Migrimi është një politikë publike komplekse dhe ngre pyetje reale në lidhje me sigurinë, tregun e punës, integrimin, të drejtat e njeriut dhe kapacitetin e institucioneve. Qytetarët kanë të drejtë të kërkojnë transparencë nga Qeveria dhe përgjigje për të gjitha marrëveshjet dhe vendimet që ndikojnë në vend. Por pikërisht për këtë arsye është e rëndësishme që debati të bazohet në informacione të verifikueshme. Një grabitje në një bar nuk është provë se një grup i tërë njerëzish po grabisin dyqane. Dhuna në periferi të një proteste nuk është provë se protesta është organizuar nga migrantët. Një leje pune nuk është e njëjta gjë me azilin, dhe një marrëveshje bashkëpunimi ndërkombëtar nuk është një marrëveshje automatike për të pranuar migrantë, shkruan Vërtetmatësi.
Kur shfaqet një postim në mediat sociale se emigrantët kanë grabitur një bar në Shkup, se qytetet evropiane janë “pushtuar” nga grupe të dhunshme, ose se Maqedonia është zotuar fshehurazi të pranojë mijëra emigrantë, mesazhi nuk ndalet thjesht në informim. Ai njëkohësisht paralajmëron, akuzon dhe bën thirrje për reagim. Lexuesit i kërkohet të frikësohet, ta ndajë postimin dhe të arrijë në përfundimin se rreziku është tashmë këtu – edhe kur mungojnë provat për një përfundim të tillë. Vërtetmatësi analizoi disa postime në Facebook ku vumë re një model të përsëritur: një incident ose pamje filmike nga jashtë përdoret si provë e një kërcënimi të supozuar të përgjithshëm; më pas shtohen pretendimet për marrëveshje sekrete, ndryshime demografike dhe rrezik fetar, dhe së fundmi vijojnë thirrjet për protesta, mbyllje kufijsh, patrulla qytetare dhe madje edhe armatim.
Ky model nuk është i izoluar nga trendet më të gjera evropiane. Në studimin e Komisionit Evropian të vitit 2025 “Keqinformim dhe dezinformim mbi migracionin në Evropë”, autori Alberto-Horst Neidhardt veçon narrativat në të cilat migrantët dhe migracioni paraqiten si një kërcënim për shëndetin, mirëqenien ekonomike dhe identitetin e qytetarëve evropianë. Studimi gjithashtu shqyrton rolin e aktorëve vendas dhe të huaj, rrjeteve sociale dhe mënyrën se si fushatat shfrytëzojnë frikën dhe ankthet personale të audiencës.
Këto elementë janë të pranishëm edhe në postimet nga hapësira maqedonase e Facebook-ut që janë objekt i kësaj analize. Karakteristika e tyre e përbashkët nuk është vetëm një qëndrim negativ ndaj migracionit, por edhe mënyra se si tema të ndryshme – krimi, protestat, feja, lejet e punës, demografia dhe marrëveshjet politike – ndërthuren në një histori të vetme të një rreziku të supozuar të afërt dhe të organizuar.
Nga një vjedhje e raportuar te frika nga një grup i tërë
Një nga postimet fillon me një paralajmërim për pronarët e dyqaneve në komunën e Aerodromit në Shkup. Autori pretendon se tre persona, të cilët ai i identifikon si migrantë, vodhën para nga një dyqan, se incidenti është regjistruar nga kamerat e sigurisë dhe se është raportuar në polici.
Raportimi i një vjedhjeje në vetvete është një temë legjitime me interes publik. Pronarët e dyqaneve kanë të drejtë të paralajmërojnë për incidente dhe të kërkojnë siguri më të madhe. Megjithatë, në disa nga postimet mbi këtë temë, ngjarja transformohet në një mesazh më të gjerë: “Migrantët kanë filluar të grabisin dyqanet në Shkup”, e ndjekur nga një thirrje për të ndaluar punëtorët migrantë.
