Kreditë e shpejta nuk do të jepen më në dorë, por vetëm në llogari bankare; kompanitë e kredive të shpejta do të duhet të krijojnë organe të brendshme auditimi. Këto janë disa nga ndryshimet në ligjin për shoqëritë financiare të paralajmëruara nga Ministria e Financave. Me rregullat e reja parashikohet një shtrëngim i ndjeshëm i kushteve të punës për kompanitë që japin kredi të shpejta, transmeton Portalb.mk.
Ndryshimet e propozuara parashikojnë krijimin e detyrueshëm të organeve të brendshme në çdo shoqëri financiare, si bordi i auditimit të brendshëm, bordi për rrezikun kreditor dhe bordi mbikëqyrës.
Për më tepër, forcohet kontrolli për hapjen e zyrave të reja, ku do të kërkohet miratimi paraprak nga Ministria e Financave, sipas kritereve të përcaktuara për kushtet e funksionimit.
Ndryshimet parashikojnë gjithashtu rritjen e kapitalit themelor të shoqërive financiare dhe heqjen e pagesave në para të gatshme. Mjetet e kredisë do të paguhen ekskluzivisht përmes llogarisë bankare, me qëllim rritjen e gjurmueshmërisë së transaksioneve financiare dhe uljen e rrezikut të abuzimeve.
Ministrja e Financave, Gordana Dimitrieska-Koçoska, deklaroi se ndryshimet ligjore po përgatiten pas kontrolleve të kryera, gjatë të cilave janë konstatuar dobësi dhe paqartësi në rregulloren ekzistuese. Ajo rikujtoi se deri më tani vetëm një kompanie i është hequr licenca.
“Mbikëqyrja konstatoi shkelje të rënda të dispozitave ligjore, veprim në kundërshtim me rregullat për mbrojtjen e përdoruesve dhe praktika që i kanë vënë drejtpërdrejt qytetarët në rrezik. Për shkak të peshës së shkeljeve dhe seriozitetit të parregullsive të konstatuara, Ministria e Financave në maj mori vendim për heqjen e licencës së shoqërisë financiare”, thuhet në njoftimin e Ministrisë.
Në vitet e fundit është vërejtur një rritje serioze e kërkesës për kredi të shpejta, sipas analizave të Banka Popullore e Maqedonisë së Veriut. Sipas të dhënave të fundit për vitin 2024, në “dyqanet e parave të gatshme” janë qarkulluar 169 milionë euro, që është 12 milionë euro më shumë se në vitin 2023. Për krahasim, në vitin 2021 ky biznes vlente 119 milionë euro.
Inspektorët këtë vit kanë vërejtur edhe praktika të tjera problematike, si reklamimi i kredive të shpejta nën marka të ndryshme pa treguar qartë se cila shoqëri financiare e ofron shërbimin.
Një “dyqan parash” përdor disa faqe interneti dhe emra të ndryshëm për promovimin e kredive të shpejta në krahasim me emrin e shënuar në licencën e punës të lëshuar nga Ministria e Financave. Megjithatë, kompanitë nuk janë sanksionuar, por vetëm janë paralajmëruar për parregullsitë.
Sipas Ligjit për Mbrojtjen e Konsumatorëve, një praktikë tregtare konsiderohet mashtruese nëse reklama nuk përmban informacione kyçe që konsumatori të mund të marrë një vendim të informuar.
Për këto praktika të “dyqaneve të parave”, si dhe për kompanitë dhe pronarët që qëndrojnë pas firmave të kredive të shpejta në vend, Radio Evropa e Lirë ka hulumtuar në vitin 2023.
Hulumtimi tregoi se dy të tretat e fitimit në këtë sektor përfundojnë te kompanitë e themeluara me kapital të huaj. Këto kompani funksionojnë me kosto të ulëta, por aplikojnë shpenzime dhe marzhe të larta kredie.
