Një javë e nxehtë korriku, dhe ekipi i Meta.mk po ecën ngadalë përgjatë rrugës për në Smërdliva Voda, vendi ku më 29 qershor u zhvillua një protestë e madhe kundër ndërtimit të hidrocentraleve në lumin Doshnicë, burimet e të cilit janë poshtë majës Zelen Breg në malin Kozhuf, pranë qendrës së skive që nuk u ringjall kurrë.
Gjatë rrugës, natyrë piktoreske. Erë, gjelbërim, pemë të larta që mahnisin me bukurinë e tyre. Disa kilometra nga Smrdliva Voda, duke u ngjitur drejt vendit “Asan çeshma”, hasim një duzinë automjetesh të parkuara dhe dhjetëra eko-aktivistë, qytetarë, dashamirës, të cilët kanë ardhur nga pjesë të ndryshme të Maqedonisë së Veriut. Njerëz nga Dellçeva, Shkupi, Gjevgjelia, të gjithë ndajnë një qëndrim – JO çdo ndërtimi objektesh në mal, të cilat do të shkatërronin natyrën dhe thesaret e saj. Ata kanë qenë në postblloqe ditë e natë, për 17 ditë me radhë.
1.000 metra kub pyll janë prerë tashmë
Kristijan Alçinov, një bletar profesionist dhe aktivist theksoi pë Meta.mk se vetëm për shkak të përgatitjeve për ndërtimin e hidrocentraleve, një sipërfaqe e madhe pylli është prerë tashmë, përkatësisht 1.000 metra kub.
“Nëse do të bëheshin ndërtime, lumi Doshnica do të duhej të gërmohej përgjatë 4 kilometrave dhe 8 metrave të gjerë. Kjo do të thotë se do të shkatërroheshin të gjitha florat, faunat dhe speciet endemike. Doshnica është lumi më i pastër në Maqedoni, nga i cili mund të pihet ujë dhe është thesari ynë, dhe për këtë arsye nuk duhet lejuar që diversiteti i tij të preket. Përveç peshqve, troftës, krustaceve të ndryshme, myshqeve endemike, një nga speciet më të rëndësishme është bleta e mjaltit Apis mellifera e Maqedonisë, habitati i së cilës është Cërveni steni, që në fakt është një zonë e gjatë përgjatë lumit Doshnica. Ato do të shfarosen fjalë për fjalë nga habitati i tyre, dhe ky thesar është i paçmuar dhe nuk mund të matet nga asnjë interes dhe fitim shtetëror, shoqëror apo ndonjë tjetër”, tha Alçinov.
Ai, së bashku me aktivistë të tjerë, pohoi se se nuk do të tërhiqen dhe se nuk do të lejojnë, siç thonë ata, të realizohen projekte të tilla keqdashëse.
Ministri i Mjedisit duhet ta mbajë fjalën
Marina Tomova, një aktiviste nga “Change Makers” nga Gjevgjelia, tha se një javë më parë ata morën një njoftim se po vinin një kamion dhe një rimorkio traktori, kështu që i bllokuan te Smërdliva Voda.
“Ishte kompania kontraktuese që erdhi me një traktor me qëllim ngarkimin e makinerive që tashmë janë në terren. Ata thanë se leja e tyre ishte revokuar dhe se do t’i merrnin makineritë. Por, për fat të keq, kjo ishte gënjeshtër. Deri në momentin që të revokohet leja e ndërtimit, ne do të jemi këtu. Ministri i Mjedisit dhe Planifikimit Hapësinor, Izet Medziti, tha se do të bënte gjithçka për të mirën e qytetarëve. Ne po i besojmë fjalës së tij, megjithëse Qeveria, për fat të keq, vendosi që leja e ndërtimit të zgjasë deri në prill 2026”, tha Tomova, e cila është e vendosur të qëndrojë në bllokada deri në momentin e fundit dhe se, së bashku me aktivistë të tjerë, nuk do të lejojnë aktivitete ndërtimi në vend.
