Komisioni Evropian vëren mungesën e një kuadri të qartë për trajtimin e FIMI-t, ngecjen në liritë e medias, presionet politike mbi transmetimin publik dhe mbrojtjen e pamjaftueshme të gazetarëve nga kërcënimet dhe sulmet online, transmeton Vërtetmatësi.
Kërcënimet hibride, në veçanti manipulimi i informacionit dhe ndërhyrja nga aktorët e huaj (FIMI), përfshirë dezinformimin, përbëjnë një sfidë për institucionet demokratike në Maqedoninë e Veriut, por megjithëse janë nisur strategji për trajtimin e kërcënimeve kibernetike dhe hibride, nuk ka një kuadër të qartë ligjor për FIMI-n, vlerësoi Komisioni Evropian në Raportin e fundit të Progresit për Maqedoninë e Veriut për vitin 2026, të publikuar më 4 nëntor.
Seksioni i Raportit i titulluar “rezistenca demokratike” thotë se vendi ka filluar dhe në një farë mase ka vënë në funksion strategji për luftimin e kërcënimeve kibernetike dhe kërcënimeve hibride.
Megjithatë, nuk ka një kuadër të qartë ligjor për FIMI-n. Maqedonia e Veriut ka udhëhequr përpjekjet globale kundër dezinformimit, si një nga vendet e para në rajonin e Ballkanit Perëndimor (dhe në botë) që përfshiu shkathtësitë mediatike në kurrikulat e arsimit fillor dhe të mesëm në vitin shkollor 2018/2019, thuhet në Raport.
Liria e shprehjes dhe liritë e medias
Raporti pohon se Maqedonia e Veriut është midis një niveli të caktuar dhe të moderuar të përgatitjes në aspektin e lirisë së shprehjes dhe se nuk është bërë asnjë përparim në këtë fushë.
Vendi ka ndërmarrë disa hapa për të përafruar kuadrin e saj ligjor me Aktin Evropian të Lirisë së Medias. Agjencia për Shërbimet e Medias Audiovizuale dhe transmetuesi publik vazhdojnë të përballen me sfida, kryesisht për shkak të pavarësisë së kufizuar financiare dhe administrative, si dhe financimit të parregullt. Rekomandimet e Komisionit nga viti i kaluar janë zbatuar pjesërisht dhe për këtë arsye mbeten të vlefshme, shkruhet në raport.
Komisioni arrin në përfundimin se në vitin e ardhshëm, vendi duhet të vazhdojë veçanërisht të rishikojë kuadrin ligjor që rregullon median, me qëllim përafrimin e tij me legjislativën e BE-së dhe standardet evropiane, në veçanti duke futur rregulla për transparencë të plotë në pronësinë e medias dhe ndarjen e fondeve publike për reklamat shtetërore, konkurrencën dhe ndihmën shtetërore, si dhe të drejtat e pronësisë intelektuale. Për më tepër, Maqedonia e Veriut, sipas Raportit, duhet të zbatojë strategjinë e reformës së transmetimit publik dhe të vazhdojë të adresojë menjëherë të gjitha kërcënimet dhe aktet e dhunës kundër gazetarëve dhe të sigurojë që autorët të sillen para drejtësisë.
Forcimi i pavarësisë dhe kapacitetit të rregullatorit të medias dhe shërbimit publik të transmetimit janë gjithashtu midis rekomandimeve.
Në fushën e zgjedhjeve, KE përmend se kërcënimet që lidhen me dezinformimin zgjedhor, manipulimin e informacionit nga jashtë dhe ndërhyrjet mbeten të patrajtuara në mënyrë të mjaftueshme. Kjo ndërlikohet më tej nga natyra e parregulluar e fushatave online dhe mungesa e një organi mbikëqyrës për fushatat në mediat sociale.
Kërcënimi i gazetarëve
Komisioni Evropian vëren se mekanizmat ligjorë ekzistues mbeten të pamjaftueshëm për të adresuar të gjitha format e kërcënimeve, veçanërisht ato që vijnë nga interneti ose nga autorë të panjohur, që synojnë gazetarët në Maqedoninë e Veriut.
Ndërsa pikat e kontaktit institucional luajnë një rol në ndërtimin e besimit, efektiviteti i tyre varet nga rezultatet konkrete të hetimeve dhe procedurave gjyqësore. Në vitin 2025, Shoqata e Gazetarëve raportoi pesë raste të shkeljeve të të drejtave të gazetarëve. Këto përfshinin incidente serioze si zjarrvënia e pronës së një gazetari, ngacmimi i koordinuar online i gazetareve femra dhe një vjedhje e dhunshme në një redaksi. Kërcënimet ligjore janë një tjetër shkak për shqetësim, thotë Raporti.
Në vitin 2025, thuhet në Raport, pati një rast që lidhej me një padi strategjike kundër pjesëmarrjes publike (SLAPP) kundër gazetarëve, si dhe 40 padi për shpifje dhe përgojim që përfshinin gazetarë, një rritje krahasuar me pesëmbëdhjetë rastet në vitin 2024 dhe që tregon një trend negativ në mbrojtjen e lirisë gazetareske.