Në atë kohë, Drejtoria e të Ardhurave Publike dhe Ministria e Financave njoftuan se po kryheshin kontrolle dhe se disa kompani ishin gjobitur, por pa dhënë më shumë detaje.
Ndërkohë, hulumtimet e IRL dhe BIRN Prizma zbuluan një sërë abuzimesh me të dhënat personale të qytetarëve që kishin përfunduar me kredi që nuk i kishin kërkuar vetë, por që ishin marrë në emrin e tyre nga persona të tjerë.
Procedura e shkurtër për marrjen e këtyre kredive – brenda gjysmë ore dhe vetëm me një dokument – i bën ato tërheqëse për qytetarët, të cilët shpesh nuk janë të informuar se pas tyre fshihen kosto shumë të larta.
Ndryshe nga bankat, të cilat rregullohen nga Banka Popullore, shoqëritë financiare mbikëqyren nga Ministria e Financave, prandaj japin kredi shumë më lehtë, ndërsa rrezikun e kompensojnë me kosto të larta për klientët.
Pjesa më e madhe e fitimeve nga biznesi i kredive të shpejta në vend përfundon te kompanitë e themeluara me kapital të huaj. Milionerë nga Letonia, Çekia, Estonia dhe veçanërisht nga Bullgaria zotërojnë kompani që ofrojnë kredi jobankare në tregun maqedonas.
Sipas të dhënave të fundit nga regjistri i Ministrisë së Financave, në vend ekzistojnë 26 kompani që ofrojnë kredi të shpejta. Nga 12 kompani me kapital të huaj, shtatë janë në pronësi të biznesmenëve bullgarë.
Sipas Bankës Popullore, ulja e numrit të kompanive lidhet me ndryshimet ligjore të korrikut 2023, kur u forcuan rregullat e funksionimit dhe kontrolli i rreziqeve në këtë sektor, duke e ulur numrin e kompanive nga 35 në 27.
Megjithatë, të njëjtat të dhëna tregojnë se pavarësisht numrit më të vogël të kompanive, kreditë e miratuara prej tyre janë rritur me 9.6 përqind.
Edhe pse kreditë e shpejta përbëjnë një pjesë relativisht të vogël të sistemit financiar, ato mund të krijojnë probleme serioze për një pjesë të popullsisë. Ato përfaqësojnë rreth 7 përqind të borxhit total të familjeve, ndërsa 92.4 përqind e borxhit vjen nga kreditë bankare.
Banka Popullore paralajmëron se rreziku nga këto kompani nuk është sistemik, por mund të jetë i madh për kategoritë më të cenueshme të qytetarëve dhe t’i çojë ata në mbingarkesë me borxhe.
“Nga këto shoqëri financiare ekziston rreziku i mbingarkesës me borxhe të shtresave të caktuara të popullsisë, veçanërisht atyre me të ardhura më të ulëta, për shkak të qasjes më të lehtë në financim krahasuar me standardet më të rrepta të bankave, por edhe për shkak të kostos më të lartë totale të kredive”, thuhet në raportin e Bankës Popullore.
Kreditë e dhëna nga këto shoqëri financiare vazhdojnë të jenë ndër më të shtrenjtat në treg. Të ardhurat që ato realizojnë nga aktiviteti kreditor tejkalojnë 50 përqind të vlerës së kontratave aktive të kredive, shumë herë më tepër se bankat, ku norma mesatare e kostove totale është rreth 7 përqind.
- LEXO: Kreditë e shpejta po rrjepin qytetarët në Maqedoninë e Veriut, para zgjedhjeve u premtua se do të merren masa
- LEXO: Pas heqjes së licencës për “Credi YES”, Ministria e Financave tregon se çfarë do të ndodhë me borxhet e qytetarëve
- LEXO: Shoqëritë financiare në RMV mashtruan klientët, reklamuan kredi, por “harruan” të përmendnin shpenzimet shtesë