Ngjarjet e parashikuara të pikave të nxehta që ka të ngjarë të nxisin narrativat e dezinformimit në Ballkanin Perëndimor gjatë dhjetorit 2025, të identifikuara gjatë nëntorit, shkruan Vërtetmatësi.
Ballkani Perëndimor Ndiq dhe Paralajmëro: Rritja e parashikuar e narrativave dezinformuese anti-migrantë përbën një kërcënim për stabilitetin në Ballkanin Perëndimor
Një valë e re e dezinformimit kundër emigrantëve ka të ngjarë të përhapet në të gjithë Ballkanin Perëndimor, duke u bazuar në postimet e fundit në internet dhe përmbajtjen mediatike që i portretizojnë emigrantët si kriminelë, ekstremistë ose kërcënime ekzistenciale për identitetin kombëtar. Narrativa të ngjashme shfaqen tashmë në shumicën e vendeve të Ballkanit Perëndimor ku aktorët anti-BE po e paraqesin migrimin si një rrezik për stabilitetin shoqëror dhe promovojnë pretendime të pabaza për “pushtime emigrantësh”. Kjo po riformulon lajmet dhe të dhënat zyrtare aktuale nga mediat që pasqyrojnë fluksin e vazhdueshëm të emigrantëve në Evropë. Në të njëjtën kohë, të dhënat zyrtare tregojnë se kalimet e parregullta të emigrantëve në rajon kanë rënë ndjeshëm, duke kundërshtuar pretendimet sensacionale të shfaqura në rrjetet sociale. Këto narrativa janë të dizajnuara për të provokuar frikë, zemërim dhe pasiguri etnike, shpesh duke e paraqitur migrimin si pjesë të një komploti më të madh ose një barrë të supozuar të imponuar nga BE.
Një dezinformim i tillë dëmton shoqëritë demokratike duke gërryer besimin në institucione, duke nxitur polarizimin dhe duke minuar respektin për të drejtat e njeriut si vlera thelbësore të lidhura me rrugën e integrimit të secilit vend në BE. Kur migrantët paraqiten si kërcënime, debati publik dominohet nga frika në vend të provave, duke i bërë shoqëritë më të ndjeshme ndaj manipulimit nga aktorët vendas që kërkojnë përfitime politike dhe nga aktorët e jashtëm që synojnë të dobësojnë përafrimin e rajonit me BE-në. Ky mjedis jo vetëm që prish kohezionin social, por gjithashtu rrezikon të ngadalësojë ose të prishë negociatat e BE-së, pasi vendet duket se nuk janë në gjendje të mbështesin standardet evropiane mbi sundimin e ligjit, mbrojtjen e pakicave dhe menaxhimin e përgjegjshëm të migracionit.
Shqipëria: Narrativat shumë të politizuara dhe të polarizuara rreth ligjeve gjinore dhe të gjendjes civile pritet të synojnë procesin e pranimit në BE.
Diskursi publik i Shqipërisë pritet të sillet rreth Ligjit të ri për Barazinë Gjinore, të cilin Parlamenti e ka miratuar tashmë, dhe ndryshimeve të propozuara në Ligjin e Gjendjes Civile, të cilat do të votohen në fillim të dhjetorit. Këto dy ligje nuk kanë lidhje ligjore apo politike, megjithatë ato përballen me dy narrativa të ndryshme nga anët e pozicionimit, duke i bërë ato qendrën rreth të cilave pritet të ndodhin fushata dhe spekulime dezinformuese, veçanërisht ato që i shndërrojnë reformat komplekse në mesazhe emocionale të “luftës kulturore”. Dezinformimi mund të pretendojë se ligjet “ndryshojnë identitetin kombëtar”, “shkatërrojnë vlerat tradicionale” ose prezantojnë ide që ligjet nuk i përmbajnë fare. Qëllimi i këtyre narrativave është të krijojë frikë, zemërim dhe konfuzion, shpesh duke ekzagjeruar ose shpikur implikime të ligjeve. Këto narrativa po dëmtojnë drejtpërdrejt negociatat dhe procesin e pranimit në BE të vendit.
Aktorët politikë, mediat sensacionaliste, grupet fetare, ndikuesit dhe faqet anonime online pritet t`ju japin zë pretendime të tilla, ndërsa aktorët e jashtëm mund të shfrytëzojnë situatën për përfitime politike rajonale. Partia në pushtet krijon përshtypjen se të dy ligjet janë pjesë e një agjende mbi çështjet gjinore, ndërsa disa grupe, përfshirë Pro-Jetën dhe Familjen, po i bëjnë presion Presidentit që të mos i nënshkruajë ligjet. Ky debat zhvillohet gjithashtu ndërsa Shqipëria punon për të hapur pesë klasterë negociatash me BE-në, duke e bërë informacionin e saktë veçanërisht të rëndësishëm. Ndërsa këto mesazhe përhapen, publiku mund të ndihet i përçarë ose mosbesues ndaj institucioneve, duke i bërë burimet e verifikuara, siç janë organizatat e verifikimit të fakteve, thelbësore për qytetarët që të shmangin mashtrimin në një moment politik shumë emocional.