Eko- aktivisti Risto Kamov tha se ata i kanë paraqitur një kërkesë Qeverisë dhe Parlamentit që të respektojnë marrëveshjet ndërkombëtare që kanë nënshkruar, të cilat përmbajnë përfshirjen e publikut në lidhje me ndërtimin e çdo projekti që kërcënon mjedisin.
“Bazuar në këto marrëveshje, hidrocentrale të tilla nuk janë ndërtuar në Mal të Zi dhe Bosnjë e Hercegovinë që nga viti 2022. Fatkeqësisht, ne filluam të mbrojmë Doshnicën për shkak të një projekti megaloman për të ndërtuar hidrocentrale që duan të kalojnë lumin me tuba për 20 kilometra, gjë që do të thotë shkatërrim i të gjithë biodiversitetit dhe shkatërrim i të gjitha specieve endemike, jo vetëm bletëve, troftës, por edhe kafshëve të tjera endemike që gjenden vetëm në malin Kozhif. Ne kërkojmë që konventat të respektohen sepse kudo në Evropë, tubat po hiqen nga lumenjtë dhe lumenjtë po lihen të ndjekin rrjedhën e tyre natyrore. Le t’i ndalojmë këto projekte shkatërruese një herë e përgjithmonë”, thotë Kamov.
Katerina Ilijovska, një inxhiniere-teknologe, aktiviste nga Shkupi nga eko-shoqata “Yes for less” ishte gjithashtu në rrugën e bllokuar.
“Kam jetuar në Spanjë, u ktheva këtu disa muaj më parë. Formova një eko-shoqatë. Kjo është hera ime e parë në Kozhuf dhe nuk mund ta kuptoj se si njerëzit nga kjo zonë nuk janë këtu në numër më të madh. Vitin e kaluar në Spanjë, pati thatësirë për shkak të ndryshimeve klimatike, zonat publike nuk mund të ujiteshin, kishte kufizime, nuk kishte ujë. Këtu buron ideja se është e rëndësishme të mbrohet natyra. Nuk jemi të vetëdijshëm për atë që kemi si thesar. Nuk e kuptojmë sa i rëndësishëm është mali. Besoj se do të kemi sukses në parandalimin e ndërtimit të objekteve. Ka shumë shembuj nga Mali i Zi dhe Bosnja, u miratuan ligje që ndaluan ndërtimin e hidrocentraleve të vogla. Ka edhe dokumentarë me njerëz që qëndruan në bllokada të tilla për 365 ditë, dhe në fund aktivizmi i tyre dha produkt. Besojmë se do të kemi sukses edhe ne”, tha Ilijovska.
Aktivistët mbeten për të ruajtur malin Kozhuf. Ata janë në rrugë ditë e natë. Ata flenë në tenda dhe dashamirës nga qytete të ndryshme vijnë për t’i mbështetur dhe për t’u sjellë ujë dhe ushqim. Edhe pse kryetarët e komunave të Demir Kapisë, Gjevgjelisë dhe Kavadarit iniciuan që Kozhufi të shpallet Park Nacional, në protestën e fundit në Smërdliva Voda, edhe pse të tre u ftuan të vinin dhe të mbështesnin qytetarët, u paraqit vetëm kryetari i bashkisë së Demir Kapisë, Lazar Petrov.
Kujtojmë se, eko-aktivistët kanë nisur protestën e tyre nga 29 qershori. “Me këtë protestë duam t’u dërgojmë një mesazh autoriteteve, t’u bëjmë të ditur se hidrocentralet po shemben kudo sepse shkatërrojnë biodiversitetin dhe ndikojnë në ndryshimet klimatike. Dhe në vend që t’i mbrojmë malet me Kushtetutë, ne lejojmë që ato të shkatërrohen këtu. Kjo nuk ka të bëjë vetëm me lumin Doshnicë. Në Maqedoni, të gjitha koncesionet për ndërtimin e mini hidrocentraleve duhet të ndalen”, tha në ditën e parë të protestës, eko- aktivistja Marina Tomova.