Si doktor i shkencave të sigurisë dhe studiues i reformave policore dhe i transformimit të sektorit të sigurisë në Republikën e Maqedonisë së Veriut, ndiej përgjegjësi profesionale dhe morale të reagoj ndaj zhvillimeve të fundit lidhur me konkursin për pranimin e nxënësve në Shkollën e Mesme Policore „7 Maji“.
Për një ekspert të fushës së sigurisë, ky nuk është thjesht rezultat i një konkursi apo një çështje administrative. Përzgjedhja e gjeneratave të reja të kuadrove policore është çështje me rëndësi strategjike, sepse struktura e tyre sot do të ndikojë në përbërjen dhe kapacitetet e policisë në vitet që vijnë. Që nga pavarësimi i shtetit deri te zhvillimet e vitit 2001 dhe Marrëveshja Kornizë e Ohrit, përfaqësimi i shqiptarëve në polici ishte jashtëzakonisht i ulët.
Në fillim të viteve ’90, përfaqësimi i shqiptarëve në polici ishte rreth 2%. Pas vitit 2001 filloi një proces i rëndësishëm reformimi i sektorit të sigurisë, i mbështetur edhe nga partnerët ndërkombëtarë, me synim krijimin e institucioneve më profesionale, më gjithëpërfshirëse dhe më përfaqësuese. Ky proces reformues solli një ndryshim të rëndësishëm në përfaqësimin e shqiptarëve në polici. Në rekrutime të mëvonshme u arritën nivele rreth 25%, ndërsa shqiptarët filluan të përfaqësohen gjithnjë e më shumë edhe në strukturat drejtuese të Ministrisë së Punëve të Brendshme. Ky progres ishte rezultat i një procesi të gjatë institucional dhe politikash të orientuara drejt përfaqësimit të drejtë, të mbështetura edhe nga faktori ndërkombëtar.
Prandaj, ruajtja e këtij progresi është po aq e rëndësishme sa edhe vazhdimi i reformave për rritjen e profesionalizmit. Në këtë kuadër duhet parë edhe rikthimi i Shkollës së Mesme Policore „7 Maji“. Shkollimi policor i këtij niveli ka ekzistuar edhe më herët, por pas ndryshimeve ligjore kjo formë e arsimit policor ishte ndërprerë. Rikthimi i saj, sipas vlerësimit tim profesional, është një hap i rëndësishëm drejt përgatitjes së kuadrove më të arsimuara, më të trajnuara dhe më profesionale. Këtë reformë e mbështes. Është në interes të shtetit që zyrtarët policorë të së ardhmes të kenë arsimim më të mirë, trajnim më cilësor dhe kompetenca më të avancuara profesionale. Por ngritja e profesionalizmit nuk duhet të shoqërohet me regres në përfaqësimin e shqiptarëve. Sipas të dhënave të publikuara për konkursin e fundit, nga 310 nxënës të pranuar në Shkollën e Mesme Policore „7 Maji“, vetëm 9 janë shqiptarë. Nëse kjo e dhënë është e saktë, bëhet fjalë për më pak se 3% të të pranuarve. Ky rezultat kërkon një analizë serioze dhe transparente. Nuk kontestoj profesionalizmin e kandidatëve të pranuar dhe as të drejtën e pjesëtarëve të komuniteteve të tjera për të konkurruar dhe për t’u përzgjedhur mbi bazën e meritës.
Por duhet të shtrojmë një pyetje të arsyeshme: Si arritëm në një rezultat kaq disproporcional, kur proceset e mëparshme reformuese kishin synuar dhe kishin arritur një përfaqësim dukshëm më të lartë të shqiptarëve në polici? Për këtë arsye, është e nevojshme që institucionet të bëjnë transparente të dhënat e procesit: * Sa shqiptarë kanë aplikuar? * Sa prej tyre i kanë kaluar fazat e ndryshme të përzgjedhjes? * Në cilat faza janë eliminuar kandidatët shqiptarë? * Cilat kanë qenë kriteret dhe rezultatet e vlerësimit? * Si janë formuar komisionet e përzgjedhjes? * Kush i ka emëruar anëtarët e tyre dhe mbi çfarë kriteresh? * A është analizuar ndikimi afatgjatë i këtij rezultati në përfaqësimin e shqiptarëve në MPB? Këto janë pyetje legjitime dhe nuk duhet të interpretohen si kërkesë për privilegj apo ndërhyrje politike në proces. Përfaqësimi i drejtë dhe profesionalizmi duhet të ecin së bashku. Në këtë pikë duhet të shtrohet edhe çështja e përgjegjësisë institucionale të funksionarëve shqiptarë që kanë pasur kompetenca dhe autorizime në këtë proces, përfshirë zëvendësministrin, zëvendësdrejtorin e Byrosë për Siguri Publike dhe funksionarët e tjerë me përgjegjësi të drejtpërdrejta në MPB.
