vjet. Kjo rënie do të thotë se më pak kompani po konkurrojnë në tendera, gjë që zvogëlon efektin e prokurimit publik si një mekanizëm për shpenzime efikase. Për më tepër, rënia në sektorin e shëndetësisë është më e madhe se në sistemin e përgjithshëm të prokurimit publik në vend, gjë që tregon se sektori i shëndetësisë është veçanërisht i prekshëm. Konkurrenca e reduktuar do të thotë më pak zgjedhje furnizuesish, kushte më të dobëta për çmimin dhe cilësinë dhe një rrezik në rritje të krijimit të një “tregu të mbyllur” të dominuar nga një ose disa kompani”, tregon hulumtimi.

Hulumtimi tregon se megjithëse sektori i shëndetësisë ka një buxhet në rritje për prokurimin publik, sistemi nuk ofron treg mjaftueshëm të hapur dhe të drejtë. Pa konkurrencë të shtuar dhe transparencë më të madhe, ekziston rreziku që paratë publike të vazhdojnë të shpenzohen në mënyrë joefikase, në dëm të qytetarëve dhe pacientëve.

• LEXO: Shpenzimet për prokurime publike në sektorin e shëndetësisë në RMV në 10 vite janë rritur nga 126 milionë në mbi 315 milionë euro