Në këto zgjedhje lokale ka një numër të madh kandidatësh për kryetarë komunash dhe këshilltarë, por pavarësisht të gjitha përpjekjeve për përfaqësim të barabartë dhe barazi të burrave dhe grave, gratë janë ende në numra modest të përfaqësuara. Në listat e kandidatëve për kryetarë komunash, mezi kapin mbi 10 përqind, dhe në listat e kandidatëve për këshilltarë, rreth 45 përqind në total, por duhet të merret parasysh edhe se ku vendosen gratë në lista. Ka të ngjarë që pa norma dhe kuota më të rrepta në Kodin Zgjedhor, ky problem të vazhdojë, dhe ndryshimet do të jenë me “ritmin e kërmillit”. Gjë që do të ishte turp për një vend në të cilin gratë morën të drejtën e votës në vitin 1946, shkruan Vërtetmatësi.
Shkruar nga: Teofil Bllazhevski
Zgjedhjet lokale të vitit 2025 në vend, megjithëse do të jenë të 8-tat me radhë që nga pavarësia në vitin 1991, nuk do të sjellin një ndryshim në përqindjen e përfaqësimit të grave në qeverisjen lokale. Sipas të dhënave statistikore të Komisionit Shtetëror Zgjedhor (KSHZ), vetëm 10 përqind e 309 kandidatëve për kryetarë komune në 81 komuna dhe Qytetin e Shkupit janë gra, por ato, siç ka raportuar tashmë RFE/RL, janë kandidate vetëm në 24 komuna, dhe në përqindje situata është pak më e mirë se zgjedhjet e vitit 2021, kur vetëm 8.4 përqind e kandidatëve ishin gra. Megjithatë, është dukshëm më mirë se zgjedhjet lokale në vitin 2017, kur më pak se 6 përqind e kandidatëve ishin gra. Konkretisht, nga 260 kandidatë atëherë, vetëm 15 ishin gra, sipas analizës së Deutsche Welle.
Statistikat janë disi më të mira në lidhje me listat e kandidatëve për këshilltarë, ku nga 10,499 kandidatë, 4,736 janë gra, që është rreth 45 përqind. Megjithatë, këto të dhëna nuk do të thonë asgjë nëse nuk ka një analizë të saktë se ku janë të vendosura gratë në listat e kandidatëve.
Kjo tregon një përfundim fillestar se numri i grave që kandidojnë për partitë politike ose si kandidate të pavarura në përgjithësi po rritet shumë ngadalë dhe me një ritëm të ngadaltë në zgjedhjet lokale.
Nevojiten ndryshime legjislative për përfaqësim më të drejtë
Meqenëse situata po ndryshon ngadalë, duke marrë parasysh se Maqedonisë së Veriut i janë dashur 33 vjet që nga pavarësia për të fituar presidenten e saj të parë grua, Gordana Siljanovska Davkovën, ndoshta nevojitet një nxitje ligjore për partitë politike nga të cilat varet kryesisht përfaqësimi i drejtë.
Në legjislacionin aktual, kjo zgjidhet nga Kodi Zgjedhor, i cili në nenin 64 rregullon se çfarë duhet të përmbajë lista e paraqitur për çdo zgjedhje, ku përcaktohet se 40 përqind e kandidatëve, qoftë për zgjedhje parlamentare apo lokale, duhet të jenë gra, d.m.th. termi i përdorur është “gjinia më pak e përfaqësuar”. Ky nen rregullon gjithashtu vendndodhjen e listave. Kështu, në paragrafin pesë të nenit… 64 thotë:
Në listën e paraqitur të kandidatëve për anëtarë të parlamentit të përmendur në paragrafin (2) të këtij neni dhe për anëtarë të këshillave komunale dhe të qyteteve të përmendura në paragrafin (3) të këtij neni, të paktën 40% e kandidatëve i përkasin gjinisë të nën-përfaqësuar, dhe në çdo tre vende të paktën një vend i përket gjinisë të nën-përfaqësuar dhe përveç kësaj të paktën një vend në çdo dhjetë vende.