Bosnja dhe Hercegovina: Narrativat e koordinuara të dezinformimit rreth rishikimit të Daytonit pritet të minojnë demokracinë dhe rrugën e vendit drejt BE-së.
Në periudhën e ardhshme, qytetarët në Bosnje dhe Hercegovinë mund të presin një valë të re të dezinformimit të koordinuar që përpiqet ta paraqesë vendin si të paqëndrueshëm, të ndarë dhe të paaftë për përparim demokratik. Një përzierje në rritje e narrativave nacionaliste serbe dhe kroate, duke përfshirë thirrjet për një “entitet të tretë”, pretendimet për “kolapsin e Bosnjës qytetare” dhe shtrembërimet e raportit të Komisionit Evropian, tashmë po përhapen në media dhe rrjete sociale. Këto mesazhe, të promovuara shpesh nga media të kontrolluara politikisht dhe aktorë rajonalë, paraqesin kërcënime të sajuara dhe rreziqe etnike të ekzagjeruara. Kur kombinohen me narrativat e vjetra serbe dhe ruse rreth “kthimit në Daytonin origjinal”, ato punojnë së bashku për të vënë në pikëpyetje legjitimitetin e shtetit, për të minuar besimin në institucionet e tij dhe për të bindur qytetarët se bashkëjetesa është e pamundur.
Dëmi i këtyre narrativave nuk është abstrakt, ai ndikon drejtpërdrejt në strukturën demokratike të vendit dhe të ardhmen e tij evropiane. Duke i shtyrë njerëzit të kenë frikë nga njëri-tjetri, këto fushata dobësojnë besimin publik, polarizojnë komunitetet dhe e bëjnë më të vështirë funksionimin e institucioneve. Ato i shpërqendrojnë qytetarët nga problemet reale si korrupsioni, ngecja ekonomike dhe llogaridhënia, ndërkohë që fuqizojnë aktorët politikë që mbështeten te përçarja për të qëndruar në pushtet. Më e rrezikshmja, ata përpiqen të krijojnë përshtypjen se Bosnja dhe Hercegovina është shumë e brishtë ose shumë e ndarë për anëtarësim në BE. Nëse këto narrativa zënë rrënjë, ato mund të ngadalësojnë reformat, të gërryejnë shpresën në projektin evropian dhe ta shtyjnë vendin drejt paqëndrueshmërisë përmes përpjekjeve të qëllimshme për të manipuluar shoqërinë.
Kosova: Narrativat dezinformuese në lidhje me stabilitetin pritet të intensifikohen pas zgjedhjeve lokale
Transferimi i ardhshëm i pushtetit në komunat veriore të Kosovës po bëhet një moment kyç ku dezinformimi pritet të përhapet me shpejtësi. Ndërsa kryetarët e sapozgjedhur të Listës Serbe përgatiten të bëjnë betimin e tyre dhe të marrin detyrën, pyetja është nëse ata do të bëjnë betimin nën stemën e Republikës së Kosovës, duke njohur kështu legjitimitetin e institucioneve të Kosovës. Aktorët politikë, mediatikë dhe të huaj ka të ngjarë të shtyjnë narrativa mashtruese që e portretizojnë procesin si një sulm ndaj komunitetit serb ose një lëshim politik. Disa media në gjuhën serbe mund të pretendojnë se Kosova po “bllokon përfaqësimin serb” ose se shteti serb po “heq dorë nga sovraniteti”. Në të njëjtën kohë, kanalet e lidhura me Rusinë pritet të amplifikojnë paralajmërimet për “tensione të afërta” ose “ndërhyrje perëndimore” për të krijuar konfuzion dhe frikë. Këto narrativa do të synojnë të vënë në pikëpyetje ligjshmërinë e betimit, të krijojnë dyshime në lidhje me legjitimitetin institucional dhe ta portretizojnë Kosovën si duke hyrë në një krizë të re politike pavarësisht fakteve.
Dëmi i këtyre fushatave dezinformuese shkon përtej zhurmës online. Narrativa të tilla janë të dizajnuara për të thelluar mosbesimin midis komuniteteve, për t’i bërë qytetarët etnikë serb të ndihen të kërcënuar dhe për t’i shtyrë shqiptarët e Kosovës të besojnë se shteti po minohet, duke ushqyer kështu polarizimin në të dyja anët. Paralajmërimet për dhunën, “spastrimet” administrative ose konfiskimet e pronave mund të krijojnë frikë të vërtetë dhe të dekurajojnë njerëzit nga angazhimi me institucionet lokale. Duke portretizuar çdo hap të këtij tranzicioni si të manipuluar ose të diktuar nga jashtë, këto përpjekje dobësojnë besimin në proceset demokratike dhe dëmtojnë besueshmërinë ndërkombëtare të Kosovës në një kohë të ndjeshme për integrimin e saj në BE dhe NATO.
