SHPIRTI I MESDHEUT

Salajdin Salihu

Salajdin Salihu

Ai shkruan për flamujt dhe stemat; për luftërat dhe betejat; për princërit dhe mbretërit; për demokracinë dhe tiraninë; për mitet dhe traditat; për popujt dhe religjionet; për qytetet dhe sheshet; për klimën dhe motin; për molet dhe portet; për ishujt dhe faret; për dallgët dhe rrymat detare; për shkumën e detit, retë dhe shirat; për agun dhe muzgun; për brigjet dhe guacat; për burimet dhe lumenjtë; për peshkatarët dhe rrjetat; për sfungjerët dhe aromat e detit; për zhargonet dhe sharjet; për hartat dhe panairet; për veglat dhe zejet; për notin dhe përmbytjen; për parfumet dhe kremtet; për njësitë e peshës dhe të masës; për qiparisin dhe dafinën; për ullinjtë dhe vreshtat; për guvat dhe dënimet; për ëndrrat dhe fjalët; për katranin dhe kërpin.

Ai shkruan për Mesdheun, këtë mozaik gjuhësh, kulturash, kombesh, religjionesh dhe qytetërimesh.

Autori është Predrag Matvejeviqi. Vepra quhet “Libër dore për Mesdheun”, që në shqip u përkthye nga Arben Leskaj.

Aty rrëfen mesdhetari për Mesdheun, popujt e të cilit askush nuk i njeh, por as popujt e tij nuk e njohin veten sa duhet. Flitet aty edhe për shqiptarët, një popull autokton i Ballkanit, të cilët, siç shkruan autori, i qaseshin detit, i largoheshin, u qepeshin maleve, zbrisnin luginave, duke ndryshuar si horizontin ashtu edhe këndvështrimin e pamjes së gjërave sa herë që zhvendoseshin.

 “Shqiptarët i thonë detit det: kjo fjalë, me sa duket, nuk ekziston në asnjë gjuhë tjetër dhe ata janë të vetmit në Mesdhe që e quajnë me këtë emër”.

Shqiptarët i përkasin kësaj hapësire ku lindi qytetërimi perëndimor. Fryma mesdhetare ka qenë e pranishme në letërsinë shqipe. Mesdheu është djepi i Europës, është zona frymëzuese e poetëve. Në brigjet e Mesdheut lindën ligjet dhe poetika e veçantë. Lamartini i shkruante De Radës se në këto brigje kishte lindur poezia dhe atje do të kthehej.

Është ky libër i shkruar në kohën kur autori kritikohej ashpër nga njerëzit e partisë; kur gazetat refuzonin t’ia botonin shkrimet. I veçuar nga shoqëria, ai deshi të shkruante një libër që bazohej te mënyra se si do të rrëfente dhe jo si do ta shpaloste erudicionin e tij.

Është ky një doracak mbi hapësirën ku njerëzit u besojnë përrallave më shumë se gjetkë dhe presin një ngjarje që duhet të ndodhë; ku njerëzit ëndërrojnë vetëm në fëmijëri dhe e shohin të ardhmen si përsëritje të së kaluarës; ku popujt kanë natyrë të zhurmshme dhe kalojnë shpejt nga shakaja në zemërim, nga gëzimi në ligështim dhe anasjelltas; ku i është ngritur përmendore besimit dhe supersticionit; ku shpirti plaket më ngadalë se sa trupi.

Mesdheu është hapësira ku ka lindur demokracia; ka lindur në jug dhe është zhvilluar në veri.  Është hapësira ku pesimizmi ka depërtuar në histori dhe në interpretimin e saj; ku mitet u kthyen në mitologji dhe historia degjeneroi në historizëm; ku njerëzit janë të lidhur pas traditës dhe janë robër të një fryme konservatore.

Mesdheu është hapësira ku u ushtruan tiranitë; ku të gjithë njerëzit e shohin të njëjtin det, por secili e sheh të vetin; ku fjala bëhet pasthirrmë a dalldi, sepse e folura nuk mjafton më, prandaj mesdhetarët shajnë shumë, sepse shpesh u bie dielli mbi kokë.

Është ky një libër ku, sikurse thotë Katerina Resta, paraqitet “gjeopolitika e Mesdheut”.

Mesdheu, afshi i të cilit arrin dhe e kapërcen Shkupin, siç shkruan autori, ndjehet deri në liqenin e Ohrit dhe ngjitet përpjetë Vardarit, me laramaninë, bukurinë dhe çmendurinë që i ka me tepri; është hapësirë e bukur që ka prodhuar gjëra madhështore në të gjithë fushat e dijes dhe artit.

Mesdheu është djepi i filozofisë dhe shkencës së Europës Perëndimore dhe bazamenti i qytetërimit dhe kulturës europiane. Shumëkulturaliteti mesdhetar ka ndikuar në zhvillimin e filozofisë perëndimore.

Mesdheu është hapësira që e ka njohur traditën antike greko – romake, bizantine e orientale. Bizantinët, shkruan autori, e mbartën filozofinë greke tek arabët, kurse ata, nëpërmjet filozofëve të njohur, si Avicena, Averroes, Ibn Halduni, e kthyen në Europë filozofinë e Aristotelit, e cila ishte harruar.

Mesdheu është pikëtakim specifikash kulturore dhe qytetëruese, që mund të jetë model bashkëjetese, dialogu dhe miqësie. Historia e botës është historia e Mesdheut, thotë Aleksej Kishuas. Dhe nëse sërish do të mendohej Europa ajo duhet të niset nga Mesdheu. Në shenjë të hapjes dhe mikpritjes. Dhe gjithçka ka filluar me migrimin, i cili e ka pasuruar kulturën mesdhetare, por sot Mesdheu është bërë fortifikatë e Europës. Është bërë muri i saj. Muri i qytetërimit perëndimor.

Libri i Matvejeviqit për Mesdheun, sikurse ai i Maria Todorovës për Ballkanin, janë shkruar nga autorë që e ndjejnë dhe e duan rajonin të cilit i përkasin. E duan me veset dhe virtytet që i ka. E duan sepse e njohin më thellë. E njohin shpirtin e tij.

Ky libër, që i sjell aromat dhe çuditë e Mesdheut, u botua për herë të parë më 1987, në Zagreb dhe është përkthyer në shumë gjuhë.

Shkrimi është shkruar enkas për Portalb.mk. Të drejtat e publikimit i kanë vetëm ©Portalb.mk dhe autori, sipas marrëveshjes mes tyre.

Leave a Reply

Your email address will not be published.

Të nderuar komentues! Duke mos dashur të cenojmë opinionet tuaja, lutemi që ato të mos përmbajnë gjuhë të urrejtjes, fyerje dhe ofendime personale dhe të jenë në lidhje me shkrimin, apo temën për të cilën komentohet. Në të kundërtën, nuk do të publikohen. Ju falenderojmë që na ndiqni dhe ju ftojmë të vazhdoni të jeni pjesë e Portalb.mk

*

VERZIONI DESKTOP