Këtu ndodh ndryshimi i parë i rëndësishëm manipulues. Nga një pretendim për një vjedhje specifike, ka një kalim në një përgjithësim për një grup të tërë njerëzish. Edhe nëse vjedhja ka ndodhur vërtet dhe të dyshuarit ishin migrantë, një incident nuk është provë se migrantët si grup përbëjnë një kërcënim për sigurinë.
Teksti i paraqitur nuk përmban një raport policie, të dhëna mbi identitetin dhe statusin e të dyshuarve, as informacion mbi rezultatin e hetimit. Prandaj, pretendimi duhet të trajtohet si i pakonfirmuar derisa të jetë verifikuar nga institucionet kompetente. Është veçanërisht e rëndësishme të mos supozohet statusi i migrimit bazuar në pamjen, gjuhën ose origjinën.
Manipulimi përforcohet më tej nga thirrja për ta ndarë postimin sa më gjerësisht të jetë e mundur. Kështu, paralajmërimi i paverifikuar merr formën e informacionit për sigurinë publike dhe mund të ngjallë dyshime ndaj njerëzve që nuk kanë të bëjnë fare me ngjarjen specifike.
Kjo teknikë njihet si përgjithësim: sjellja e individëve i atribuohet një grupi të tërë. Në të njëjtën kohë, përdoret edhe një përkufizim emocional – fjalët “ata filluan të grabisnin” krijojnë përshtypjen se ky është fillimi i një vale më të gjerë krimi, megjithëse nuk ofrohen të dhëna statistikore për një trend të tillë.
Trazirat evropiane si një paralajmërues i supozuar i asaj që e pret Maqedoninë
Disa postime përdorin ngjarje nga Franca dhe Italia si një paralajmërim për të ardhmen e Maqedonisë. Ato pretendojnë se qytetet evropiane po përballen me dhunën e emigrantëve, se emigrantët po plaçkitin dyqane, po djegin ndërtesa dhe po sulmojnë qytetarët, dhe se qeveritë evropiane kanë humbur kontrollin e situatës.
Këto mesazhe bazohen në ngjarje reale, por i paraqesin ato përmes një kuadri tjetër të shkaqeve.
Në Francë, më 17 tetor 2026, u zhvilluan protesta masive kundër rritjes së kostos së jetesës dhe përkeqësimit të shërbimeve publike. Disa nga demonstratat u bënë të dhunshme, dhe grupe pjesëmarrësish sulmuan ndërtesa publike, plaçkitën dyqane dhe u përleshën me policinë. Në Limoges, ndërtesa e komunës u dogj. Reuters dhe Le Monde raportuan për shkaqet dhe rrjedhën e ngjarjeve.
Megjithatë, ekzistenca e dhunës nuk vërteton se protestat u organizuan nga emigrantët ose se migrimi ishte shkaku i tyre. Raportet i lidhin protestat me pakënaqësinë sociale dhe ekonomike, ndërsa e përshkruajnë dhunën si vepër të grupeve të dhunshme në skajet e demonstratave.
Në Itali, më 17 dhe 18 tetor 2026, në Milano dhe qytete të tjera veriore pati përleshje midis demonstruesve dhe policisë, me thyerje dritaresh, djegie kontejnerësh dhe plaçkitje dyqanesh. Reuters në një raport më 18 tetor i përshkroi protestat si demonstrata kundër shërbimeve të dobëta publike dhe kostos në rritje të jetesës. Policia ndërhyri me gaz lotsjellës dhe topa uji, dhe më shumë se 60 persona u dërguan në stacionet e policisë për kontrolle të mëtejshme.
Në raportet që analizojmë, këto ngjarje paraqiten si një kryengritje e emigrantëve dhe si provë se emigrantët po pushtojnë Evropën. Megjithatë, fakti që njerëz me prejardhje të ndryshme morën pjesë në protesta nuk është provë se emigrantët organizuan protestat ose se ato u shkaktuan nga migrimi.