Mali i Zi: Narrativat e ekzagjeruara të kërcënimit të migrantëve që nxisin ndjenjat anti-turke pas pezullimit të vizave ka të ngjarë të vazhdojnë në periudhën e ardhshme.
Narativat e fundit që qarkullojnë në internet e keqinterpretojnë situatën përreth migrantëve në Mal të Zi, veçanërisht shtetasve turq dhe azerbajxhanas. Disa postime përhapin pretendime të rreme ose të ekzagjeruara në lidhje me madhësinë dhe qëllimet e komuniteteve të migrantëve, duke i paraqitur ata si një rrezik për sigurinë publike, bizneset lokale dhe kohezionin kulturor dhe duke i përdorur këto narrativa për të nxitur frikë, për të ndikuar në opinionin publik dhe për të fituar ndikim politik. Në realitet, të dhënat zyrtare tregojnë numra shumë më të ulët se ato që qarkullojnë në internet, dhe asnjë provë nuk mbështet pretendimet për manipulim demografik të synuar ose sjellje kriminale nga migrantët.
Ndërsa disa politikanë dhe media i kanë vënë në dukje këto narrativa, autoritetet kanë sqaruar faktet dhe kanë theksuar se banorët migrantë kanë të drejtë për siguri dhe mbrojtje. Një dezinformim i tillë duhet të kuptohet në kontekst, pasi narrativa të ngjashme anti-migrantë shpesh shfrytëzohen nga aktorë populistë në të gjithë rajonin për të mobilizuar ndjenjën publike. Pavarësisht shtrembërimeve, ndërhyrjet qeveritare dhe diplomatike kanë synuar të ruajnë rendin publik, të mbrojnë banorët dhe të parandalojnë përshkallëzimin e mëtejshëm të tensioneve etnike. Në përgjigje të tensioneve në rritje, Qeveria e Malit të Zi pezulloi përkohësisht regjimin pa viza për qytetarët turq, duke përmendur shqetësime për sigurinë publike. Sipas deklaratave zyrtare, masa është e përkohshme dhe synon të forcojë mekanizmat për monitorimin e hyrjes dhe qëndrimit të shtetasve të huaj. Pezullimi pasoi një incident me thikë në Podgoricë dhe trazirat e lidhura me të, duke përfshirë protesta dhe dëmtime të pronës, dhe u komunikua së bashku me garancitë se të drejtat dhe siguria e banorëve turq do të mbroheshin.
Maqedonia e Veriut: Manipulimet e raportit të progresit të BE-së parashikohet të vazhdojnë të nxisin dezinformimin dhe narrativat anti-BE që synojnë të minimizojnë rëndësinë e tij
Monitorimi i mjedisit informativ në Maqedoninë e Veriut tregon një rritje të pretendimeve dezinformuese se kushtet e BE-së të përcaktuara në raportin e fundit të progresit janë të dizajnuara për të “shkatërruar kombin”, duke i keqinterpretuar kërkesat standarde të reformës si një kërcënim ekzistencial dhe duke i përdorur këto pika për kushtëzim politik, presion dhe dinamikë politike të brendshme. Në realitet, Komisioni Evropian vëren përparim të kufizuar krahasuar me vitin e kaluar, por asnjë regres. Ndërsa Kryeministri Hristijan Mickoski ka deklaruar publikisht se Maqedonia e Veriut është mbajtur padrejtësisht “në dhomën e pritjes së BE-së”, ndërsa në të njëjtën kohë deklaratat nga partia e tij politike e minimizuan raportin duke e quajtur atë një “raport të vogël”, një frazë në maqedonisht që përdoret për të minimizuar rëndësinë e tij.
