Regjistrohesh diku për një periudhë prove falas që të shikosh një serial pasi të kesh mbaruar punën. Kalon një muaj dhe e harron. Kur një ditë vëren papritur se nga llogaria jote janë tërhequr para për një abonim vjetor. Të ka ndodhur ndonjëherë? Nuk je i vetmi. Tani BE-ja dëshiron t’u japë fund praktikave të tilla.
Sipas propozimit të Komisionit Evropian për një ligj mbi drejtësinë digjitale, të quajtur Digital Fairness Act (DFA), kompanitë do të detyrohen në të ardhmen t’i kujtojnë klientët para përfundimit të periudhës falas të provës dhe të marrin pëlqimin e tyre të qartë përpara se të vendosin tarifa. Përveç kësaj, ligji synon ta bëjë më të lehtë anulimin e abonimeve online. Gjithashtu, do të kërkohen njoftime paraprake para se kontratat të rinovohen automatikisht. Komisioni Evropian prezantoi së fundmi propozimin e tij ligjor. Me këtë nismë, ai synon t’u japë konsumatorëve më shumë kontroll mbi kohën që kalojnë në internet dhe mbi shumën e parave që shpenzojnë aty.
“Një reformë e tillë e mbrojtjes së konsumatorit nuk ka ndodhur prej 20 vitesh”, tha për DW-në Agustin Reyna, drejtor i Organizatës Evropiane të Konsumatorëve (BEUC). Organizata që ai drejton angazhohet për rregulla më të rrepta të BE-së kundër praktikave manipuluese në internet. Sipas tij, propozimi i ri ligjor përbën një pikënisje të mirë për të adresuar problemet me të cilat konsumatorët përballen çdo ditë.
Fundi i “doomscrolling”-ut
Propozimi i ligjit përfshin gjithashtu një ndalim të taktikave manipuluese të marketingut, të njohura si “dark patterns” ose “modele të errëta”. Një shembull tipik: ju dëshironi të rezervoni një dhomë hoteli dhe në faqen e internetit shihni se gjoja kanë mbetur vetëm tre dhoma me atë çmim. Një informacion që mund të mos jetë i vërtetë, por që synon t’ju nxisë të rezervoni sa më shpejt. Me rregullat e reja, BE-ja synon që aplikacionet dhe faqet e internetit të dizajnohen në mënyrë që të jenë më pak varëse dhe më pak manipuluese për përdoruesit.
Një shembull tjetër janë biletat e koncerteve, çmimi i të cilave rritet vazhdimisht ndërsa konsumatorët presin në radhët virtuale online. Sipas rregullave të reja, çmimi mund të vazhdojë të ndryshojë, por shitësi do të detyrohet të tregojë gjatë gjithë kohës së pritjes çmimin aktual dhe të informojë qartë se sa mund të jetë çmimi maksimal që blerësi do të duhet të paguajë për biletat.
Edhe lojërat online, ku përdoruesit nxiten të paguajnë para për të avancuar në lojë, janë në fokus të propozimit ligjor. Nëse rregullat e reja miratohen, fëmijët nuk do të mund të paguajnë më për të fituar një lojë ose për të kaluar në nivelin e ardhshëm. Po ashtu, marketingu dhe reklamat e personalizuara do të duhet të shënohen qartë si të tilla. Në rastin e fëmijëve, përdorimi i reklamave të personalizuara do të kufizohet.
Mbrojtje e konsumatorit apo inovacion?
Për Christoph Busch, studiues në Universitetin e Osnabrückut me fokus në të drejtën e konsumatorit dhe shërbimet digjitale, mundësia për t’u çregjistruar nga këto funksione nuk shkon aq larg sa duhet. Ai argumenton se një zgjidhje më efektive do të ishte një rregullore sipas së cilës konsumatorët duhet të zgjedhin në mënyrë aktive nëse duan t’i përdorin këto funksione. Me fjalë të tjera, ato nuk duhet të jenë të aktivizuara automatikisht, por të kërkojnë pëlqimin e qartë të përdoruesit. “Sigurisht që gjithmonë shtrohet pyetja e proporcionalitetit”, pranon Busch. “Sipas mendimit tim, ligjvënësit evropianë po përpiqen këtu të harmonizojnë interesa të ndryshme.”
Se ekzistojnë interesa që konkurrojnë me njëri-tjetrin bëhet veçanërisht e dukshme në industrinë e lojërave elektronike. Grupet e interesit paralajmërojnë se kufizimet e planifikuara nga BE-ja mund t’u shkaktojnë dëm zhvilluesve të lojërave dhe t’u kufizojnë zgjedhjet vetë lojtarëve.
Rreziku i mbirregullimit
Catalina Goanta, profesoreshë e së drejtës private dhe teknologjisë në Universitetin e Utrechtit në Holandë, paralajmëron në një intervistë për DW-në se rregullimi mund të rrëshqasë lehtësisht në mbirregullim. Ajo e konsideron Digital Fairness Act (DFA) një kompromis të qëndrueshëm dhe të arsyeshëm, por paralajmëron se një ndalim i plotë i funksioneve që nxisin “doomscrolling”-un dhe i të ashtuquajturave “dark patterns” do të ishte tepër kufizues. Sipas saj, shumë nga problemet me të cilat përballen aktualisht konsumatorët mund të zgjidhen nëse rregullat ekzistuese zbatohen në mënyrë më efektive.
Ajo argumenton se BE-ja është bërë e njohur në të kaluarën për miratimin e rregullave dhe dispozitave të reja, të cilat shpesh e kanë vështirësuar hyrjen në tregun evropian, veçanërisht për kompanitë e vogla online.
Megjithatë, drejtori i Organizatës Evropiane të Konsumatorëve (BEUC), Agustin Reyna, nuk pajtohet me këtë vlerësim. “Kompanitë nuk do të duhet më të respektojnë 27 rregullore të ndryshme, por vetëm një”, thotë ai. Sipas Reyna-s, bëhet fjalë për një thjeshtim të rregullave, veçanërisht pasi përgjegjësia për respektimin e tyre do të ndahet mes influencuesve online dhe platformave ku ata publikojnë përmbajtjen e tyre. Ligji i ri do t’i japë BE-së mundësinë të vendosë gjoba deri në gjashtë për qind të xhiros vjetore globale të një kompanie në rast shkeljesh të rregullave.
Si do të vazhdohet më tej?
Parlamenti Evropian dhe Këshilli Evropian, ku përfaqësohen krerët e shteteve dhe qeverive të vendeve të BE-së, duhet ende ta miratojnë dhe ta miratojnë përfundimisht ligjin. Të gjithë ekspertët bien dakord se gjatë këtij procesi ka shumë gjasa që propozimi të pësojë ndryshime.
“Do të jetë një trialog i vështirë, veçanërisht në këtë klimë të thjeshtimit të rregullave dhe derregullimit, ku fokusi kryesor është forcimi i konkurrueshmërisë evropiane”, thotë Christoph Busch.