Këtu përdoret teknika e shkakësisë së rreme: prania e emigrantëve ose shtetasve të huaj në një ngjarje më të gjerë paraqitet si provë se ata janë shkaku i saj. Përveç kësaj, zbatohet një analogji e rreme – trazirat evropiane paraqiten si një skenar i pashmangshëm për Maqedoninë, pa marrë parasysh ndryshimet në kontekstin politik, ekonomik dhe të migrimit.
Kur feja përdoret për të përhapur frikë
Një nga deklaratat më të ashpra pohon se gjatë protestave në Francë, një numër i madh kishash u sulmuan dhe u përdhosën, ndërsa asnjë xhami e vetme nuk u dëmtua. Kjo çon në përfundimin se dhuna ka një bazë etnike dhe fetare dhe se bëhet fjalë për grupe njerëzish që e urrejnë historinë, besimin dhe njerëzit evropianë.
Ky pretendim është veçanërisht i rëndësishëm për t’u verifikuar sepse përdoret si provë e supozuar e armiqësisë së organizuar fetare.
Më 30 tetor 2026, ekipi i France 24 Observers verifikoi një pretendim se muslimanët kishin djegur pesë kisha në Francë. Verifikimi përcaktoi se njoftimi ishte i rremë. Institucioni francez që monitoron situatën me ndërtesat fetare konfirmoi vetëm një zjarr në kishë gjatë asaj periudhe, dhe shkaku i tij nuk u përcaktua. Një nga fotot e përdorura si provë e sulmeve të supozuara në fakt tregoi një zjarr në derën e kishës Saint-Sylpis në Paris në vitin 2019.
Ky është një shembull manipulimi që shkon përtej keqinterpretimit të thjeshtë të ngjarjeve dhe përdor identitetin fetar për të krijuar një ndarje midis “nesh” dhe “atyre”. Në vend që të shqyrtohet se kush e shkaktoi incidentin specifik, audienca udhëhiqet të arrijë në përfundimin se një komunitet i tërë fetar ose etnik është armiqësor.
Ky portretizim ndjek një model më të gjerë të narrativave të kërcënimit. Në një studim të vitit 2026, “Diskurset e kërcënimit në dhe midis krizave – duke i atribuar kërcënime migrantëve në Facebook“, botuar në revistën Humanities and Social Sciences Communications, Sander Salvet dhe Anu Maso analizuan postimet në Facebook në gjuhën estoneze nga viti 2014 deri në vitin 2020. Studiuesit zbuluan se narrativat që i portretizonin refugjatët si një kërcënim ekzistencial, ekonomik dhe fetar u amplifikuan gjatë krizës së refugjatëve. Studimi tregon gjithashtu se lloje të ndryshme kërcënimesh mund të plotësojnë njëra-tjetrën: frika reale për sigurinë dhe ekonominë amplifikohet kur kombinohet me frikë simbolike për fenë, kulturën dhe identitetin kombëtar.
Është ky kombinim që vërehet në njoftimet e paraqitura: nga vjedhja, dikush kalon në krim, nga krimi në një kërcënim fetar dhe nga një kërcënim fetar në një narrativë për rrezikimin e të gjithë vendit.
Si përhapet retorika anti-emigrante në Facebook dhe Instagram
Ky mekanizëm nuk është vetëm një fenomen lokal. Një studim i pavarur nga Qendra për Kundërshtimin e Urrejtjes Digjitale (CCDH), i botuar në korrik 2026 nën titullin “Kostoja e Moderimit më të Dobët“, analizoi 16,164 komente në Facebook dhe Instagram nën katër postime nga eurodeputetët Abir Al-Sahlani dhe Sebastian Tinkkinen, në lidhje me votimin për rregulloren evropiane mbi kthimin e personave që nuk kanë të drejtë të banojnë në BE.