Kjo praktikisht do të thotë që edhe nëse një parti është më konservatore për sa i përket grave në politikë, ajo nuk mund t’i shmanget detyrimit në listën e kandidatëve, qoftë për deputetë apo këshilltarë, që kandidatja e parë grua të jetë në vendin e 3-të, por e dyta do të ishte tashmë në vendin e 6-të, e treta në të 9-tin, etj.
Në Studimin mbi Pjesëmarrjen e Grave në Proceset Politike në Maqedoninë e Veriut, të quajtur “Një Pamje e Përzier e Barazisë Gjinore në Kontekstin e Zgjedhjeve Lokale të vitit 2021”, si faktorët më të rëndësishëm për ndryshimin e përfaqësimit të grave në politikë, 78 përqind e qytetarëve besojnë se kjo varet nga një ndryshim në ndërgjegjësim, dhe deri në 70 përqind besojnë se nevojiten ndryshime thelbësore në parti për të përfshirë më shumë gra (faqja 3 e Studimit).
Ndryshime u vunë pas vitit 2002
Detyrimi ligjor, që kur u prezantua për herë të parë në vitin 2002, me një kuotë prej 30 përqind të kandidatëve në lista, është ajo që ndihmoi që përbërja e Kuvendit dhe këshilleve komunale të jetë të paktën pak më e përzier dhe të arrijë mbi 30 përqind të deputeteve femra, ndërsa zgjidhja aktuale ligjore për shpërndarjen e listave daton që nga viti 2006. Në vitin 2015, u bë një ndryshim tjetër, duke rritur kuotën nga 30 në 40 përqind. Ky përmbledhje e shkurtër mund të shihet në botimin grafik të përgatitur nga Instituti për Demokraci Societas Civilis në Shkup. Por pavarësisht të gjitha përpjekjeve, për shembull, numri i grave në Parlament nuk e ka tejkaluar 36 përqind që përfaqësohet në parlamentin aktual.
Përfundimet dhe rekomandimet në faqen 6, ndër të tjera, thonë:
Ka prova se ka mbështetje të konsiderueshme publike për përfaqësimin politik të grave, veçanërisht si kryetare komunash. Megjithatë, partitë politike nuk i janë përgjigjur në mënyrë të kënaqshme kësaj mbështetjeje dhe kërkese. Ky fakt, i mbështetur nga provat, duhet të theksohet si një rast për të propozuar ndryshime në sistemin zgjedhor, duke përfshirë proceset demokratike brenda partive, me qëllim rritjen e numrit të grave të zgjedhura në pozicionin e kryetareve të komunave.
Dhe për listat e kandidatëve për këshilltarë, listat e mbyllura përmenden gjithashtu si problemi kryesor.
Në Kodin Zgjedhor duhet të futen dispozita për të siguruar përfaqësim të barabartë gjinor midis bartësve të listave të kandidatëve. Është e nevojshme të futet i ashtuquajturi “sistem patentash” i barazisë vertikale, në të cilin partitë vendosin gratë dhe burrat në listat e tyre të kandidatëve, duke arritur kështu përfaqësim më të drejtë dhe më të balancuar.
Studimi i përgatitur në kuadër të projektit “Mbështetje për Reformat Zgjedhore” të Agjencisë Zvicerane për Zhvillim dhe Bashkëpunim (SDC), i zbatuar nga Fondacioni Ndërkombëtar për Sistemet Zgjedhore (IFES), përfshin edhe një sërë rekomandimesh të tjera, por duket se pa ndryshime në Kodin Zgjedhor në këtë fushë, rezultatet do të vazhdojnë të jenë të pakënaqshme. Gjë që do të ishte turp për një vend ku gratë fituan të drejtën e votës në vitin 1946.