Dy ekstremet më të zakonshme – “BRICS do të zëvendësojë Perëndimin” dhe “BRICS është thjesht propagandë ruse” – nuk e kuptojnë pamjen më komplekse. Të dhënat tregojnë diçka të ndërmjetme. BRICS po rritet vërtet si një qendër globale me peshë ekonomike dhe diplomatike. Por për momentin, nuk është një bllok i vetëm gjeopolitik, nuk ka një monedhë të përbashkët, nuk zëvendëson dollarin dhe nuk ka strukturën për të krijuar një NATO të re. Ajo që ka të ngjarë të ndryshojë është diçka tjetër: bota po bëhet më shumëpolare dhe vendet nga Jugu Global po fitojnë më shumë hapësirë për të zgjedhur jo vetëm midis Uashingtonit dhe Pekinit/Moskës, shkruan Vërtetmatësi.
Shkruar nga: Ana Anastasovska
Pas samitit të BRICS (Brazil-Rusi-India-Kinë-Afrika e Jugut) në Nju Delhi, narrativa se bota po hyn në një “epokë post-perëndimore” është intensifikuar përsëri, se dollari po humbet supremacinë e tij dhe se Rusia dhe Kina po udhëheqin krijimin e një rendi të ri botëror.
“FAMILJA BRICS – më masivja në planetin Tokë”;
“Pjesa tjetër e botës po de-dollarizohet”;
“Rendi i ri botëror i udhëhequr nga Rusia dhe Kina”,
“BRICS është i pamundur të mposhtet me dollarë ose armë”
Këto janë vetëm disa nga mesazhet që po ndahen në rrjetet sociale maqedonase këto ditë.
Postime të tjera pretendojnë se “më shumë se gjysma e njerëzimit” është mbledhur në BRICS, se organizata po ndërton një sistem të ri financiar dhe se “BRICS Pay” do të ndryshojë mënyrën se si zhvillohet tregtia globale.
Faktet tregojnë se pas këtyre pretendimeve ka vërtet një ndryshim të madh gjeopolitik. Por ato nuk e konfirmojnë plotësisht imazhin e BRICS si një bllok i vetëm i ri që zëvendëson Perëndimin.
BRICS nuk është një ekonomi e vetme, një shtet i vetëm apo një forcë politike
Në samitin në Nju Delhi më 12 dhe 13 shtator, u miratua një deklaratë e përbashkët, në një kohë kur organizata është dukshëm më e madhe se formati origjinal Brazil-Rusi-Indi-Kinë-Afrika e Jugut.
Sipas të dhënave zyrtare indiane, BRICS i zgjeruar përfaqëson rreth 49.5 përqind të popullsisë së botës, rreth 40 përqind të BPV-së globale sipas paritetit të fuqisë blerëse dhe rreth 26 përqind të tregtisë botërore.
Kjo është një peshë e konsiderueshme ekonomike dhe demografike.
Por pikërisht këtu fillon problemi me disa nga narrativat në mediat sociale: BRICS nuk është një ekonomi e vetme, një shtet i vetëm ose një forcë e vetme politike.
Kina, India, Rusia, Brazili, Irani, Emiratet e Bashkuara Arabe dhe anëtarët e tjerë kanë modele të ndryshme ekonomike, interesa sigurie dhe marrëdhënie me Shtetet e Bashkuara dhe BE-në.
Prandaj, 40 përqind e PBB-së globale nuk do të thotë që BRICS ka 40 përqind të fuqisë politike ose financiare globale.
“Më shumë se gjysma e njerëzimit”?
Një nga mesazhet e shpeshta në Facebook është se BRICS bashkon “më shumë se gjysmën e popullsisë së planetit”.
Kjo është paksa ekzagjerim.
Sipas të dhënave indiane, pjesa është rreth 49.5 përqind – praktikisht gjysma e njerëzimit, por jo më shumë se gjysma.
Kjo nuk e zvogëlon peshën e organizatës. Përkundrazi, tregon se sa e madhe është.
Por madhësia e popullsisë nuk është e njëjtë me kohezionin politik.
A po e zëvendësojnë BRICS-ët dollarin?
Kjo është një nga tezat më të zakonshme.
BRICS po punon vërtet drejt përdorimit më të madh të monedhave kombëtare, pagesave ndërkufitare dhe uljes së kostove dhe varësisë nga infrastruktura financiare perëndimore. Në samitin e Nju Delhit, pagesat në monedhën vendase dhe ndërveprimi i sistemeve financiare u mbështetën përsëri.
Por kjo nuk do të thotë që dollari është gati të zhduket.
Sipas të dhënave të fundit të FMN-së, dollari amerikan përbënte 57.13 përqind të rezervave zyrtare të këmbimit valutor në botë në tremujorin e parë të vitit 2026.
Prandaj, është më e saktë të thuhet se ka një diversifikim dhe de-dollarizim gradual të një pjese të tregtisë, sesa që bota tashmë e ka braktisur dollarin.
Dhe më e rëndësishmja: BRICS nuk kanë një monedhë të përbashkët.