Sipas studimit, 6,986 komente, ose 43 përqind e mostrës së analizuar, u klasifikuan si gjuhë urrejtjeje ose anti-migrante. Nga këto, 5,454 komente, ose 34 përqind e të gjithë mostrës, u etiketuan si anti-migrante. 1,532 komente të tjera, ose 9 përqind, përmbanin gjuhë urrejtjeje, duke përfshirë kërcënime, krahasime çnjerëzore dhe sulme ndaj njerëzve për shkak të karakteristikave të tyre të mbrojtura. Studiuesit identifikuan gjithashtu 2,673 komente me variacione në mesazhin “kthejini mbrapsht”.
Këto shifra nuk janë përfaqësuese të përmbajtjes së përgjithshme në Facebook dhe Instagram, pasi ato lidhen me postime specifike dhe kontekste politike. Megjithatë, ato tregojnë se si një mesazh politik në lidhje me kthimin e emigrantëve mund të shndërrohet në fyerje, akuza kolektive dhe gjuhë urrejtjeje në komente. CCDH gjithashtu thekson se ndryshimet në rregullat e moderimit të Meta që nga janari 2025 mund të kenë lejuar që disa nga fjalimet përjashtuese ose ofenduese në lidhje me emigrantët të mbeten të dukshme kur paraqiten si debat politik. Ky është vlerësimi i studiuesve, jo një pranim nga vetë kompania.
Ky hulumtim është i rëndësishëm për analizën e postimeve maqedonase, pasi tregon se retorika anti-migrante nuk mbaron me postimin origjinal. Ajo mund të amplifikohet përmes komenteve, përsëritjes së të njëjtave frazave dhe thirrjeve për “kthim”, “largim” ose “mbrojtje” nga një grup i tërë njerëzish.
Nga migrimi në konspiracion: Marrëveshje sekrete, Marrakesh dhe ‘kaos i kontrolluar’
Në disa postime, tema e migrimit lidhet me pretendimet për marrëveshje të fshehta politike, kuota të supozuara prej 10,000 migrantësh në vit, Marrëveshjet e Marrakeshit dhe një plan për të shkaktuar qëllimisht kaos në Evropë.
Një postim pretendon se Marrëveshjet e Marrakeshit do të çojnë në përdhunime dhe sulme ndaj fëmijëve, ndërsa një tjetër pretendon se migrantët dërgohen dhe paguhen qëllimisht për të krijuar trazira, pas së cilës qytetarët do të pranojnë mbikëqyrje më të madhe policore, kufizime lëvizjeje dhe para digjitale.
Këto mesazhe braktisin një debat të verifikueshëm mbi politikën e migracionit dhe kalojnë në një interpretim konspirativ të proceseve politike dhe shoqërore.
Pakti Global i OKB-së për Migrim të Sigurt, të Rregull, i njohur si Pakti Global mbi Migracionin ose Marrëveshjet e Marrakeshit, u miratua në vitin 2018. Sipas Kombeve të Bashkuara, kjo është një kornizë jo-detyruese për bashkëpunim ndërkombëtar bazuar në 23 qëllime për menaxhim më të mirë të migracionit. Marrëveshja njeh sovranitetin e shteteve dhe nuk përcakton një detyrim automatik për to për të pranuar një numër të caktuar migrantësh, as nuk përmban një plan për vendosje të detyruar ose zëvendësim të popullsisë.
Kjo nuk do të thotë që marrëveshja nuk mund t’i nënshtrohet kritikave politike apo debatit publik. Megjithatë, pretendimet se ajo parashikon përdhunimin e fëmijëve, vendosjen me forcë ose një marrje të fshehtë të kontrollit shtetëror nuk rrjedhin nga teksti i saj.
Një qasje e ngjashme duhet të ndiqet edhe ndaj pretendimeve për kuotat e supozuara prej 10,000 migrantësh në vit. Në tetor 2026, KOHA njoftoi se Qeveria kishte rritur kuotën për lejet e punës për të huajt për vitin 2026 nga 10,000 në 13,000. Kjo është një kuotë që lidhet me punëtorët e huaj dhe nevojat e tregut të punës, dhe jo një marrëveshje për të pranuar 10,000 azilkërkues ose për të rivendosur migrantët nga Mbretëria e Bashkuar.