Dy javë më vonë, Mckoski përsëriti se vendi mbetet i përkushtuar në rrugën e BE-së, por argumentoi se BE zbaton standarde të dyfishta. Ky narrativë e gjatë ka vazhduar në peisazhin maqedonas të dezinformimit dhe zgjerohet më tej sa herë që përsëritet nga zyrtarë të nivelit të lartë. Shtrembërime të tilla përforcojnë mesazhet e rrënjosura euroskeptike dhe anti-perëndimore, duke i portretizuar BE-në dhe NATO-n si kërcënime për sovranitetin e vendit. Keqinterpretimet nuk u ndalën me kaq, pasi disa aktorë shkuan edhe më tej duke sajuar pretendime që raporti nuk i përmbante kurrë. Për shembull, Komuna e Tetovës njoftoi në mënyrë të rreme se ishte vlerësuar pozitivisht nga Komisioni Evropian për rritjen e sipërfaqeve të gjelbra, përmirësimin e cilësisë së ajrit dhe krijimin e një mjedisi më të shëndetshëm për qytetarët. Por Tetova përmendet vetëm një herë në raport, vetëm në lidhje me përfundimin e kadastrës për ndotësit e ajrit, pa asnjë lëvdatë apo vlerësim të politikave mjedisore. Në realitet, komuna vazhdon të përballet me ndotje të rëndë të ajrit dhe i mungojnë hapësira të gjelbra për të mbështetur pretendime të tilla.
Serbia: Fushatat e dezinformimit të parashikuara përpara protestave të Shtabit të Përgjithshëm
Ndërsa Serbia po shkon drejt një vale të re mobilizimi për prishjen e planifikuar të kompleksit të Gjeneralshftabit (Shtabit të Përgjithshëm), dezinformimi pritet të intensifikohet në javët para dhe veçanërisht rreth protestave dhe përvjetorit të bombardimeve të NATO-s në vitin 1999 pranverën e ardhshme. Miratimi nga qeveria i një lex specialis që mundëson prishjen e një monumenti kulturor të mbrojtur ka polarizuar tashmë publikun, duke krijuar terren pjellor për narrativa që minimizojnë ose tallen me vlerën kulturore të ndërtesës, i paraqesin përpjekjet e ruajtjes si pengesa për “zhvillim” ose i përshkruajnë aktivistët qytetarë si agjitatorë të motivuar politikisht. Këto narrativa do të synojnë të dobësojnë mbështetjen për grupet studentore dhe të shoqërisë civile, të errësojnë shqetësimet e sundimit të ligjit dhe të riformulojnë një çështje të ruajtjes së trashëgimisë në një konflikt të prodhuar politik. Për shkak se Shtabi i Përgjithshëm është i lidhur simbolikisht me fushatën ajrore të NATO-s në vitin 1999, aktorët e dezinformimit ka të ngjarë ta përdorin temën si armë për të përforcuar ndjenjat anti-perëndimore dhe për të minuar angazhimin e deklaruar të Serbisë ndaj standardeve evropiane mbi transparencën, mbrojtjen kulturore dhe pjesëmarrjen publike.
Njëkohësisht, publiku duhet të presë një valë narrativash konspirative të drejtuara nga elita, duke i portretizuar protestat si të manipuluara nga fuqitë e huaja ose “interesat e fuqishme” që supozohet se kërkojnë të destabilizojnë Serbinë. Tabloidët pro-qeveritarë dhe rrjetet online të lidhura me to ka të ngjarë të përforcojnë pretendimet se studentët janë “provokatorë të paguar”, se institucionet e huaja kulturore po i bëjnë presion Serbisë që të ndalojë zhvillimin e saj, ose se aktivistët po veprojnë në emër të aktorëve perëndimorë që përpiqen të rishkruajnë kuptimin e bombardimeve të vitit 1999. Këto narrativa shërbejnë për të errësuar motivet aktuale pas prishjes – fitimi privat dhe përfitimi politik – ndërsa shpërqendrojnë vëmendjen nga shqetësimet e ngritura nga ekspertët e kulturës, arkitektët dhe organizatat e shoqërisë civile.
—
Radari i Dezinformimit: ndiq dhe paralajmëro është një botim mujor i projektit Qendra Kundër Dezinformimit në Ballkanin Perëndimor, pjesë e sistemit të alarmit për të dhëna dhe paralajmërim të hershëm për kërcënimet nga dezinformatat, i bazuar në vëzhgimet e partnerëve të projektit nga gjashtë vendet e Ballkanit Perëndimor. Radari i Dezinformimit ofron paralajmërime të shpejta për ngjarje kritike të pritshme që mund të nxisin narrativa dezinformuese, duke u mbështetur në analizën e vlerësimit të rrezikut nga monitorimi i vazhdueshëm mediatik dhe nga përvoja e mëparshme me fushata të përsëritura dezinformimi.
Informacionet e siguruara nga Radari i Dezinformimit prezantohen në një format preciz dhe të lehtë për t’u lexuar dhe shpërndahen përmes qendrës së përmbajtjes antidisinfo.net, përmes buletineve elektronike, si dhe përmes rrjeteve më të përdorura sociale në rajon.
Lexoni më shumë në botimin më të fundit (#11) të buletinit mujor “Disinfo Radar: Watch and Warn”.
Agjencia e Lajmeve Meta.mk Portalb
Raskrinkavanje Raskrinkavanje.me