Në vend të krijimit të një monedhe të vetme për të gjithë anëtarët, fokusi aktual është në përdorimin e monedhave kombëtare dhe lidhjen e sistemeve të pagesave. Reuters raportoi në shtator 2026 se India po propozon të lidhë monedhat digjitale të bankave qendrore të vendeve të BRICS për të lehtësuar pagesat ndërkufitare, por se qëllimi nuk është të zëvendësojë dollarin amerikan si monedhë rezervë. Reuters gjithashtu deklaron se ideja e mëparshme e një monedhe të përbashkët BRICS nuk ka përparuar.
Po në lidhje me “BRICS Pay”?
Dhe këtu ka një bazë reale për disa nga pretendimet, por edhe një ekzagjerim.
BRICS po zhvillon me të vërtetë mekanizma për pagesat ndërkufitare dhe lidhshmëri më të madhe të sistemeve kombëtare të pagesave.
Por kjo nuk do të thotë se tashmë ekziston një sistem i vetëm pagesash që ka zëvendësuar SWIFT-in, dollarin ose rrjetet financiare perëndimore.
Në Deklaratën e Nju Delhit të shtatorit 2026, BRICS flet për zhvillimin e mekanizmave efikasë të pagesave ndërkufitare, ndërveprimin e sistemeve të pagesave dhe përdorimin më të madh të monedhave kombëtare. Dokumenti nuk përmend krijimin e një monedhe të përbashkët të gatshme, por thekson se nuk ka një zgjidhje të vetme që i përshtatet të gjithë anëtarëve.
Prandaj, pretendimi “BRICS Pay zëvendëson sistemin perëndimor” është i ekzagjeruar, megjithëse zhvillimi i mekanizmave alternativë të pagesave është real.
Problemi më i madh për tezën se BRICS është një bllok i vetëm është marrëdhënia midis Kinës dhe Indisë.
Të dyja janë anëtare të BRICS dhe të dyja kërkojnë më shumë hapësirë për Jugun Global.
Por ato janë gjithashtu konkurrentë strategjikë, me çështje të pazgjidhura kufitare dhe partneritete të ndryshme sigurie.
India, për shembull, është anëtare e BRICS, por është gjithashtu pjesë e partneritetit diplomatik Quad, së bashku me SHBA-në, Japoninë dhe Australinë.
Një analizë e kohëve të fundit e (Carnegie Endowment) mbi politikën e jashtme indiane tregon se New Delhi nuk e sheh BRICS si një zëvendësim për sistemin perëndimor, por si një nga shumë formatet përmes të cilave mund të rrisë autonominë e vet dhe të ndikojë në institucionet globale.
Edhe më drejtpërdrejt, analiza e Fondacioni Carnegie mbi kryesinë e Indisë në BRICS në vitin 2026 paralajmëron se problemi më i madh për organizatën është tensioni midis zgjerimit të saj dhe kohezionit të saj institucional.
Kjo ishte e dukshme edhe para samitit. Në takimin e ministrave të jashtëm në maj, nuk u miratua asnjë deklaratë e përbashkët ministrore, por vetëm një deklaratë nga kryetari, pikërisht për shkak të dallimeve midis anëtarëve mbi Lindjen e Mesme dhe çështje të tjera.
Samiti i Nju Delhit: Unitet, por me kufizime
Megjithatë, samiti miratoi një deklaratë të përbashkët.
Anëtarët bënë thirrje për diplomaci dhe përmbajtje në konflikte, mbështetën një qasje shumëpalëshe dhe theksuan se mosmarrëveshjet ndërkombëtare duhet të zgjidhen përmes dialogut dhe konsultimit. Por samiti tregoi gjithashtu se sa të larmishme janë interesat e grupit. BRICS përfshin gjithashtu Iranin dhe Emiratet e Bashkuara Arabe, me Emiratet e Bashkuara Arabe që janë një aleat i Shteteve të Bashkuara, gjë që, sipas Reuters, e bëri arritjen e një konsensusi mbi një qëndrim të përbashkët mbi konfliktin në Lindjen e Mesme veçanërisht të ndjeshme. Në fund, anëtarët arritën të miratojnë një deklaratë të përbashkët, por me një thirrje të formuluar me kujdes për “përmbajtje maksimale” dhe një qasje shumëpalëshe.
Ky shembull tregon se BRICS ka më shumë gjasa të bjerë dakord mbi parimet e përgjithshme si diplomacia, multilateralizmi dhe një rol më i madh për vendet në zhvillim, sesa mbi çështje specifike të sigurisë ku interesat e anëtarëve ndryshojnë.
A mund të bëhet BRICS “NATO e re”?
Nuk ka ende asnjë tregues se kjo po ndodh.
Arsyeja është e thjeshtë: BRICS dhe NATO janë lloje krejtësisht të ndryshme organizatash.
