NATO konfirmoi zyrtarisht politikën e saj të hapjes së Aleancës për anëtarësim nga vendet e tjera evropiane që në vitin 1994. Në një deklaratë të dhjetorit 1994, NATO foli në mënyrë të qartë për zgjerimin e pritur për të përfshirë shtetet demokratike në Lindje, shkruan Vërtetmatësi.
Po shqyrtojmë një postim në rrjetin social Facebook që thotë:
MOS U BESONI “BABILONASVE” NGA PERËNDIMI I EGËR, ATA NUK JU JAPIN KURRË GARANCI! Mickoski po kërkon GARANCI nga BE-ja, se pasi bullgarët të përfshihen në Kushtetutën e MK-së, nuk do të ketë kërkesa të tjera të ngjashme!
Naive! Madje “garantuan” një Rusi të Madhe TË FUQISHME se NATO nuk do të zgjerohej në Lindje, prandaj GËNJYEN, e jo më të mendojnë për Maqedoninë e Vogël!
Nuk është e vërtetë që BE-ja i dha Rusisë garanci se NATO-ja nuk do të zgjerohej drejt lindjes. Në vitin 1990, kur po zhvilloheshin bisedimet kryesore, Bashkimi Sovjetik ekzistonte ende dhe Bashkimi Evropian u krijua vetëm me Traktatin e Mastrihtit në vitin 1993. Prandaj, nuk mund të flitet për një “garanci të BE-së” në kuptimin e sotëm. Ajo që ndodhi në të vërtetë është më e ndërlikuar. Gjatë negociatave për ribashkimin e Gjermanisë në vitin 1990, politikanët perëndimorë i dhanë disa siguri verbale udhëheqjes sovjetike në lidhje me zgjerimin e ardhshëm të NATO-s. Më e famshmja është biseda e 9 shkurtit 1990 midis Sekretarit të Shtetit të SHBA-së James Baker dhe Mikhail Gorbaçev, në të cilën Baker foli për NATO-n që nuk do ta zgjeronte juridiksionin e saj ushtarak “as edhe një inç” drejt lindjes. Dokumentet e deklasifikuara tregojnë se mesazhe të ngjashme u dërguan nga udhëheqës të tjerë perëndimorë.
Ministri i Jashtëm i Gjermanisë Perëndimore, Hans-Dietrich Genscher, si dhe udhëheqës të tjerë perëndimorë, dhanë sigurime të ngjashme politike. Pra, mund të flitet për sigurime verbale nga politikanët perëndimorë, por jo për një garanci të dhënë nga BE-ja.
Por fakti kryesor është se këto sigurime nuk u përkthyen në një marrëveshje ligjërisht të detyrueshme me anë të së cilës NATO heq dorë nga anëtarësimi i ardhshëm i Polonisë, Hungarisë, Republikës Çeke ose vendeve të tjera të Evropës Lindore. Marrëveshja “2+4”, e nënshkruar në shtator 1990 dhe që rregullonte bashkimin gjerman, përmban kufizime specifike për vendosjen e forcave të huaja dhe armëve bërthamore në territorin e ish-Gjermanisë Lindore, por nuk përmban një ndalim për zgjerimin e ardhshëm të NATO-s në Evropën Lindore.
Këtu qëndron thelbi i mosmarrëveshjes. Kishte garanci politike verbale, por asnjë garanci të nënshkruar se NATO nuk do të zgjerohej kurrë drejt lindjes. Arkivi i Sigurisë Kombëtare në Universitetin George Washington, bazuar në dokumente të deklasifikuara amerikane, sovjetike, gjermane, britanike dhe franceze, vlerëson se udhëheqësit sovjetikë dëgjuan me të vërtetë disa garanci në lidhje me moszgjerimin e NATO-s. Në të njëjtën kohë, vetë dokumentet tregojnë se çështja ishte e lidhur ngushtë me negociatat për bashkimin gjerman dhe se nuk u përkthye në një ndalim të përgjithshëm ligjor për zgjerimin e ardhshëm të Aleancës.