Ky dallim është thelbësor. Një punëtor që vjen me leje pune, një refugjat që kërkon mbrojtje ndërkombëtare, një azilkërkues dhe një person që kalon kufirin në mënyrë të parregullt kanë status të ndryshëm ligjor dhe nuk mund të paraqiten si e njëjta kategori.
Lidhur me pretendimet për një marrëveshje me Mbretërinë e Bashkuar për të pranuar migrantë, Ministria e Punëve të Jashtme më 12 dhjetor 2025 hodhi poshtë pretendimet për marrëveshje, negociata ose kuota, duke deklaruar se një iniciativë e tillë nuk ishte marrë në konsideratë dhe se nuk kishte asnjë qëllim politik në atë drejtim. Ky është një qëndrim zyrtar që nga ajo datë dhe jo një zëvendësim për kontrollin e ndonjë vendimi ose dokumenti të mëvonshëm. Prandaj, çdo pretendim i ri për një marrëveshje duhet të mbështetet nga një dokument, deklaratë ose konfirmim specifik institucional, dhe jo nga supozime.
Njoftimi për “kaos të kontrolluar” shkon një hap më tej. Migrantët paraqiten si aktorë të paguar dhe të organizuar që krijojnë qëllimisht trazira në mënyrë që qytetarët të pranojnë mbikëqyrjen policore, kufizimet e lëvizjes dhe paratë digjitale. Këto pretendime nuk mbështeten nga dokumente, prova ose informacione specifike të verifikueshme në lidhje me organizatorët dhe mekanizmat. Në vend të kësaj, ngjarje dhe aktorë të ndryshëm – qendra të huaja të pushtetit, elita politike, OJQ-të dhe migrantët – lidhen në një narrativë të vetme të një plani të supozuar të përbashkët.
Një kombinim i tillë është karakteristikë e narrativave konspirative: ngjarje dhe procese të ndryshme lidhen në një histori të vetme pa provuar se ekziston një lidhje e vërtetë midis tyre.
Kur frika shndërrohet në një thirrje për mobilizim
Në disa nga postimet, mesazhet nuk mbarojnë me një paralajmërim. Ato shndërrohen në thirrje për veprim: “mbyllni portat kufitare”, “është koha për protesta masive“, “le të fillojmë të armatosemi”, “le të organizojmë patrulla qytetare” dhe “le të shkojmë në shtëpi pas orës 6 pasdite”.
Ky është një moment i rëndësishëm në procesin e manipulimit. Kur audienca beson se rreziku është i afërt, ata mund të pranojnë propozime radikale që normalisht do t’i konsideronin të panevojshme ose të rrezikshme.
Thirrjet për armë dhe patrullat qytetare janë veçanërisht problematike. Ato mund të inkurajojnë marrjen arbitrare të kontrollit nga policia, frikësimin dhe sulmet ndaj njerëzve bazuar në pamjen, gjuhën ose origjinën e tyre të perceptuar. Siguria duhet të ofrohet përmes institucioneve dhe sundimit të ligjit, jo përmes dyshimit kolektiv dhe thirrjeve plër vetëorganizim.
Kjo pjesë e narrativës njeh gjithashtu teknikën e “dilemave të rreme”: audienca është e bindur se ka vetëm dy mundësi – ose të pranojë menjëherë masa radikale, ose ta ekspozojë shtetin ndaj një katastrofe të supozuar. Mundësia e shqyrtimit institucional, veprimit ligjor dhe debatit publik racional lihet jashtë.
Çfarë na tregon hulumtimi për kontekstin më të gjerë
Në Maqedoninë e Veriut, hulumtimi i Fondacionit Metamorfozis mbi efektet e dezinformimit dhe ndikimit të huaj në proceset demokratike në vitin 2025 sugjeron që narrativat manipuluese po ndikojnë në debatin publik, besimin në institucione dhe proceset demokratike. Hulumtimi kombinon një analizë të rrjedhave të dezinformimit me një anketë përfaqësuese kombëtare. Nuk është një studim i veçantë i postimeve anti-migrante, por është një kontekst i rëndësishëm vendas për të kuptuar se si informacioni manipulues përhapet dhe ndikon te publiku.
