fbpx

Mbi traditën e gjymtimit të teksteve shkollore

Viteve të fundit flitet e shkruhet shpesh për cilësinë e teksteve shkollore në gjuhën shqipe, të përpiluara gati në tërësi prej autorëve joshqiptarë, që nëpërmjet tyre përçmojnë femijët tanë, ua mohojnë tiparet identitare, i paraqesin si pasardhës pushtuesish të “tokave biblike” sllave…

Tekstet më të apostrofuara që dallohen me fyerjet e paskrupullta ndaj nesh janë ato të historisë, gjeografisë dhe edukimit muzikor, por edhe tekstet e lëndëve të tjera të shkollës fillore dhe të shkollave të mesme me mësim në gjuhën shqipe kanë të meta, për të cilët kam shkruar e kam bërë polemika që nga viti 1993. Sot, më shumë për t’jua kujtuar vazhdimësinë e gjymtimit të teksteve shkollore në gjuhën shqipe, sesa për të bërë histori, po ndalem shkurt në librat e leximit të kohës së monizmit dedikuar nxënësve shqiptarë, të cilët e mësonin letërsinë me cungime të mëdha, paravërisht përpjekjeve të disa përpiluesve për të shmangur sado pak bërthamat e përbashkëta  jugosllave, që  synonin edukimin në frymën e përcaktimeve ideore komuniste dhe ndërtimin e pikëpamjeve marksiste ndaj jetës dhe punës.

Censorët e asaj kohe kujdeseshin për respektimin e përpiktë të rekomandimeve sipas të cilëve një numër i madh njesishë mësimore në librat e leximit shqip duhej të ishin detyrimisht të autorëve jugosllavë e maqedonas. Të përbashktën e teksteve në fjalë e përbënin personazhët pozitivë si Stojani e Sllobodanka dhe heronjtë e mbrapshtë dytësor dhe të paedukuar si Hasani e Hyseni. Natyrisht, ndër detyrat parësore të censorëve bënte pjesë dhe sakatosja e krijimeve të bukura letrare, me qëllim që librat e letërsisë të bëjnë sa më shumë dëm që është e mundur dhe t’i bëjnë sa më inferiorë nxënësit shqiptarë.

Shfletimi i kujdesshëm i librave të leximit të kësaj periudhe nxjerr në pah tendencat hegjemoniste të pushtetit të hurit e litarit, që realizoheshin edhe nëpërmjet fragmenteve gjoja  të përzgjedhura nga veprat e autorëve tanë. Bie fjala, nga balada “Gjergj Ekez Alia”, që llogarritet ndër perlat e letërsisë gojore shqiptare, ishte shkëputur dhe botuar në libër vetëm pjesa që nis me vargjet:

Trim mbi trima ay Gjergj Elez Alija!

Qe nand’ vjet nand’ varra në shtat m’i ka!

Veç nji motër nat’ e ditë te kryet,

Ja lan varrat me ujt e gurrës nandvjeçe,

Ja lan varrat e vëllait me ata lott e syve,

Ja terë gjakun me ata flokët e ballit…

Nga poezia antologjike e Fan Nolit “Anës lumenjve” ishte botuar gjithashtu vetëm pjesa e parë e saj – vargjet e mbushura me vaj, lot, dhembje, të arratisur, të syrgjynosur, të rraskapitur, të pashpresë, të palarë, të paparë, të pangrënë, të panxënë…
Edhe nga poema e mirënjohur e Ndre Mjedës “Andrra e jetës” jepej vetëm pjesa e tretë “Lokja”, që vdes e vetme pa pasur kush t’i qesë një dorë krande në vatrën që shuhet përfundimisht:

Vetun zbardh’ e vetun erret

me krye n’hi e shuemja plakë;

nji dorë krande me i ba flakë

përmbi votër kush s’ia qet.

S’do mend se krijimet e cunguara qëllimisht, në shpirtërat e njomë të nxënësve shqiptarë mbillnin përfytyrime të trishta: dimra të acartë, rrugë të humbura, errësira, fatkeqësira, plagë të pashërueshme, oxhaqe që s’tymojnë, kobe, zi, vdekje, disfata… Me një fjalë, tekstet e tilla ndjellnin fatalizmin dhe kultivonin shpirtin e robit, sepse prej tyre qenë hequr kastile motivet e jetës: fitoret, rrezet diellore, pranverat, shpresa, optimizmi buzëqeshjet, lindjet, dashuritë, dasmat…

Kjo traditë e stërzgjatur poshtërrimesh duhet të jetë arsye e mjaftueshme për të hedhur në plehra gjithë “librat shkollore” që poshtërrojnë dinjitetin dhe vrasin të ardhmen e fëmijëve, nipave dhe mbesave tona, sepse vetëm shpirtrobërit lejojnë kaq gjatë nëpërkëmbje sistemesh totalitare edhe në kohë demokracie.

Shkrimi është shkruar enkas për Portalb.mk. Të drejtat e publikimit i kanë vetëm Portalb.mk dhe autori, sipas marrëveshjes mes tyre.

Lajme të ngjashme

Një koment

  1. .Profesor i nderuar derisa ti kemi këta
    politikanë që erdhën me pushkë 2001,kështu
    do të jetë sepse nëse të parët kanë ngrënë një lugë çorbë të prishur,këta hanë me
    tenxhere!
    Të paktën të parët në aspektin profe-
    sional ishin larg larg më të pregaditur.

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

Back to top button