Nuk ka ende asnjë tregues se BRICS po transformohet në një aleancë ushtarake të ngjashme me NATO-n. Arsyeja është se ato janë lloje krejtësisht të ndryshme organizatash. NATO është një aleancë formale ushtarako-politike me një detyrim për mbrojtje kolektive sipas Nenit 5 – i cili përcakton se një sulm i armatosur ndaj një anëtari të NATO-s do të konsiderohet si sulm ndaj të gjithë anëtarëve dhe përfshin një detyrim për secilin anëtar që t’i vijë në ndihmë – dhe me një strukturë të zhvilluar komande ushtarake, ndërsa BRICS është një platformë më e gjerë politiko-ekonomike pa një detyrim të tillë për mbrojtje të ndërsjellë ushtarake.
Nuk e ka Nenin 5, një ushtri të përbashkët ose një komandë ushtarake të integruar të BRICS. Më e rëndësishmja, vetë anëtarët nuk kanë një politikë të vetme sigurie. Fondacioni Carnegie vëren në një analizë të vitit 2026 se zgjerimi i BRICS nuk e ka rritur kohezionin e tij, se marrëdhëniet e anëtarëve me Shtetet e Bashkuara variojnë nga armiqësore në të varura nga siguria, dhe se India dhe Kina kanë tensionet e tyre strategjike, ndërsa India është gjithashtu pjesë e Kuadrit.
BRICS-i nuk duhet nënvlerësuarijh
Teza se BRICS është thjesht “propagandë ruse” do të ishte po aq e pasaktë.
Ekziston një bashkëpunim i vërtetë institucional.
Banka e Re e Zhvillimit e BRICS ka miratuar rreth 43 miliardë dollarë për 140 projekte deri në fund të vitit 2025, sipas vetë bankës.
BRICS po krijon gjithashtu mekanizma për përdorim më të madh të monedhave kombëtare dhe për pagesa ndërkufitare.
Pra, organizata nuk është një deklaratë politike boshe.
Por institucionet e saj janë ende larg të qenit një zëvendësim i plotë për FMN-në, Bankën Botërore ose sistemin financiar perëndimor. Carnegie i përshkruan institucionet e përbashkëta të BRICS si alternativa të pjesshme, jo të plota, ndaj rendit ekzistues global.
Nga vjen narrativa e “rendit të ri botëror”?
Ky rrëfim është veçanërisht i fortë në median ruse dhe pro-Kremlin.
EUvsDisinfo vuri në dukje pas samitit të BRICS në Kazan në vitin 2024 se media pro-Kremlin e paraqiti BRICS si provë të krijimit të një rendi të ri botëror shumëpolar, me Putinin si arkitektin e tij kryesor.
Në një shembull tjetër, EUvsDisinfo dokumentoi rrëfimin se Rusia po lufton për një “rend të ri ndërkombëtar” dhe një botë shumëpolare në kundërshtim me dominimin amerikan.
Kjo nuk do të thotë që të gjithë ata që flasin pozitivisht për BRICS po përhapin propagandë ruse.
Përkundrazi, ekziston një proces i vërtetë i rishpërndarjes së peshës globale ekonomike dhe politike.
Problemi është kur dikush nxjerr përfundimin nga kjo se të gjithë anëtarët e BRICS kanë një strategji të përbashkët, se Rusia dhe Kina kontrollojnë bllokun, ose se sistemi perëndimor është zëvendësuar tashmë.
Pra, çfarë është BRICS?
Do të ishte më e saktë ta përshkruanim si një aleancë interesash, jo si një NATO e re.
Forca e saj qëndron në numrat e saj, peshën ekonomike, burimet dhe faktin se lidh vendet e mëdha nga Azia, Afrika, Lindja e Mesme dhe Amerika Latine.
Dobësia e saj është pikërisht e njëjtë: këto vende kanë interesa të ndryshme.
BRICS mund të jetë një instrument i rëndësishëm për ndryshimin e rendit global pa u bërë qendra e vetme e atij rendi.
Kjo është arsyeja pse dy ekstremet më të zakonshme – “BRICS do të zëvendësojë Perëndimin” dhe “BRICS është thjesht propagandë ruse” – nuk e shohin pamjen më komplekse.
Të dhënat tregojnë diçka të ndërmjetme.
BRICS po rritet vërtet si një qendër globale me peshë ekonomike dhe diplomatike. Por për momentin, nuk është një bllok i vetëm gjeopolitik, nuk ka një monedhë të përbashkët, nuk zëvendëson dollarin dhe nuk ka strukturën për të krijuar një NATO të re.
Ajo që ka të ngjarë të ndryshojë është diçka tjetër: bota po bëhet më shumëpolare dhe vendet e Jugut Global po fitojnë më shumë hapësirë për të mos zgjedhur ekskluzivisht midis Uashingtonit dhe Pekinit/Moskës.
Pikërisht këtu qëndron forca e vërtetë e BRICS-it – jo domosdoshmërisht në faktin se do ta “zëvendësojë” Perëndimin, por në faktin se mund të kontribuojë që Perëndimi të mos jetë më qendra e vetme rreth së cilës është i organizuar sistemi global.