Pyetja nuk është nëse duhet të ndërhyhet për të favorizuar kandidatë që nuk i plotësojnë kriteret. Përkundrazi. Pyetja është nëse këta funksionarë kanë ndërmarrë në kohë të gjitha veprimet që kanë qenë në kompetencën e tyre për të garantuar një proces profesional, transparent dhe të harmonizuar me parimet e përfaqësimit të drejtë. Nuk kam informacion të plotë dhe të verifikuar për përbërjen e komisioneve të seleksionimit dhe, për këtë arsye, nuk do të spekuloj me emra apo të bëj akuza individuale.
Por pikërisht për këtë arsye duhet të kërkohet transparencë institucionale. Përgjegjësia nuk fillon vetëm me publikimin e listës së kandidatëve të pranuar. Ajo fillon me planifikimin e procesit, përcaktimin e kritereve, organizimin e përzgjedhjes, formimin e komisioneve dhe mbikëqyrjen e gjithë procedurës. Dhe këtu duhet të mësojmë nga e kaluara. Nëse lejojmë që kjo situatë të kalojë pa analizë dhe pa korrigjim, në të ardhmen mund të përballemi me një problem edhe më të madh: për të rikthyer përfaqësimin e shqiptarëve në polici mund të krijohet përsëri presion për zgjidhje përmes marrëveshjeve politike dhe rekrutimeve të shpejta të personave pa përgatitje të mjaftueshme profesionale. Ky do të ishte kthim prapa.
Një nga problemet e modeleve të tilla të së kaluarës ishte se persona të rekrutuar pa përgatitjen adekuate profesionale u bënë më pas objekt i kritikave për joprofesionalizëm. Kjo nuk është në interes të shqiptarëve dhe as të policisë së këtij shteti. Prandaj, si ekspert i fushës së sigurisë, jam kundër përsëritjes së një modeli të tillë. Sot kemi mundësinë që këtë çështje ta trajtojmë ndryshe: me arsim, me profesionalizëm, me meritokraci, me transparencë dhe me respektimin e parimit të përfaqësimit të drejtë. Nëse në procesin aktual ka ndodhur një gabim, qoftë objektiv apo subjektiv, ai duhet të identifikohet dhe të korrigjohet tani. Korrigjimi i një gabimi sot është shumë më i lehtë sesa korrigjimi i pasojave të tij pas dhjetë apo pesëmbëdhjetë vitesh. Sepse këta nxënës janë pjesë e kuadrit të ardhshëm policor.
Nëse nga një gjeneratë prej 310 nxënësish vetëm 9 janë shqiptarë, kjo nuk duhet parë vetëm si një statistikë e konkursit të sotëm. Duhet parë si një sinjal për strukturën e ardhshme të MPB-së. Nëse një trend i tillë vazhdon në rekrutimet e ardhshme, ai mund të ndikojë ndjeshëm në përfaqësimin e shqiptarëve në polici dhe në strukturat drejtuese të MPB-së. Dhe pikërisht këtu duhet të veprojmë sot, jo atëherë kur pasojat të jenë bërë të vështira për t’u korrigjuar. Është e rëndësishme të theksohet edhe se rreth 25% nuk duhet të paraqitet si përqindje zyrtare aktuale e shqiptarëve në të gjithë MPB-në. Kjo shifër lidhet me nivele të arritura në rekrutime të mëparshme, ndërsa të dhënat e rekrutimeve të fundit tregojnë një nivel dukshëm më të ulët. Prandaj, ajo që duhet të na shqetësojë është trendi. Një polici moderne nuk ndërtohet vetëm me profesionalizëm dhe as vetëm me përfaqësim. Ajo ndërtohet me të dyja.
Profesionalizmi pa përfaqësim të drejtë krijon deficit në legjitimitetin shoqëror; përfaqësimi pa profesionalizëm krijon deficit në kapacitetin institucional. Prandaj, qëllimi duhet të jetë i qartë: më shumë profesionalizëm dhe përfaqësim i drejtë – jo profesionalizëm në kurriz të përfaqësimit dhe as përfaqësim në kurriz të profesionalizmit. Shqiptarët nuk kërkojnë privilegje. Nuk kërkojnë që dikush të pranohet pa meritë. Kërkojnë që procesi të jetë i drejtë, transparent dhe i tillë që të mos prodhojë një regres të pajustifikueshëm në një fushë ku për dekada janë bërë reforma të rëndësishme. Sot është koha për ta analizuar këtë rezultat, për të identifikuar nëse ka pasur mangësi dhe, nëse është e nevojshme, për ta korrigjuar atë në mënyrë profesionale dhe institucionale. Sepse ajo që është ndërtuar me dekada reformash nuk duhet të humbet për shkak të neglizhencës së sotme. Reforma duhet të vazhdojë. Profesionalizmi duhet të rritet. Por përfaqësimi i shqiptarëve duhet të ruhet.