Gazetaret femra janë përballur me nivele në rritje të ngacmimit online, sulmeve me akuza seksuale dhe retorikës diskriminuese. Transparenca e gjyqësorit mbetet e kufizuar – gjykatat ofrojnë informacion vetëm me kërkesë dhe u mungon raportimi sistematik, ndërsa sistemet ekzistuese statistikore nuk lejojnë monitorim adekuat të rasteve që përfshijnë gazetarët. Kodi Penal ende nuk ka futur dispozita mbi abuzimin digjital, përfshirë përmbajtjen e gjeneruar me inteligjencë artificiale, thuhet në raport.
Faktorët ekonomikë
Raporti i KE-së e përshkruan industrinë e medias si shumë të fragmentuar dhe që vepron me të ardhura të kufizuara nga reklamat në një treg të kufizuar financiarisht, gjë që dëmton qëndrueshmërinë dhe investimet në përmbajtje cilësore. Maqedonia e Veriut nuk ka miratuar një strategji për zhvillimin e sektorëve të medias, thekson ai.
Mediat lokale dhe rajonale, duke përfshirë mediat jofitimprurëse dhe ato komunitare, vazhdojnë të përballen me sfida të konsiderueshme financiare. Transparenca në lidhje me reklamat politike të paguara mbetet një problem, veçanërisht në mediat online dhe në rrjetet sociale, thotë KE.
Sektori i medias online gjithashtu vazhdon të përballet me sfida dhe kërcënime, duke përfshirë dezinformimin, veçanërisht bazuar në gjini dhe identitet, si dhe gjuhën e urrejtjes.
Transmetuesi publik
Në prill të vitit 2026, Këshilli i Programeve i Radiotelevizionit Maqedonas (RTM) zgjodhi një drejtor të ri.
Pavarësisht një kuadri rregullator përgjithësisht të përshtatshëm, transmetuesi mbetet i ekspozuar ndaj rrezikut të ndërhyrjes politike, duke përfshirë edhe përmes mbajtjes së fondeve të alokuara. Vonesat në emërimin e organeve drejtuese dhe zvogëlimet e financimit mund të interpretohen si forma strukturore të presionit. RTM ende nuk i ka shlyer detyrimet e saj të prapambetura dhe planit të saj strategjik i mungon një projeksion financiar shumëvjeçar. Financimi shtesë për zhvillimin teknologjik varet nga diskrecioni i Qeverisë, duke lënë hapësirë për ndikim politik. Transmetuesi ka autonomi të kufizuar administrative dhe mekanizma të brendshëm vetërregullimi, dhe procedurat nuk janë përcaktuar mjaftueshëm qartë në Kodin e Etikës, thekson KE.
Organizatat profesionale dhe kushtet e punës
Raporti përmend punën e Këshillit për Etikën e Medias, i cili mbështet promovimin e gazetarisë etike, por përballet me rreziqe afatgjata në aspektin e financimit.
Efektiviteti i vetërregullimit mbetet i kufizuar për shkak të ndikimit politik dhe të biznesit në përmbajtjen e medias, veçanërisht në mediat online ku llogaridhënia është e dobët. Gazetarët dhe punonjësit e medias vazhdojnë të përballen me kushte të këqija pune dhe paga të ulëta, me rreth gjysmën e gazetarëve dhe shumicën e punonjësve të medias që fitojnë nën mesataren kombëtare, ndërsa orët shtesë të papaguara janë të përhapura. Në vitin 2025, nuk u lidh asnjë marrëveshje e përgjithshme kolektive për median private dhe mbrojtja mbetet e kufizuar, me vetëm një marrëveshje në fuqi, me agjencinë shtetërore të medias. Mediat private, veçanërisht ato lokale, në përgjithësi nuk kanë mbrojtje të brendshme editoriale dhe kode etike, ndërsa gazetarët shpesh nuk raportojnë presione për shkak të pasigurisë dhe frikës së humbjes së vendeve të punës, deklaron Komisioni Evropian.
Gjetjet e Komisionit Evropian tregojnë se rezistenca ndaj dezinformimit nuk mund të ndërtohet e izoluar nga pavarësia dhe qëndrueshmëria e medias. Mungesa e një kuadri të qartë për t’u marrë me FIMI-n, presionet politike dhe ekonomike mbi redaksitë dhe mbrojtja e pamjaftueshme e gazetarëve krijojnë një mjedis në të cilin manipulimi i informacionit përhapet më lehtë dhe besimi i qytetarëve në media minohet. Pavarësisht futjes së hershme të shkathtësive mediatike në arsim, Raporti tregon se Maqedonia e Veriut ende nuk ka ndërtuar një sistem institucional dhe mediatik mjaftueshëm të fortë për t’iu përgjigjur këtyre sfidave.
Përndryshe, Raporti i Progresit i vitit 2025 për Maqedoninë e Veriut dhe vendet e tjera që aspirojnë BE-në u publikua më 4 nëntor.
- Lexo gjetjet e raportit të vitit të kaluar për fushën e mediave: Mediat përballë ndikimeve politike dhe kushteve të pasigurisë, RMV-ja nuk i ka përmbushur reformat