Pamja më e gjerë evropiane plotësohet nga hulumtimi i Komisionit Evropian mbi dezinformimin në lidhje me migracionin, i cili tregon se narrativat për migrantët si kërcënim shpesh ndërtohen rreth tre temave kryesore: siguria, ekonomia dhe identiteti. Studimi në Facebook, nga ana tjetër, tregon se si këto tema përforcojnë njëra-tjetrën. Kur kërcënimi i supozuar i sigurisë lidhet me fenë, kulturën dhe demografinë, mesazhi nuk i referohet më një çështjeje specifike, por krijon përshtypjen se e gjithë mënyra e jetesës së popullsisë shumicë është në rrezik.
Ky është edhe mekanizmi kryesor që shihet në postimet e analizuara maqedonase: vjedhja individuale shoqërohet me krimin, trazirat në Evropë me një pushtim migrantësh, objektet fetare me një kërcënim të supozuar dhe lejet e punës me marrëveshje të fshehta politike.
Si të dalloni që një paralajmërim mund të jetë manipulues
Para se të ndani një postim në lidhje me një sulm, protestë ose marrëveshje të fshehtë të supozuar nga emigrantët, bëjini vetes disa pyetje:
- Kush e konfirmon ngjarjen? A ka një deklaratë policie, një deklaratë zyrtare apo burime të shumta të pavarura mediatike?
- A janë vërtetuar identitetet dhe statusi i të dyshuarve? A janë ata vërtet emigrantë, apo është ky vetëm supozim i autorit?
- A po paraqitet incidenti specifik si rregull? A po përdoret një ngjarje për të akuzuar një grup të tërë?
- A është videoja ose fotografia nga e njëjta ngjarje dhe datë? Kontrolloni postimin origjinal, vendndodhjen dhe kontekstin.
- A është e konfirmuar arsyeja e protestave? Mos supozoni se një protestë është e “emigrantëve” vetëm sepse videoja tregon protestues me prejardhje të ndryshme.
- A janë dokumente të bashkangjitura në marrëveshjen ose kuotën e supozuar? Një deklaratë politike ose postim në Facebook nuk është provë e një marrëveshjeje ndërshtetërore.
- A kërkon postimi që ju të keni frikë dhe ta ndani menjëherë? Thirrjet për ndarje urgjente, armatosje ose patrulla të vetëorganizuara janë një arsye për të qenë tepër të kujdesshëm.
Paralajmërim para se të përhapet frika
Migrimi është një politikë publike komplekse dhe ngre pyetje të vërteta në lidhje me sigurinë, tregun e punës, integrimin, të drejtat e njeriut dhe kapacitetin e institucioneve. Qytetarët kanë të drejtë të kërkojnë transparencë nga qeveria dhe përgjigje në lidhje me të gjitha marrëveshjet dhe vendimet që ndikojnë në vend.
Por pikërisht për këtë arsye është e rëndësishme që debati të bazohet në informacione të verifikueshme. Një grabitje në një bar nuk është provë se një grup i tërë njerëzish po plaçkitin dyqane. Dhuna në periferi të një proteste nuk është provë se protesta është organizuar nga emigrantët. Një leje pune nuk është e njëjta gjë me azilin, dhe një marrëveshje bashkëpunimi ndërkombëtar nuk është një marrëveshje automatike për të pranuar emigrantët.
Paralajmërimi më i rëndësishëm është ky: kur dikush ju thotë se rreziku është kudo, se institucionet po fshehin gjithçka dhe se duhet të reagoni menjëherë, ndaloni dhe kontrolloni faktet. Frika mund të përhapet më shpejt se e vërteta – veçanërisht kur ngjarjet e vërteta përdoren për të vërtetuar diçka që ato në të vërtetë nuk e vërtetojnë.