Për më tepër, NATO konfirmoi zyrtarisht politikën e saj në vitin 1994 se Aleanca është e hapur për anëtarësim nga vendet e tjera evropiane. Në një deklaratë të dhjetorit 1994, NATO foli në mënyrë të qartë për zgjerimin e pritur në vendet demokratike në Lindje. Disa vjet më vonë, në vitin 1997, NATO dhe Rusia nënshkruan të ashtuquajturin Akt Themelues, i cili është një marrëveshje historike politike midis dy palëve dhe qëllimi i të cilit ishte të ndërtonte një arkitekturë sigurie bashkëpunimi pas Luftës së Ftohtë. Sipas tij, u krijua Këshilli i Përbashkët i Përhershëm NATO-Rusi, me këtë akt Rusia mori një zë dhe një platformë për dialog, por jo të drejtën e vetos mbi zgjerimin e NATO-s. Nga ana tjetër, NATO theksoi se nuk ka ndërmend të vendosë armë bërthamore në territorin e shteteve të reja anëtare. Këshilli i Përbashkët i Përhershëm u zëvendësua në vitin 2002 nga Këshilli NATO-Rusi, por bashkëpunimi praktik është ngrirë që kur Rusia aneksoi Krimenë në vitin 2014, dhe pushoi së ekzistuari plotësisht në vitin 2022, pasi Rusia kreu një pushtim në shkallë të plotë të Ukrainës.
Në faqen e internetit të NATO-s, në seksionin ku ekspozohet dezinformimi, pretendimi se “NATO i premtoi Rusisë se nuk do të zgjerohej pas Luftës së Ftohtë” theksohet si një “mit”.
Miti se udhëheqësit perëndimorë premtuan të mos lejonin anëtarë të rinj të bashkoheshin ka qarkulluar për vite me radhë dhe është përdorur në mënyrë aktive në fushatat e dezinformimit nga Kremlini që nga fillimi i luftës së Rusisë në Ukrainë. Megjithëse të dhënat tregojnë se në fazat e hershme të diskutimeve rreth ribashkimit të Gjermanisë, Sekretari i Shtetit i SHBA-së James Baker dhe homologu i tij i Gjermanisë Perëndimore, Hans-Dietrich Genscher, e ngritën idenë me njëri-tjetrin dhe me udhëheqësit sovjetikë në vitin 1990, negociatat diplomatike rifilluan shpejt dhe ideja u refuzua. Traktati themelues i NATO-s – i nënshkruar në vitin 1949 nga 12 anëtarët origjinalë dhe nga çdo vend që është bashkuar që atëherë – përfshin një dispozitë të qartë që hap dyert e NATO-s për “çdo shtet tjetër evropian në një pozicion për të çuar përpara parimet e këtij Traktati dhe për të kontribuar në sigurinë e zonës së Atlantikut të Veriut”. Kjo nuk ka ndryshuar kurrë. Asnjë traktat i nënshkruar nga aleatët e NATO-s dhe Rusia nuk ka përmbajtur kurrë dispozita që NATO nuk mund të pranojë anëtarë të rinj. Vendimet për anëtarësim në NATO merren me konsensus midis të gjithë aleatëve, është në faqen e internetit të NATO-s.
Shtohet se përshkrimi i politikës së dyerve të hapura të NATO-s si “zgjerim” është tashmë pjesë e mitit.
NATO nuk kërkoi anëtarë të rinj, as nuk synonte të “zgjerohej drejt lindjes”. NATO respekton të drejtën e secilit komb për të zgjedhur rrugën e vet. Anëtarësimi në NATO është një vendim që së pari u takon atyre vendeve që dëshirojnë të bashkohen. Më pas, aleatët e NATO-s duhet ta shqyrtojnë aplikimin, shtoi deklarata e NATO-s.
Publikimi tërheq një paralele midis bisedimeve mbi të ardhmen e NATO-s në vitin 1990 dhe kërkesave aktuale të Maqedonisë së Veriut në procesin e integrimit evropian. Megjithatë, këto janë dy situata të ndryshme historike dhe ligjore, kështu që njëra nuk mund të shërbejë si provë për tjetrën. Në kohën e bisedimeve vendimtare për bashkimin gjerman në vitin 1990, Bashkimi Evropian nuk ekzistonte ende. BE-ja u krijua zyrtarisht nga Traktati i Maastrichtit, i nënshkruar në vitin 1992, i cili hyri në fuqi më 1 nëntor 1993.
Për shkak të të gjitha fakteve të mësipërme, ne e vlerësojmë publikimin që po shqyrtojmë, i cili thotë se Rusia mori garanci nga NATO se Aleanca nuk do të zgjerohet drejt lindjes, si dezinformim.